To best view this Page USE Internet Explorer
Για να δείτε καλύτερα αυτή την Σελίδα χρησιμοποιήστε Internet Explorer
ο ΕλληνισμόςSince 1996 της Διασποράς
...Αλλά ο Οδυσσέας ποθεί ακόμη και καπνό μονάχα της πατρίδας του να δει να πετιέται προς τ' απάνω κι ας πεθάνει... (Οδύσσεια, α, στ. 57 κ.π.)
Kαι θα υπάρχω έως ότου θα υπάρχεις.. Κλείνω τα μάτια μου να βουτήξω στην σκέψη σου. Λέω και σκούζω δυνατά επειδή υπάρχεις θα υπάρχω και θα υπάρχω έως ότου θα υπάρχεις.. Μετρώ τα χρόνια μου και τα βρίσκω αμέτρητα.. Οι υποψίες μου λένε ότι τραβούν ως μέχρι πέρα απ ' τα δώδεκα χιλιάδες χρόνια.. Σταματάω στιγμή να πάρω ανάσα απ' την ανάσα σου. Θέλω να σου γράψω τραγούδι και μπερδεύω τα λόγια μου. Θέλω να σου ειπώ τραγούδι και η μνήμη μου δεν με βοηθάει. Παίρνω το δρόμο να επιστρέψω από εκεί που ξεκίνησα και βρίσκω τα σπίτια αμπαρωμένα. Βρίσκω τα αμπέλια μου και τα χωράφια να μην υπάρχουν πια. Ρωτάω τι γένηκε και μ' απαντούν οι αντίλαλοι της εγκατάλειψης. Βλέπω την ερημιά να κυριεύεται ακόμη και ως τις παρυφές της αμαρτωλής πολιτείας. 'Ολοι βιάζονται να φτάσουν όμως που? Κλείνω τα μάτια μου να βουτήξω στην σκέψη σου. Λέω και σκούζω δυνατά επειδή υπάρχεις θα υπάρχω και θα υπάρχω έως ότου θα υπάρχεις.. Κώστας Δουρίδας: Καπνόν Αποθρώσκοντα : Γράμμα στον Έλληνα της Διασποράς
Λογοτεχνία τ' Απάνθισμα..
Λογοτεχνία και Πολιτισμός
τα Περιεχόμενα της LAND of GODS :
Αλφαβητικό Ευρετήριο
              Α
  1. Αβρααμίδου Χριστιάνα
  2. Αγαθοπούλου Μαρία
  3. Αγγελής Αλέξανδρος
  4. Αγγελής Χρήστος
  5. Αδαµοπούλου Μαίρη
  6. Αηδονίδης Χρόνης
  7. Αθάνας Γεώργιος
  8. Αθανασούλης Κρίτων
  9. Αθανασιάδου Φανή
  10. Αθενάκη Δήμητρα
  11. Αλεξίου Δημήτρης
  12. Αλεξίου Χάρις
  13. Αλιθέρσης Γλαύκος
  14. Αμπατζοπούλου Φραγκίσκη
  15. Αμπελάς Σταύρος
  16. Αναγνωστάκης Μανόλης
  17. Αναγνωστόπουλος Κων/νος
  18. Αναστασόπουλος Βασίλης
  19. Ανδρεόπουλος Γιάννης
  20. Ανδρικόπουλος Αλέξανδρος
  21. Ανθίας Τεύκρος
  22. Αντράντο Φρανσίσκος
  23. Αντωνιάδης Ανδρέας
  24. Αντωνίου Δ. Ι.
  25. Αποστολίδης Ρένος
  26. Αποστολίδη Δέσποινα
  27. Αρανίτσης Ευγένιος
  28. Αριστοτέλης ο Σταγειρίτης
  29. Αυγέρης Μάρκος
  30. Αυδίκος Γιάννης
  31. Αχαλινωτόπουλος Μάνος
  32. Ασημακόπουλος Βασίλης
  33. Ασημακόπουλος Ιωάννης

  34. Β
  35. Βαγενάς Νάσος
  36. Βαλαωρίτης Αριστοτέλης
  37. Βαλαωρίτης Νάνος
  38. Βαλσάμης Γιώργος
  39. Βαλτινός Θανάσης
  40. Βάμβουρα-Γιάνναρου Μαριάνθης
  41. Βάρναλης Κώστας
  42. Βαρβέρης Γιάννης
  43. Βαρθολομαίος..
  44. Βαρελλά Αγγελική
  45. Βασσάλου Κυριακή
  46. Βασιλόπουλος Γιάννης
  47. Βελουχιώτης 'Aρης
  48. Βενέζης Ηλίας
  49. Βενέτης Θανάσης
  50. Βερβενιώτης Δημήτριος
  51. Βήχος Παναγιώτης
  52. Βιζυηνός Γεώργιος
  53. Bishop Elizabeth
  54. Βλαβιανός Χάρης
  55. Βλάζια Φαϊδά
  56. Βλαχογιάννης Γιάννης
  57. Βόμπρας 'Aγγελος
  58. Βοριάς Θοδωρής
  59. Βρεττάκος Νικηφόρος
  60. Βρεττός Σπύρος Λ.

  61. Γ
  62. Γαβαλάς Γιώργος
  63. Γαβράς Κώστας
  64. Γαϊτανάκη Ζαχαρούλα
  65. Γαριβάλδη 'Aντρια
  66. Γαριβάλδης Ιάκωβος
  67. Γελαγώτης Χρυσόστομος
  68. Γεωργουσόπουλος Κώστας
  69. Γιαννίση Φοίβη
  70. Γιανίσσοβα Χριστίνα
  71. Γιαννούκος Γιάννης
  72. Γιαννούκου Ευαγγελία
  73. Γιωτάκης Παναγιώτης
  74. Γκαίτε
  75. Γκαρσία Μάρκες Γκαμπριέλ
  76. Γκάτσος Νίκος
  77. Γκιμπράν Xαλίλ
  78. Γκόρπας Θωμάς
  79. Γλύκατζη Αρβελέρ Ελένη
  80. Γονέου Αναστασία
  81. Γοντικας Αγγελος
  82. Γρίβα Ελένη
  83. Γρίβας Στάθης
  84. WARREN JIM

  85. Δ
  86. Δαββέτας Νίκος
  87. Δάγλαρης Χρήστος
  88. Δαμιανάκου Βούλα
  89. Δανόπουλος Κωστής
  90. Δαρσινός Σπύρος
  91. Δεληγιάννη - Τσιουλπά 'Aννα
  92. Δέλτα Πηνελόπη
  93. Δε.Στα ΄Πα Κατερίνα
  94. Δημάκης Χρήστος
  95. Δημητρακάκη Χρυσούλα
  96. Δημουλά Κική
  97. Δήμου Αγγελική
  98. Δήμου Νίκος
  99. Δημόπουλος Γιάννης
  100. Δημόπουλος Νίκος
  101. Διακογιάννης Κυριάκος
  102. Διονυσόπουλος Κώστας
  103. Δουατζής Γιώργος
  104. Δουζένης Γιώργος
  105. Δουζένης Διονύσης
  106. Δουκάκης Στράτος
  107. Δουμένη Α. Στέλιος
  108. Δουρίδας Κώστας
  109. Δουρίδας Νίκος
  110. Δοσίθεος Αρχιμ.
  111. Δραγούμης Ίων
  112. Δροσίνης Γεώργιος
  113. Δωρικός Βούλης Σ

  114. Ε
  115. Εγγονόπουλος Νίκος
  116. Ελύτης Οδυσσέας
  117. Ελευθερίου Μάνος
  118. Ελυάρ Πωλ
  119. Εμπειρίκος Ανδρέας
  120. Έρμα Βασιλείου
  121. Εσκενάζη Ρόζα
  122. Εφταλιώτης Αργύρης
  123. Ζ
  124. Ζαλοκώστας Γεώργιος
  125. Ζαλώνη Παναγιώτα
  126. Ζάμπουρου Φόλλεντερ Στέλλα
  127. Ζαχαροπούλου - Ηλ. Ελένη
  128. Ζαχαρόπoυλος Δημήτρης
  129. Ζάχος Δημήτρης
  130. Ζήσης Χρυσόστομος
  131. Ζολώτας Ξενοφών
  132. Ζορμπά Ευτυχία
  133. Ζουράρις Κώστας
  134. Ζυγογιάννης Νίκος
  135. Η
  136. Ηλιάδη Κ. Αμαλία
  137. Ηλιόπουλος Αλέξης
  138. Ηλιόπουλος Ηλίας
  139. Ηλιόπουλος Θεόδωρος
  140. Ηλιόπουλος Χρήστος
  141. Θ
  142. Θανοπούλου Μαρία
  143. Θεμελή 'Aννα
  144. Θεοδωράκης Μίκης
  145. Θεοδοσοπούλου Μ.
  146. Θεοτοκάς Γιώργος
  147. Θεοτόκης Κωνσταντίνος
  148. Θεοφίλου Φαίδων

  149. Ι
  150. Ιγγλέσης Νίκος
  151. Ιωάννου Γιώργος
  152. Ιωαννίδου Σταύρου Ρούλα
  153. Ιωαννίδης Τάκης

  154. Κ
  155. Καββαδίας Νίκος
  156. Καβάφης Κωνσταντίνος
  157. Καγιούλη Βασιλική
  158. Καζαντζάκης Νίκος
  159. Καζαντζίδης Στέλιος
  160. Κακριδής Φάνης
  161. Κάλβος Ανδρέας
  162. Καλύβας Κώστας
  163. Καλούσης Γιάννης
  164. Καλτσάς Θεόδωρος
  165. Κανελλόπουλος Παναγιώτης
  166. Καραβίτης Βασίλης
  167. Καραβίτη Φαίη
  168. Καραγάτσης Μ.
  169. Καραγιώργης Ευαγόρας
  170. Καραγιώργος Πάνος
  171. Καραϊσκάκης Γεώργιος
  172. Καραλής Δημήτρης
  173. Καραντώνης Ανδρέας
  174. Καραντώνης Γιώργος
  175. Καργάκος Σαράντος
  176. Καρέλλη Ζωή
  177. Καρκαβίτσας Ανδρέας
  178. κ ART ά SOS
  179. Καρυωτάκης Κώστας
  180. Καπαρδέλη Ευτυχία
  181. Καπορδέλης Δημήτρης
  182. Καπορδέλη - Ρέα
  183. Kασσιμη Aλεξανδρα
  184. Κατσαράς Γιάννης
  185. Κατσιμάρδος Τ.
  186. Κατσίμπαλης Γιώργος
  187. Κατσουλάκη Ελένη
  188. Κατσούλης Κώστας
  189. Κατράκης Μάνος
  190. Κατράκης Πότης
  191. Καφταντζής Γιώργος
  192. Καψάλης Τεντ

  193. Κετιμέ Αρετή
  194. Κίπλινγκ Ράντυαρντ
  195. Κιούση 'Ελλη
  196. Κλάρας Μπάμπης
  197. Κλεφτογιάννη Ιωάννα
  198. Kλύν Xάρρυ
  199. Kokonis Nicholas . Ph.D.
  200. Κολλητήρη Σοφία
  201. Κόλλιας Στάθης
  202. Κολοκοτρώνης Θεώδωρος
  203. Κομίνης Θ. Αντώνης
  204. Κομφούκιος
  205. Κονδυλάκης Ιωάννης
  206. Κονταρίνης Διονύσης
  207. Κόντογλου Φώτης
  208. Κορδής Γιώργος
  209. Κορδώνη Ντίνα
  210. Κοπιδάκης Μ.Ζ.
  211. Κουρή Μάρω
  212. Κόρνουελλ Χρηστάκη Αννα
  213. Κότσικας Νίκος
  214. Κοτζιάς Αλέξανδρος
  215. Κουλ Λάρρυ
  216. Κουνενάκη Πέγκυ
  217. Κουφοπούλου Θεοδώρα
  218. Κουσουνέλος Γιώργος
  219. Κουτλή Αντιγόνη
  220. Κουτσοχέρας Γιάννης
  221. Κοκκάλας Σταύρος Γ.
  222. Κοφινάς Γιάννης
  223. Κρανιώτης Δημήτρης
  224. Κρυστάλλης Κώστας
  225. Cummings E.E.
  226. Κυμοθόη Νότα
  227. Κυριαζής Aθανάσιος
  228. Κύρου Κλείτος
  229. Κωνσταντινίδης Κ. Χ.
  230. Κωσταβάρας Θανάσης
  231. Κωστάρας Ν. Ι.

  232. Λ
  233. Λάλεζας Παναγιώτης
  234. Λαμπρίδης Μανόλης
  235. Λαμπρόπουλου Παν.
  236. Λάσκαρης Χρήστος
  237. Λιαντίνης Δημήτρης
  238. Λιάππα Τζένη
  239. Λιάσκος Γιάννης
  240. Λεκάκης Γιώργος
  241. Λειβαδίτης Tάσος
  242. Λειβαδιτάκης Πέτρος
  243. Λεϊμονής Διονύσης
  244. Λειψάνος Νίκος
  245. Λοΐζος Μάνος
  246. Λορκα Γκαρθια Φεντερικο
  247. Λουδοβίκος..
  248. Λουντέμης Μενέλαος
  249. Λυμπερόπουλος Μιχάλης
  250. Λυγίζος Μήτσος
  251. Λύτης Νίκος Β.

  252. Μ
  253. Μαβίλης Λορέντζος
  254. Μάγγας Γιώργος
  255. Μακρυγιάννης Γιάννης
  256. Μαλακάσης Μιλτιάδης
  257. Μαλιάρας Βάιος
  258. Μαμαλάκης Ηλίας
  259. Μαμαλούγκος Νεκτάριος
  260. Μάνεση Μανιώ
  261. Μάνου Πωλίν
  262. Μάνης 'Aγγελος
  263. Μανιάτης Δημήτρης Ν.
  264. Μανινάκη Γρηγόρη
  265. Μαραγκουδάκη Αγγελική
  266. Μαρίτσας Κωνσταντίνος
  267. Μαρκόπουλος Θανάσης
  268. Μαρκές-Γκαρθία Γκαμπριέλ
  269. Μάρτης Νίκος
  270. Μαστοροδήμου Χρυσούλα
  271. Μαυρίδης Όμηρος
  272. Μελάς Σπύρος
  273. Μελαχρινός Απόστολος
  274. Μελικέρτης Ιωάννης-Αδωνις
  275. Μελισσάνθη
  276. Μενεγάκης Μιχάλης
  277. Μεντζίνης Νίκος
  278. Μερκούρης Δημήτρης
  279. Μερκούρη Μελίνα
  280. Μέσκος Μάρκος
  281. Μητρόπουλος Γιάννης
  282. Μητροπούλου Κωστούλα
  283. Μητσάκης Mιχαήλ
  284. Μητσόπουλος Γιάννης
  285. Μιστράλ
  286. Μιχαλάκη Γιάννη
  287. Μόντης Κώστας
  288. Μόσχος Αριστείδης
  289. Μόσκοβου Σπύρος
  290. Μουζάς Ι. Φίλιππος
  291. Μουρόπουλος Δημήτρης
  292. Μουρούτης Σπύρος
  293. Μουστάκης Δημήτρης
  294. Μούσουρα - Τσουκαλά Διονυσία
  295. Μπαμπασάκης Γιώργος - Ικαρος
  296. Μπαμπινιώτης Γιώργος
  297. Μπατσικανής Νίκος
  298. Μπέλμπα Ελευθερία
  299. Μπήλιω Τσουκαλά
  300. Μπίτα Λιλή
  301. Μπίσκα Νάνσυ
  302. Μπλάνας Γιώργος
  303. Μπραχάλα Π. Βασιλική
  304. Μπόρχες Λούις Χόρχε
  305. Μποτής Γεώργιος
  306. Μπουκάλα Παντελή
  307. Μπούλης Κώστας
  308. Μυλωνά Τάνια
  309. Μυριβήλης Στράτης
  310. Μ υ ρ τ ι ώ τ ι σ σ α
  311. Μωραΐτη Θανάση

  312. Ν
  313. Ναλμπάντης Κων. Σ.
  314. Νερούντα Πάμπλο
  315. Νεοφύτου Α. Χρίστος
  316. Νιάρος Χρήστος
  317. Νιάρχος Θανάσης Θ
  318. Νικολιδάκης Ν.
  319. Νικολοπούλου Κωνσταντία
  320. Νιρβάνας Παύλος
  321. Νοταράς Σπύρος
  322. Ντζιαφέρη Μερσίνα
  323. Ντρυόν Μωρίς

  324. Ξ
  325. Ξανθίδης Παντελής
  326. Ξενόπουλος Γρηγόριος
  327. Ξύδης Θεόδωρος
  328. Ξυλούρης Νίκος

  329. Ο
  330. Οικονόμου Φίλιππος
  331. Ομήρος
  332. Ουράνης Κώστας

  333. Π
  334. Παγώνης Ανδρέας
  335. Παϊδούση Ελένη
  336. Παλαμάς Κωστής
  337. Παλαμήδης Νίκος
  338. Παλληκαρίδης Ευαγόρας
  339. Παναγιωσούλης Γαβριήλ
  340. Παναγιωσούλη Κλεοπάτρα
  341. Παναγιωτοπουλος Νικος
  342. Παναγοπούλου Μαρία
  343. Πανόπουλου Κώστα π.
  344. Παντικίδης Λοΐζος
  345. Παπά Ειρήνη
  346. Παπάς Κώστας
  347. Παπαδάκη Αλκυόνη
  348. Παπαδιαμάντης Αλέξανδρος
  349. Παπαδίτσας Δ.Π.
  350. Παπαδόπουλος Χρίστος
  351. Παπαδόπουλος Τάσσος
  352. Παπάζογλου Νίκος
  353. Παπαθεοδώρου Βασίλης
  354. Παπαηλιού Αλέξανδρος
  355. Παπαϊωάννου Δημήτρη
  356. Παπαϊωάννου Ζανέτα
  357. Παπακωνσταντίνου 'Aσπα
  358. Παπακωνσταντίνου Βασίλης
  359. Παπαναστασίου Αλέξανδρος
  360. Παπανδρέου Ανδρέας
  361. Παπανδρέου Νίκος
  362. Παπανικολάου Μήτσος
  363. Παπανικολάου Σούλης
  364. Παπανούτσος Ευάγγελος Π.
  365. Παπαρρηγόπουλος Κωνσταντίνος
  366. Παπασιδέρης Γιώργος
  367. Παπαστεργίου Δ. Κώστας
  368. Παστάκας Σωτήρης
  369. Παπατσώνης Τάκης
  370. Παυλίδου Ρεβέκκα
  371. Παυλόπουλος Γιώργης
  372. Παυσανίας
  373. Πάτροκλου Σταύρου
  374. Πελώνη Αριστοτελία
  375. Περγιαλίτης Γιάννης
  376. Πετρολιάγκης Θωμάς
  377. Πετρολούκας Χαλκιάς
  378. Πετρόπουλος Γιώργος
  379. Πεχλιβανίδου Ευαγγελία - Αγγελική
  380. Πισιώτη Μαρία
  381. Πισσαλίδης Γιώργος
  382. Πλακιάς Γεώργιος
  383. Πλακιά Ζορμπά Ευτυχίας
  384. Πλατύρραχος Οδυσσέας
  385. Πρεκατές Αντώνης
  386. Πρωτοπαπάς Γιώργος
  387. Πόε Έντγκαρ 'Aλαν
  388. Πολέμης Ιωάννης
  389. Πολίτης Kοσμάς
  390. Πολυδούρη Μαρία
  391. Πολύδωρας Βύρων
  392. Πουλιανίτης Κώστας
  393. Pousin Nickolas
  394. Πυθία

  395. Ρ
  396. Ράλλης Γεώργιος
  397. Ραβάνης-Ρεντής Δημήτρης
  398. Ρασούλης Μανώλης
  399. Ρέππας Χρίστος
  400. Ρέππας Στάθης
  401. Ριμπά Διαμαντένια
  402. Ρίτσος Γιάννης
  403. Ροΐδης Εμμανουήλ
  404. Ross Spirou
  405. Ρουμπάνης Θοδωρής
  406. Ρουσιάς Γιάννης Κ.
  407. Ρώτας Βασίλης

  408. Σ
  409. Σάββας Μηνάς
  410. Σαββίδης Θωμάς
  411. Σαβόπουλος Διονύσης
  412. Σαμαράκης Αντώνης
  413. Σαλούτος Θεόδωρος
  414. Σαμίου Δόμνα
  415. Σαραντάρης Γιώργος
  416. Σαραντάκος Δημήτριος
  417. Σαραντάκος Νίκος
  418. Σαχτούρης Μίλτος
  419. Σεφέρης Γιώργος
  420. Σιδέρη Αικατερίνη
  421. Σιδέρη Μάρω
  422. Σιδερίδου Στέλλα
  423. Σικελιανός 'Aγγελος
  424. Σιούλη Ζωή
  425. Σιώτης Ντίνος
  426. Skalkotos D. Nikolas
  427. Σκανδαλάκης Παναγιώτης
  428. Σκαρίμπας Γιάννης
  429. Σολωμός Διονύσιος
  430. Σωτηρόπουλος Νικόλαος Γ.
  431. Σπάνιας Νίκος
  432. Σπήλιος Απόστολος
  433. Σπηλιόπουλος Τάκης
  434. Σπυρέλη Χρυσούλα
  435. Σπύρου Κρις
  436. Spyropoulos Ted G.
  437. Σταύρου Γιάννης Ζωγράφος
  438. Στασινόπουλος Γιώργος
  439. Στρατή Γιώτα
  440. Συλλελόγλου Ανδρέας
  441. Συμιγδαλάς Αντώνης
  442. Διδώ Σωτηρίου

  443. Τ
  444. Ταμβάκης Στέφανος
  445. Τάτσης Στέλιος
  446. Τζιλιάνος Μέκης
  447. Τζήκα Ελένη
  448. Τζιόλας Eλευθέριος
  449. Τρανούλης Παναγιώτης
  450. Τρουπής Θεόδωρος
  451. Τριάδης Νικόλαος
  452. Τσακνιάς Σπύρος
  453. Τσακιρίδης Γεώργιος
  454. Τσαρδίκος Χριστίνα
  455. Τσαρούχης Γιάννης
  456. Τσιάμης Μήτσιος
  457. Τσιάρας Ανδρέας
  458. Τσιτσάνης Βασίλης
  459. Τσίτσος Ιωάννης
  460. Τσιμπούκη Θεοδώρα
  461. Τσόγκας Παύλος (Πολ)
  462. Τσόκλη Μάγια (Πολ)

  463. Φ
  464. Φαλάτσι Οριάνα
  465. Φαραντούρη Μαρία
  466. Φασούλας Βάιος
  467. Φασούλας Χρήστος
  468. Φασούλα Χριστίνα
  469. Φεραίος Ρήγας
  470. Φιλίπποβα-Χαντζή Μαρία
  471. Φουρουκλάς Λάκης
  472. Φραγκούλη-Αργύρη Ιουστίνη
  473. Φωτίου Παναγιώτης Σ.
  474. Φωτόπουλος Μίμης

  475. Χ
  476. Χαριτόπουλος Διονύσης
  477. Χατζής Δημήτρης
  478. Χατζής Κώστας
  479. Χατζηαντωνίου Ναταλί
  480. Χατζηβασιλείου Βαγγέλης
  481. Χατζηγιαννάκης Κ.
  482. Χατζηγιαννιού Χρυσούλα
  483. Χατζιδάκις Μάνος
  484. Χατζηκωστής Γ.
  485. Χατζηχρήστος Κώστας
  486. Χατζίνης Γιάννης
  487. Χατζόπουλος Κωνσταντίνος
  488. Χεζάσι
  489. Χρυσοστομίδου Αννα
  490. Χριστιανόπουλος Ντίνος
  491. Χριστοπούλου - Ζαλώνη Παναγιώτα
  492. Χρονόπουλο Π.
  493. Χρυσσομάλης Γιάννης
  494. Χουζούρη Έλενας
  495. Χουρμουζιάδης Γ. Χ.
  496. Χουρμούζιος Αιμίλιος
  497. Χυτήρης Τηλέμαχος

  498. Ψ
  499. Ψαθάς Δημήτρης
  500. Ψυχάρης Γιάννης


         

























































































































































































































































































































































..Αλλά ευρετήριο της ιστοσελίδας έχουμε και μέσα απ' τις φωτογραφίες.. Εάν η δική σας η φωτογραφία δεν είναι στα δημοσιευμένα εδώ κείμενά σας και θέλετε να είναι, τότε δεν έχετε παρά να μας στείλετε μία.. περισσότερα..

από την mikrosapoplous.gr:
ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Απάνθισμα
161 διηγήματα Eλλήνων συγγραφέων Σωσμένα από τον πάλαι ποτέ δικτυακό τόπο
www.mathisis.com
1. Αμπατζόγλου Πέτρος
Από θέσεως ισχύος

2. Ασωνίτης Αλέξανδρος
Τα τρία πρόσωπα της Ίριδας

3. Αλεξάκης Βασίλης
Η δεύτερη επέτειος

4. Αποστολοπούλου Ναταλία
Το προσκύνημα της αυγής
Το μεγάλο μπλόκο

5. Αίνου Κουτούζη Μαριάννα
Σχολείο και απόσπασμα

6. Αθανασίου Δημήτρης Π.
Ο Παπακοσμάς

7. Αλεξανδρόπουλος Μήτσος
Το σύννεφο

8. Αλεξίου Έλλη
Μια μέρα θα γυρίσει

9. 'Aννινος Μπάμπης
Ο δεκάλογος εν ουρανοίς

10. Αντονάς Αριστείδης
Η ευεργετική εξαπάτησ

11. Αξιώτης Διαμαντής
Στον κήπο με τις πέτρες

12. Αποστολίδης Ανδρέας
Μια γάτα για τον Λέλο Λίβα
Ποιος ήταν ο Πωλ Σεζάν;

13. Αυγερινός Τάσος
Ο αθλητής

14. Αυγερινού Ελευθερία
Διπλή ζωή

15. Αθενάκη Δήμητρα
Οι πλαστικές σακούλες
Διαζύγιο.... μέχρι θανάτου!

16. Βαλτινός Θανάσης

Επιλεγμένα αποσπάσματα
Συναξάρι Αντρέα Κορδοπάτη -
Αναδρομή
Victoria A'
Το 'Aλσος των Μυροφόρων

17. Βασιλικός Βασίλης
Honeymoon Killers
Η τελευταία μέρα της κατοχής
Μη νομίζεις πως κι εγώ σε ξεχνάω...

18. Βοΐσκου Ελένη
Σύνταξη
Νίτσα και Μάχη

19. Βουτυράς Δημοσθένης
Παραρλάμα

20. Βενέζης Ηλίας
Η Θεοσκέπαστη

21. Βασιλειάδης Νίκος
Η Πεπατημένη

22. Γκιμοσούλης Κωστής
Μια μέρα πριν απ' το αύριο
Η εκδίκηση της Κινέζας

23. Γιαννακοπούλου Ντόρα
Το κακό δεν επιστρέφεται

24. Γρηγοριάδης Θόδωρος
Η γονιμοποίηση

25. Δατσέρης Μιλτιάδης
Η Αληθινή Ιστορία της Πηνελόπης
Μια ληστεία

26. Δροσίνης Γεώργιος
O βιολιστής

27. Δανέλλη Τιτίνα
Ο καθρέφτης
Ενα κουτί μπισκότα

28 Δημητρίου Σωτήρης
Τα χρώματα της Γής
Η περιπλάνηση της πεταλούδας
Σχώρα με

29. Ελευθερίου Μάνος
Ο έρωτας των χρωμάτων..

30. Ευθυμιάδη Νένη
Η τακτική του μπιλιάρδου

31. Θεοδωρόπουλος Τάκης
Η πρώση
Αυτός ο άνθρωπος

32. Θεοτόκης Kωνσταντίνος
Η παντρειά της Σταλαχτής

33. Ιωάννου Γιώργος
Τζέλντεν

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΛΕΞΙΟΥ:
«Η ποίηση πρέπει να είναι κατανοητή...»

Μαΐου 28, 2008

Δεν είναι δύσκολο μέσα στον κόσμο των γραμμάτων μας, που δεν είναι δα και τόσο μεγάλος, να διακρίνεις κάποιες φωνές που έχουν και ήθος και ορμή και ποιότητα. Ο Δημήτρης Αλεξίου, που εμφανίστηκε το 1978 με την Τριλογία του εμφύλιου και από κει κι ύστερα κυκλοφορούσε σχεδόν κάθε χρόνο κι ένα βιβλίο του, είναι η διακριτική παρουσία στον ευπαθή χώρο της ποίησης και της πεζογραφίας (με τα Παλιά τετράδια το 1981 η πρώτη εμφάνιση). Η ποίησή του θα κορυφωθεί σιγά-σιγά με τη Λεξικογραφία (1979), τη συλλογή Εντεύθεν της Πλακιώνας (1981), τον Παιδικό απόπλου (1983) και τον Επάλληλο Μύθο (1984).

Να πώς δέχτηκε τον Παιδικό απόπλου η κριτική:

«Ο τίτλος του βιβλίου του δηλώνει μιαν απόφαση που είναι διπλή ή αντίδρομη και αντίνομη. Θέλει να ταξιδέψει στα παιδικά του χρόνια. Αλλά αυτό το κάνουν, κατά κανόνα, εκείνοι που αποθησαύρισαν μια πλούσια και επώδυνη πείρα: αυτή είναι που ανακαλεί την παιδική αθωότητα. Το ανακάλημα τούτο, προϊόν μιας ωριμασμένης συνείδησης και πείρας, προϋποθέτει, εντούτοις, πάντα και σημαντικά υπολείμματα παιδικής ουσίας. Προϋποθέτει ότι το παιδί δεν χάθηκε ολοσχερώς κάτω από τις επικαλύψεις της ωριμότητας, ότι ζουν δυο άνθρωποι μέσα του, όπως θα έλεγε κι αγαπημένος μου δήλιος ποιητής Κρίτων Αθανασούλης, που πορευόταν και μεγάλωνε κι εκείνος, διπλά μέσα στο χρόνο: και ως παιδί και ως ενήλικας. Μια τέτοια διφυή πρόβαση προβλέπω και στο νέο ποιητή Αλεξίου...» (Μιχ. Μερακλής).

Ωστόσο, εκείνο που έχει κανείς να παρατηρήσει είναι ότι ο Δ. Αλεξίου ακολουθεί μια πορεία ανοδική κι εξελικτική που «αντανακλά τα προσωπικά βιώματα κι οράματά του μέσα απ’ το πρίσμα κάποιων κοινωνικών συνθηκών που ‘χουν σφραγίσει κι εξακολουθούν να επηρεάζουν τη ζωή του» (Λιλιάνα Δρίτσα).

Λογοτεχνία
  1. Αλεξίου Δημήτρης (1)
  2. Αλεξανδρόπουλος Μήτσος (3)
  3. Βρεττάκος Νικηφόρος (1)
  4. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ (1)
  5. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ (40)
  6. Γράμματα (49)
  7. Γιατρομανωλάκης Γιώργης (1)
  8. Γκιμοσούλης Κωστής (1)
  9. Γουλιάμος Κώστας (1)
  10. Δούκας Στρατής (1)
  11. Ευθυμιάδη Νένη (1)
  12. Ιωάννου Γιώργος (3)
  13. ΚΡΙΤΙΚΗ (4)
  14. Κάσσος Βαγγέλης (1)
  15. Κάσδαγλης Νίκος (1)
  16. Καραβασίλης Γιώργος (1)
  17. Κατσαρός Μιχάλης (1)
  18. Κακριδής Ιωάννης Θ. (1)
  19. Κακουλίδης Γιώργος (1)
  20. Καλιότσος Παντελής (1)
  21. Κεφάλας Ηλίας (1)
  22. Κλάρας Μπάμπης (1)
  23. Κλασική Φιλολογία (1)
  24. Κοτζιάς Αλέξανδρος (1)
  25. Κουγέας Βασίλης (1)
  26. Κοντός Γιάννης (2)
  27. Κονδύλης Φώντας (1)
  28. Λαϊνά Μαρία (1)
  29. Μαρκόπουλος Γιώργος (3)
  30. Μαστοράκη Τζένη (1)
  31. Μαυρουδής Κώστας (1)
  32. Μετσιμενίδης Θανάσης (1)
  33. Μητροπούλου Κωστούλα (1)
  34. Νικολαΐδης Αριστοτέλης (1)
  35. Πρατικάκης Μανόλης (2)
  36. Προσωπικές σημειώσεις (1)
  37. Παπαγεωργίου Κώστας (1)
  38. Πατίλης Γιάννης (1)
  39. Πανσέληνος Ασημάκης (1)
  40. Πανσέληνος Αλέξης (1)
  41. Ποίηση (1)
  42. Σπανδωνής Γιάννης (1)
  43. ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ (44)
  44. Σαχτούρης Μίλτος (1)
  45. Σιμιτζής Αντώνης (2)
  46. Τατσόπουλος Πέτρος (1)
  47. Φακίνος 'Aρης (1)
  48. Χριστοδούλου Δημήτρης (3)
  49. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΛΕΞΙΟΥ: «Η ποίηση πρέπει να είναι κατανοητή…» (1)
  • Κι εδώ, ίσως, θα χρειαζόταν η κουβέντα του ποιητή για το ρόλο της κριτικής και πώς τη βλέπει ο ίδιος.

Πρώτα-πρώτα, η κριτική νομίζω ότι σε κατευθύνει - εννοώ η καλή κριτική. Βέβαια, υπάρχουν περιπτώσεις που γίνεται μια παρερμηνεία. Λόγου χάρη, πολλές φορές μ’ έχουν παρομοιάσει με το «ανεπανάληπτο ύφος» του Τσιφόρου ή του Καραγάτση, πράγμα που τελικά δεν ισχύει. Οπωσδήποτε υπάρχουν δάνεια και επιρροές από τα διαβάσματά μου. Είναι όμως αλήθεια ότι ο κριτικός δεν πρέπει να γράφει ο ίδιος - δηλαδή, η κριτική να είναι η αποκλειστική του απασχόληση...

  • Η αφορμή, η τυπική, για την ενασχόλησή μας με τον Δημήτρη Αλεξίου ήταν το τελευταίο του βιβλίο «Η κατεδάφιση προετοίμαζε την ανέγερση» (εκδ. Πλέθρον), που είναι μια συλλογή πεζών κειμένων…

Αποτελείται από 13 συνολικά πεζά κείμενα. Καλύπτοντας έτσι μια πορεία είκοσι περίπου χρόνων, αφού το πρώτο διήγημα έχει γραφτεί όταν ακόμη ήμουν έφηβος. Χωρίς να είναι καθόλου ασκήσεις ύφους, τα πεζά αυτά έχουν το καθένα μια δική του ξεχωριστή γραφή. Η αδιάκοπη άσκησή μου πάνω στο γλωσσικό θησαυρό, ο φολκλορισμός που δέχτηκα απ' τα δημοτικά μας τραγούδια και γενικά τα λαογραφικά κείμενά μας, οι οικογενειακές μου παραδόσεις, ιδιαίτερα οι διηγήσεις του πατέρα μου και, τέλος, οι προσωπικές εμπειρίες και τα διαβάσματα είναι οι δυνάμεις εκείνες που διαμόρφωσαν το - μάλλον ιδιότυπο - γλωσσικό μου όργανο. Αν, για παράδειγμα, το διήγημα της συλλογής «Πανδοχείο» θέλει να δείξει την ασυνεννοησία μεταξύ των ανθρώπων - τη σύγχρονη Βαβέλ - έχει ανάγκη από μια πολυλογία, από έναν βερμπαλισμό. Αντίθετα, στο διήγημα «Καλομελέτα κι έρχεται», ο ζητιάνος θέλει μια γλώσσα κοφτή, γρήγορη που πολλές φορές φτάνει σ' ένα επικό σχήμα. Τα λυρικά κομμάτια, ίσως πολύ ποιητικά, κάποτε αυτοβιογραφικά, φτάνουν σε ερωτικές εξάρσεις. Κι έχουν ανάγκη από μια ανάκληση της μνήμης έτσι που να γίνονται περισσότερο αποκαλυπτικά. Και, τέλος, ένα παγανιστικό στοιχείο που υπάρχει σε μερικά διηγήματα έχει τις καταβολές του στα παιδικά μου χρόνια που τα πέρασα έξω από κάθε πολιτισμό, στην αμόλυντη ακόμα εκείνη Ελλάδα της επαρχίας...

  • Όμως τι είναι ο Δημήτρης Αλεξίου - ποιητής ή πεζογράφος;

Εγώ νιώθω περισσότερο ποιητής. Τα πεζά μου νομίζω ότι είναι ανάπλαση των ποιημάτων μου. Πιο εύκολα με την πεζογραφία ρίχνουμε μια σκάλα επικοινωνίας πιο άμεση στους αναγνώστες. Μετά την απελευθέρωση από τον παραδοσιακό στίχο, που γράφτηκαν κατά τη γνώμη μου και κακά ποιήματα, ο κόσμος έχει μια αντιπάθεια σ' αυτή την ποίηση (ενν. μοντέρνο στίχο). Κι έτσι χάνουμε και το λίγο αναγνωστικό κοινό. Η ποίηση πρέπει να είναι κατανοητή...

  • Και ποια θέματα πρέπει ν' απασχολούν σήμερα τους ποιητές;

Νομίζω ότι όλα τα χρόνια τα ίδια θέματα απασχολούν τους ποιητές: ο έρωτας, η κοινωνική αδικία και το όραμα για ένα καλύτερο αύριο. Μόνο που τα θέματα αυτά, κάθε φορά, παίρνουν διαφορετικές φόρμες. Το περιεχόμενο, πιστεύω, δεν αλλάζει.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ. ο Δημήτρης Αλεξίου γεννήθηκε στη Σπάρτη το 1949 και σπούδασε σκηνοθεσία. Τα δυο προηγούμενα από την Κατεδάφιση... πεζά του ήταν τα Παλιά τετράδια (1981) και Μικρά αθηναϊκά (1982).

[Εξόρμηση, 4 Μαρτίου 1986]










Δημήτρης Ψαθάς

“Θα”

“Θα”. Ευλογημένος να είναι ο άνθρωπος που ανακάλυψε πρώτος αυτό το μονοσύλλαβο. Από όλους τους χρόνους και τις κλίσεις των ρημάτων ο μέλλων είναι εκείνος που φορτώνεται ευχαρίστως και αίρει με υπομονή τις ελπίδες και τα όνειρά μας. Χωρίς το “θα” η ζωή μας θα ήταν αβάσταχτο φορτίο.

“ΤΟ ΧΙΟΥΜΟΡ ΜΙΑΣ ΕΠΟΧΗΣ” Εκδόσεις ΜΑΡΗ

“Ο Μπενίτος, κυρά μου”
Σελίδες
  1. γιατί λογομνήμων και γιατί …κατ’ ευφημισμόν
  2. ατάκτως ερριμμένα Ι
  3. ατάκτως ερριμμένα ΙΙ
  4. ατάκτως ερριμμένα ΙΙΙ
  5. ατάκτως ερριμμένα IV
  6. ατάκτως ερριμμένα V
  7. ατάκτως ερριμμένα VI
  8. ατάκτως ερριμμένα VII
  9. ατάκτως ερριμμένα VIII
  10. ατάκτως ερριμμένα ΙΧ
  11. ατάκτως ερριμμένα Χ
  12. Τάσος Αθανασιάδης
  13. Έλλη Αλεξίου
  14. Μανόλης Αναγνωστάκης
  15. Μανόλης Ανδρόνικος
  16. Μέλπω Αξιώτη
  17. Ελένη Αρβελέρ
  18. Αριστοτέλης Βαλαωρίτης
  19. Νάνος Βαλαωρίτης
  20. Κώστας Βάρναλης
  21. Ηλίας Βενέζης
  22. Ελευθέριος Βενιζέλος
  23. Ιωάννης Βηλαράς
  24. Γεώργιος Βιζυηνός
  25. Γιάννης Βλαχογιάννης
  26. Ελένη Βλάχου
  27. Δημοσθένης Βουτυράς
  28. Φρέντυ Γερμανός
  29. Μαρίνος Γερουλάνος
  30. Περικλής Γιαννόπουλος
  31. ΤατιάναΓκρίτση Μιλλιέξ
  32. Πηνελόπη Δέλτα
  33. Μαρία Δημάδη
  34. Νίκος Δήμου
  35. Κική Δημουλά
  36. Ίων Δραγούμης
  37. Νικόλαος Δραγούμης
  38. Ελευθερία Δροσάκη
  39. Γεώργιος Δροσίνης
  40. Νίκος Εγγονόπουλος
  41. Οδυσσέας Ελύτης
  42. Ανδρέας Εμπειρίκος
  43. Αργύρης Εφταλιώτης
  44. Ντίνος Ηλιόπουλος
  45. Μίκης Θεοδωράκης
  46. Γιώργος Θεοτοκάς
  47. Θεόφιλος
  48. Γιώργος Ιωάννου
  49. Μαρία Ιορδανίδου
  50. Νίκος Καββαδίας
  51. Κωνσταντίνος Καβάφης
  52. Νίκος Καζαντζάκης
  53. Δ. Κακλαμάνος
  54. Ανδρέας Κάλβος
  55. Ιάκωβος Καμπανέλλης
  56. Δημήτριος Καμπούρογλου
  57. Αθανάσιος Κανελλόπουλος
  58. Παναγιώτης Κανελλόπουλος
  59. Ιωάννης Καποδίστριας
  60. Μ. Καραγάτσης
  61. Γεώργιος Καραϊσκάκης
  62. Κων/νος Καραθεοδωρή
  63. Ανδρέας Καρκαβίτσας
  64. Κώστας Καρυωτάκης
  65. Θράσος Καστανάκης
  66. Μιχάλης Κατσαρός
  67. Θεόδωρος Κολοκοτρώνης
  68. Ιωάννης Κονδυλάκης
  69. Παναγιώτης Κονδύλης
  70. Φώτης Κόντογλου
  71. Βιτσέντζος Κορνάρος
  72. Έλλη Λαμπέτη
  73. Ανδρέας Λασκαράτος
  74. Τάσος Λειβαδίτης
  75. Μενέλαος Λουντέμης
  76. Λορέντζος Μαβίλης
  77. Γιάννης Μαγκλής
  78. Μακρυγιάννης
  79. Χρήστος Μαλεβίτσης
  80. Παύλος Μελάς
  81. Μελίνα Μερκούρη
  82. Μιχαήλ Μητσάκης
  83. Χρόνης Μίσσιος
  84. Κώστας Μόντης
  85. Μποστ
  86. Γιάννης Μπεράτης

  87. Στράτης Μυριβήλης
  88. Μυρτιώτισσα
  89. Παύλος Νιρβάνας
  90. Γρηγόριος Ξενόπουλος
  91. Κώστας Ουράνης
  92. Γρηγόριος Παλαιολόγος
  93. Παύλος Παλαιολόγος
  94. Κωστής Παλαμάς
  95. Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος
  96. Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης
  97. Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου
  98. Γεώργιος Παπανικολάου
  99. ΕυάγγελοςΠ. Παπανούτσος
  100. Ζαχαρίας Παπαντωνίου
  101. Σωτήρης Πατατζής
  102. Τίτος Πατρίκιος
  103. ΝίκοςΓαβριήλ Πεντζίκης
  104. ΘανάσηςΠετσάλης Διομήδης
  105. Κοσμάς Πολίτης
  106. Λάμπρος Πορφύρας
  107. Λύσανδρος Πράσινος
  108. Παντελής Πρεβελάκης
  109. ΑλέξανδροςΡίζος Ραγκαβής
  110. Στέλιος Ράμφος
  111. Βασίλης Ραφαηλίδης
  112. Μαρία Ρεζάν
  113. Ρήγας Βελεστινλής
  114. Γιάννης Ρίτσος
  115. Εμμανουήλ Ροΐδης
  116. Γεώργιος Ρούσσος
  117. Διονύσης Ρώμας
  118. Αλέκος Σακελλάριος
  119. Αντώνης Σαμαράκης
  120. Γαλάτεια Σαράντη
  121. Γιώργος Σεφέρης
  122. Άγγελος Σικελιανός
  123. Γιάννης Σκαρίμπας

  124. Κ. Σκόκος
  125. Διονύσιος Σολωμός
  126. Ναπολέων Σουκατζίδης
  127. Γεώργιος Σουρής
  128. Παναγιώτης Σούτσος
  129. Μιχαήλ Στασινόπουλος
  130. Διδώ Σωτηρίου
  131. Κώστας Ταχτσής
  132. Άγγελος Τερζάκης
  133. Γιάννης Τσαρούχης
  134. Κωνσταντίνος Τσάτσος
  135. Ιωάννα Τσάτσου
  136. Νίκος Τσιφόρος
  137. Αμαλία Φλέμιγκ
  138. Δημήτρης Φωτιάδης
  139. Δημήτριος Υψηλάντης
  140. Μίμης Φωτόπουλος
  141. Γιαννούλης Χαλεπάς
  142. Ελένη Χαλκούση
  143. Κώστας Χατζηχρήστος
  144. Μάνος Χατζιδάκις
  145. Αιμίλιος Χουρμούζιος
  146. Χρήστος Χρηστοβασίλης
  147. Ντίνος Χριστιανόπουλος
  148. Δημήτρης Ψαθάς
  149. Ψυχάρης

  150. Γούντι Άλλεν
  151. Πολ Βαλερύ
  152. Ουμπέρτο Έκο
  153. ΑντουάνντεΣεν Εξιπερί
  154. Ρενέ Γκοσινί
  155. Σταν Λόρελ
  156. Φρανκ ΜακΚορτ
  157. Λόρδος Μπάιρον
  158. Μπέρτολτ Μπρεχτ
  159. Φιόντορ Ντοστογιέφσκι
  160. Γουίλ Ντυράν
  161. Όσκαρ Ουάιλντ
  162. Πίτερ Ουστίνοφ
  163. ΈντγκαρΆλαν Πόε
  164. ΡάινερΜαρία Ρίλκε
  165. Τζον Στάινμπεκ
  166. Τζ.Ντ. Σάλιντζερ
  167. Τσάρλι Τσάπλιν

Ο Δημήτρης Ψαθάς περιγράφει με εύθυμο τρόπο τις θετικές συνέπειες που είχε στην κατεχόμενη Ελλάδα η πτώση του Μουσολίνι: Συγκλονίζεται η ζωή μας απ’ το πέσιμο του Ντούτσε. Κατρακυλά η λίρα. Πέφτουν οι τιμές. Σβήνουν με βία τα χαρτάκια οι μπακάληδες και γράφουν στα είδη τους τιμές καινούριες. Φωνές στους δρόμους. Έπεσε! Έπεσε! Το λάδι, το ψωμί, το κρέας, το τυρί, τα ζαρζαβατικά ακολουθούν τον Ντούτσε στην ορμητική του πτώση. Ως και τα κολοκυθάκια νιώσανε το πέσιμό του και συγκλονίστηκαν βαθιά. Έπεσε! Έπεσε! 'Aλλοι ψωνίζουν. 'Aλλοι περιμένουν. 'Aλλοι κοιτάνε και γελούν. Βλέπω μια γριούλα που άρπαξε τ’ άδειο μπουκάλι του λαδιού και χύθηκε στους δρόμους. “Γιατί παιδί μου πέσαν όλα;” “Ο Μπενίτος, κυρά μου, ο Μπενίτος”. “Ο Μπενίτος τα έριξε;” “Ο Μπενίτος, κυρά μου, ο Μπενίτος”. “Ο Θεός να του δίνει χρόνια, γιε μου, που μας ρήμαξαν οι μαυραγορίτες. Να κι ένας άνθρωπος που έκανε καλό στον κόσμο. Ο Θεός να τον βλογάει τον χριστιανό και να του δίνει διπλά απ’ ό,τι έχει κάνει”.

“ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ” Εκδόσεις ΜΑΡΙΑ Δ. ΨΑΘΑ

“Βάστα, Ρόμελ!”

Ο Δημήτρης Ψαθάς γράφει για τη δύσκολη θέση που βρέθηκαν οι μαυραγορίτες της κατοχής μετά τη νίκη των Συμμάχων στο Ελ Αλαμέιν:

-Βάστα, Ρόμελ! Αντιλαλούν οι δρόμοι.
-Βάστα, Ρόμελ! Ωρύονται οι άνθρωποι.
-Βάστα, Ρόμελ!
Το λένε στα σπίτια και στα μαγαζιά κι ολούθε. Χαρά. Και γέλια. Κι ούτε κανένας λογαριάζει πια τις φάτσες των Γερμανών και Ιταλών, που τριγυρνούνε πολύ κατσούφηδες στους δρόμους. Μας έχει συνεπάρει ο ενθουσιασμός. Δεν θέλουμε, άλλωστε, πολύ. Τι έτρεχε; Έγινε θαύμα. Η πρώτη μεγάλη κι αποφασιστική νίκη των συμμάχων: Ελ Αλαμέιν. Έκαναν την επίθεσή τους οι Εγγλέζοι και τσάκισαν τον Γερμανό στρατάρχη, που πήρε τα βρεμένα του και φεύγει. Γύρισε το φύλλο η Ιστορία. Ο πόλεμος μπαίνει σε καινούργια φάση. Ελ Αλαμέιν.
Ο ήλιος που βγήκε ανάμεσα απ' τα μαύρα σύννεφα φωτίζει με πλούσιο φως όλους τους λαούς που στενάζουν κάτω απ' την μπότα του χιτλερισμού. Φεύγει ο Ρόμελ. Κι ο αντίλαλος της φευγάλας του φτάνει ως την Αθήνα και βάζει σε τρόμο τους μαυραγορίτες:
-Βάστα, Ρόμελ! Είναι η σαρκαστική επίκληση της μαρίδας προς τον Γερμανό στρατάρχη που κλόνισε στη φευγάλα του και το φρούριο της μαύρης αγοράς. Φεύγει ο Ρόμελ. 'Aρα; Τελειώνει ο πόλεμος! Και μέσα στην παραζάλη της παθαίνει σύγχυση η μαύρη αγορά, χάνει το ηθικό της και τα βγάζει όλα στη φόρα. Πανικός. Τσακίζονται να προλάβουν οι μαυραγορίτες. Πρώτη η οδός Αθηνάς βλέπει απορημένη ν' ανατέλλουν τα φασόλια. Και σιγά-σιγά στα πεζοδρόμια, στην άσφαλτο, πάνω σε τραπεζάκια, μέσα σε καρτοτσάκια, σε τσουβάλια, κάνουν την εμφάνισή τους -ανοιχτά!- όλα τα είδη που είχαν πάθει έκλειψη απ' τον Απρίλη του ‘41.
-Έσπασε, έσπασε η μαύρη! Βλέπει ο κόσμος φασόλια στους δρόμους! Ρεβύθια στα πεζοδρόμια! Πατάτες στα καροτσάκια! Άλλοι γελούν. Άλλοι φωνάζουν. Άλλοι φιλιούνται. Γυναικούλες στέκονται μπροστά σ' αυτό το αναπάντεχο θαύμα, δακρύζουν και σταυροκοπιούνται: “Αμήν, Παναγίτσα μου, δόξα σοι ο Θεός που αξιώθηκαν τα μάτια μας να δουν τόσο μεγάλη μέρα”.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΨΑΘΑΣ “ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ” Εκδόσεις ΜΑΡΙΑ Δ. ΨΑΘΑ

“Ο Ναπολέων Σουκατζίδης και οι Διακόσιοι της Πρωτομαγιάς”

Ο Δ. Ψαθάς διηγείται την ιστορία του Ν. Σουκατζίδη που ήταν κρατούμενος – διερμηνέας στις φυλακές Χαϊδαρίου κατά τη διάρκεια της Κατοχής:

Κι εκεί στο Χαϊδάρι… Διακόσια ονόματα φωνάζει ο στρατοπεδάρχης. Οι Ακροναυπλιώτες. Άνθρωποι που λιώσαν στα μπουντρούμια και τις εξορίες της τετάρτης Αυγούστου, που δεμένους χειροπόδαρα τους άφησε στον Γερμανό.
-Ναπολέων Τσουκατζίδης?!
Βγαίνει κι ο Ναπολέων. Και ο στρατοπεδάρχης κομπιάζει μπροστά σ’ αυτόν τον ήρωα που μιλά εφτά γλώσσες και δέχεται μέσα στο Χαϊδάρι με θεϊκή γαλήνη τα μαρτύρια και κρατά στις καρδιές των μαρτύρων αναμμένη τη φλόγα της ελπίδας και του αγώνα.
-Όχι εσύ, Ναπολέων!
-Γιατί όχι εγώ;
-Εσύ δεν θα τουφεκιστείς.
-Και πόσους θα τουφεκίσεις, αν εξαιρεθώ εγώ;
-Διακόσιους.
-Όχι. Δεν δέχομαι κανένας να μ’ αντικαταστήσει. Είμ’ Έλληνας!
Επιμένει ο στρατοπεδάρχης. Αλύγιστος ο Ναπολέων. Και βγαίνουν έξω απ’ τον σωρό οι διακόσιοι και στήνουνε χορό: Έχε γεια, καημένε κόσμε, έχε γεια, γλυκειά ζωή! Βλέπει ο Γερμανός στρατοπεδάρχης τούτους τους διακόσιους που απάνω τους βαραίνει ο ίσκιος του θανάτου να χορεύουν, να τραγουδούν και ν’ αποχαιρετάνε τους συντρόφους τους -σαστίζει. Τι είναι τούτο δω; Αντηχεί ο αέρας από αντάρα αντρίκια:
-Έχετε γεια, παιδιά.
-Ζήτω η Ελλάδα!
-Σαν άντρες θα πάμε!
Και τους ανεβάζουν στ’ αυτοκίνητο -σωρό. Κι είναι πρωτομαγιά. Κι είναι γλυκός ο πρωινός αέρας, ολόχρυση η αυγή κι ο Υμηττός κεντιέται με χρυσάφι. Κι εκεί στο σφαγείο στήνονται τα πολυβόλα για το μεγάλο μακελειό. Μαζί θα πέσει κι ο Ναπολέων, που ένα “ναι” να ‘λεγε του Γερμανού είχε γλυτώσει.
(…)
-Ποιοι ήσαν; Ποτέ δεν έδωσαν κατάλογο των ονομάτων τους οι Γερμανοί. Μαθαίνουμε μερικούς. Ωστόσο στη ματωμένη ιστορία της Αντίστασης του Έθνους πέρασαν όλοι μ’ ένα όνομα μέσα στη μνήμη και την καρδιά του πονεμένου αυτού λαού. Οι Διακόσιοι της Πρωτομαγιάς. Βουβή και πικραμένη τους κλαίει η αγωνιζόμενη Αθήνα. Οι Διακόσιοι Άγιοι που μαρτύρησαν μαζί -κοντά σ’ άλλους χιλιάδες- σε τούτο τον υπέρτατο αγώνα για την τιμή και την αξιοπρέπεια του ανθρώπου.

?Ο Ν. Σουκατζίδης αναφέρεται ως Τσουκατζίδης από τον Δημήτρη Ψαθά.

“ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ” Εκδόσεις ΜΑΡΙΑ Δ. ΨΑΘΑ

Ο Δημήτρης Ψαθάς στο βιβλίο του “Αντίσταση” περιγράφει μια διαφορετική απεργία που έγινε το Μάρτιο του 1943:

Μάρτιος του 1943.
Ανάστατη είναι η Αθήνα από μια είδηση. Οι Γερμανοί αποφάσισαν να κηρύξουν επιστράτευση πολιτική. Όλοι οι άνδρες από 16 θα επιστρατευθούν για να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στον Άξονα. Πρόσωπα ανήσυχα ολούθε.
-Τα ‘μαθες; Επιστράτευση!
Ο κόσμος τρομάζει με τούτη την καινούρια συμφορά που ζυγώνει την Ελλάδα. Μάνες τρέμουν για τα παιδιά τους, γυναίκες για τους άντρες, παιδιά για τους πατεράδες. Κι ο φόβος γίνεται αναβρασμός. Κι ο αναβρασμός, μια θέληση. Κι η θέληση, μια κραυγή που τη βροντοφωνά ο τοίχος: ΚΑΤΩ Η ΕΠΙΣΤΡΑΤΕΥΣΗ. Την παίρνει το χωνί και τη διαλαλά στις γειτονιές. Κάτω η επιστράτευση! Τυπώνουν τα μυστικά τυπογραφεία προκηρύξεις. Κάτω η επιστράτευση. Κυκλοφορούν οι μυστικές εφημερίδες: Κάτω η επιστράτευση. Γεμίζουν οι δρόμοι μ’ αμέτρητα χαρτάκια: Κάτω η επιστράτευση. Κι όλος αυτός ο αναβρασμός φουσκώνει στα στήθια του λαού για να ξεσπάσει σ’ ένα απ’ τα πιο μεγάλα κι απίστευτα συλλαλητήρια που βλέπει η Αθήνα.
5 Μαρτίου.
Είναι η μέρα που όρισε το ΕΑΜ για το συλλαλητήριο. Ο τρόπος κι ο μηχανισμός του ο ίδιος, όπως πάντα. Σε μικρές ομάδες θα ξεχυθεί ο κόσμος προς το κέντρο. Σε μικρές ομάδες θα πιάσει τις παρόδους. Κρυμμένες θα είναι οι σημαίες κάτω απ’ τα σακάκια, τα φουστάνια, κρυμμένες κι οι ταμπέλες με τις επιγραφές. Κι όταν δοθεί το σύνθημα την ορισμένη ώρα, τότε θα χυθεί ο λαός στον κεντρικό δρόμο που ορίστηκε για το συλλαλητήριο. Ας χτυπήσουν. Το μόνο που δεν λογαριάζουν ως την ώρα που θα πέσουν τα κορμιά. Δεκαπέντε μέρες τώρα απεργίες, διαδηλώσεις, διαμαρτυρίες. Ο συνετός βλέπει τα συλλαλητήρια -τ’ ακούει δηλαδή- και λέει πως τούτοι οι άνθρωποι σίγουρα είναι τρελοί. Τρελοί όμως ήταν κι όσοι πολέμησαν στον Μαραθώνα. Τρελοί όσοι σκοτώθηκαν στις Θερμοπύλες. Τρελοί ήταν η φούχτα των ανθρώπων που ξεσηκώθηκε το ’21. Τρελοί ήταν αυτοί που χύμηξαν στην Πίνδο. Η ιστορία της Ελλάδας για την οποίαν πολύ καυχιέσαι, συνετέ, είναι μια αλυσίδα από τρέλες.

(……)

Το σκέφτονται οι Γερμανοί… Πώς να τον επιστρατεύσεις τούτον τον λαό; Και τι υπηρεσίες μπορεί να σου προσφέρει; Απ’ τη στιγμή που μαθεύτηκαν τα σχέδιά τους, βλέπουν ολούθε τον αναβρασμό. Ολούθε συγκεντρώσεις. Ολούθε ομιλίες. Στις γειτονιές, στις λαϊκές αγορές, στις εκκλησίες. Ζητούν τρόπους κατευνασμού. Ο Λογοθετόπουλος δημοσιεύει ανακοίνωση ότι δεν πρόκειται να γίνει η επιστράτευση κι ότι κάθε συγκέντρωση θα χτυπηθεί με όπλα. Ο δήμαρχος της Αθήνας Γεωργάτος ζητά με το καλό 3.000 εργάτες για τα οχυρωματικά έργα των Γερμανών και βεβαιώνει ότι δεν θα βγουν όξω απ’ την Αθήνα. Ο μυστικός τύπος λυσσά: Όσοι παρουσιάστηκαν στην πρόσκληση έχουν σταλεί στη Γερμανία. Στη Θεσσαλονίκη κηρύχθηκε η επιστράτευση “εν ονόματι του Φύρερ”. Κοχλάζει η Αθήνα. Αστυνομία, χωροφυλακή στο πόδι. Ισχυρές δυνάμεις Γερμανών κι Ιταλών έχουν διαταγή να χτυπήσουν κάθε συγκέντρωση στους δρόμους.
Και φτάνει η μέρα. Ξεσπάει η απεργία.
Τράπεζες, δημόσια γραφεία, ταχυδρομεία, τηλεγραφεία, μαγαζιά -όλα κλειστά. Τρίζει τα δόντια η ψευτοκυβέρνηση. Οι απεργοί θα παταχθούν! Κι όταν ο Γκοτζαμάνης στρώνεται να γράψει το διάταγμα της απόλυσης των απεργών, δεν βρίσκει μια δακτυλογράφο να το δακτυλογραφήσει! Τα εργοστάσια σταματημένα. Κι όλες οι επιχειρήσεις. Η κίνηση της πόλης έχει νεκρωθεί. Πλημμυρίζει η πόλη με παράνομο Τύπο. Μπρος λαέ της Αθήνας! Μπρος αδούλωτη Ελλάδα! Μπρος για τη μάχη των μαχών! Κι ας περιμένουν στους δρόμος έτοιμα τα ντουφέκια. Τα μάθαμε αυτά. Άλλο από το να σκοτώνουν δεν μπορούν.

(…..)

Στην οδό Πραξιτέλους γίνεται κακό. Οι Ιταλοί σκορπίζουνε το πλήθος. Σηκώνουν τα όπλα, βαράνε κοντακιές, ρίχνουν. Μια κοπέλα ορθώνεται μπροστά τους:
-Πίσω, παλιόσκυλα!
Ένας Ιταλός τη σημαδεύει. Βροντά το όπλο, σωριάζεται η κοπέλα. Φεύγουν άλλοι, χυμάνε να πάρουν το κορμί. Σε λίγο ο κόσμος που περνά βλέπει στον τόπο που έπεσε η κοπέλα και δακρύζει. Γύρω – τριγύρω στα αίματα έχουν βάλει πέτρες. Τάφος συμβολικός. Όλη μέρα περνάει πλήθος και ρίχνει λουλούδια. Γλυκοχαράζει η άνοιξη στη γη της Αττικής. Κι εκεί, στην οδό Πραξιτέλους, πάνω στην άσφαλτο που βάφηκε με το αίμα ενός κοριτσιού, στέλνει τριαντάφυλλα, γαρούφαλα και πασχαλιές. Ένας σωρός από λουλούδια.
Αλλού μάχες σωστές.
Κοντά εκατό χιλιάδες τραβούν προς το πολιτικό γραφείο. Φωτιά σκορπίζουν οι Γερμανοί κι οι Ιταλοί. Μηχανοκίνητα βογγούν. Χειροβομβίδες σκάνε. Πέφτουν οι λαβωμένοι, οι νεκροί. Τους αρπάζουν οι διαδηλωτές και φεύγουν μην πέσουν στα χέρια του κατακτητή. Πρόθυμα ανοίγουν τις πόρτες τους τα σπίτια για να δεχτούν τα θύματα. Γιατροί, νοσοκόμοι, τραυματιοφορείς βοηθάνε. Κι ο κόσμος που βρίσκεται μπροστά στις μπούκες των όπλων σκορπίζει, αλλά δεν εννοεί να διαλυθεί:
-Στου υπουργείο Εργασίας!
Άλλο κακό εκεί. Στις 11.30΄ είναι μαζεμένοι κοντά πενήντα χιλιάδες διαδηλωτές γύρω – τριγύρω χωμένοι στις παρόδους. Τραγουδάνε τον Εθνικό Ύμνο και χυμάνε με πέτρες και με ξύλα. Σπάζουν τις πόρτες και τα παράθυρα. Κατακίτρινος ο υπουργός Καλύβας ακούει την οχλοβοή ανάμεσα στους καραμπινιέρους που τον φρουρούνε. Φτάνει ενίσχυση της δύναμης. Αστυνομία ελληνική, Ιταλιάνοι, Γκεστάπο.
-Πίσω! Διαλυθείτε!
-Μπρος, παιδιά! Απάνω τους!
-Θα σας σκοτώσουμε!
-Σκοτώστε μας!
Αρχίζει το πολυβόλο. Σκάει η χειροβομβίδα. Και τότε γίνεται τούτο τ’ απίστευτο. Γυναίκες, άντρες και παιδιά ορμούν με πέτρες και με ξύλα πάνω στην ένοπλη δύναμη που ρίχνει. Λαβώνονται πολλοί. Κι άλλοι κουβαλάνε πέτρες στα μαντίλια, άλλοι ξεριζώνουν τις πλάκες απ’ τα πεζοδρόμια. Μάχη πρωτάκουστη. Τους κυνηγάνε εδώ, φυτρώνουν από κει. Κι ένα πράμα μονάχα δεν έχουν στο μυαλό τους – να διαλυθούν.
Τρελοί;
Τρελοί! Εδώ ένας σωριάστηκε τραυματισμένος. Εκεί άλλος κείτεται νεκρός. Εδώ μια ομάδα κοριτσιών που ρίχνουνε πέτρες. Αλλού άλλη ομάδα που κυνηγιέται για να κρυφτεί στους γύρω δρόμους. Εδώ με ξύλα δέρνονται διαδηλωτές και αστυφύλακες. Εκεί δουλεύει πιστολίδι. Χτυπάν τις πόρτες. Ανοίξτε, τραυματίες! Κι οι πόρτες ανοίγουν όλες. Γεμίζουν οι δρόμοι με χαρτάκια: Κάτω η πολιτική επιστράτευση. Αρπάζει η Γκεστάπο πολλούς απ’ τους διαδηλωτές: Μαζέψτε τα! Τα μαζεύουν και, καθώς τους πάνε στην Κομαντατούρ ή στο Κομάντο Πιάτσα, τα ξανασκορπάνε. Το μυρίζονται οι Γερμανοί. Ξύλο.
Ώρες κρατάνε οι διαδηλώσεις.
Ώρες αντηχεί η αντάρα κι ο αλαλαγμός της πόλης.
Το βράδυ απεργούν οι κινηματογράφοι και ο Τύπος. Το άλλο πρωί δεν έχει εφημερίδες. Πόσα τα θύματα; Η αστυνομία δίνει νούμερο. Μόνο 3 νεκρούς και 77 τραυματίες. Ο παράνομος τύπος δίνει άλλα: 13 νεκροί και 134 τραυματίες. Κι είναι σωστότεροι αυτοί οι αριθμοί, γιατί η Αστυνομία μετρά μονάχα τα θύματα που πάνε στα νοσοκομεία. Αυτούς που νοσηλεύονται στα σπίτια δεν τους ξέρει. Ούτε βάζει στους νεκρούς, αυτούς που πρόφτασαν να αρπάξουν οι διαδηλωτές ή τους άλλους που βαριά τραυματισμένοι πέθαναν σε λίγες μέρες.
5 Μαρτίου 1943.
Μια μέρα ακόμα ανοιχτού πολέμου μέσα στην Αθήνα. Η ιστορία της Αντίστασης γραμμένη με το αίμα του ανυπόταχτου λαού στους δρόμους της. Η επιστράτευση δεν έγινε.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΨΑΘΑΣ “Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ” Εκδόσεις ΜΑΡΙΑ Δ. ΨΑΘΑ

αφού δεν μπόρεσε το έργο να το κρατήσει η παράσταση...

Ο Φρέντυ Γερμανός μιλάει στην Εύη Κυριακοπούλου για την Έλλη Λαμπέτη και τον Δημήτρη Ψαθά:

Δεν μπορώ εδώ να μην κάνω μία ερώτηση, γιατί υπήρχε η φήμη ότι ήταν σκληρή.
Ναι, ήταν. Αλλά ήταν με τον εαυτό της πιο πολύ απ' όλους. Όταν ανέβασε τη “Μικρή μας Πόλη” που ήταν ένα πολύ ωραίο έργο, παίχτηκε τελευταία, του Θόρντον Γουάιλντερ, ήταν μεγάλη αποτυχία, εδώ είναι το μυστήριο, δηλαδή σε δέκα μέρες μέσα έπρεπε το έργο να κατέβει και της λένε: πρέπει να το κατεβάσουμε, και είπε εντάξει, θα ανεβάσουμε “Το ανοιξιάτικο τραγούδι” του Τζων Βαν Ντρούτεν... και κάποια στιγμή, λίγο πριν κατέβει το έργο, έρχεται ο Ψαθάς, να δει το έργο, ο Ψαθάς τότε ήταν η ηλεκτρονική δύναμη του Τύπου, δηλαδή όταν το έγραφε ο Ψαθάς ήταν σα να λέμε σήμερα...
Σα να λέμε σήμερα για ποιον;
...Το ‘πε η τηλεόραση...
Μάλιστα.
Κάτι τέτοιο... Και ο Ψαθάς, αυτός ο πολύ τραχύς εισαγγελέας του ελληνικού Τύπου, δάκρυσε σε μία μάλιστα σκηνή που λέει: “αυτά που ζήσαμε τι κρίμα που δεν καταλαβαίναμε τότε τι αξία είχαν”, μία πραγματικά πολύ δυνατή σκηνή... και γράφει ένα χρονογράφημα - ύμνο την άλλη μέρα. Και αμέσως οι εισπράξεις ανεβαίνουν κάθετα. Και γίνεται ΤΟ πρώτο θέατρο. Και κρατάει αυτό για μέρες. Και βεβαίως όλοι περιμένουν ότι η Έλλη θα αλλάξει γραμμή και θα κρατήσει το έργο... και συνεχίζει τις πρόβες κι όταν την ρωτάνε: μα γιατί, αφού το έργο πάει τόσο καλά; λέει: αφού δεν μπόρεσε το έργο να το κρατήσει η παράσταση και το κράτησε ο Ψαθάς τότε πρέπει το έργο να κατέβει...

ΦΡΕΝΤΥ ΓΕΡΜΑΝΟΣ
από μια συζήτηση με την Εύη Κυριακοπούλου
στην εκπομπή της ΕΡΤ “ΑΝΤ' ΑΥΤΟΥ” (1998)

Τι έγραψε ο Ψαθάς για το “Τέλος της μικρής μας πόλης” και την Έλλη Λαμπέτη:

Αντιπαθώ θανάσιμα τους συγγραφείς που σχίζουν τεχνικά αλλά και βάρβαρα τον άνθρωπο - με το νυστέρι του ταλέντου τους - για να μας δείξουν ό,τι ταπεινό και κτηνώδες έχει μέσα του, αυτός και η ζωή του. Όπως αντιπαθώ κι εκείνους που αγωνίζονται να μας πείσουν για την ασημαντότητα της καθημερινής ζωής - παράδειγμα ο Ιονέσκο που η μανία του για την αποσύνθεση της καθημερινής “ασημαντότητας” φτάνει τα όρια της παράκρουσης, μ' εκείνους τους ανισόρροπους διαλόγους του (τόσο “ασήμαντα” είναι αυτά που λέγονται και πράττονται στην καθημερινή ζωή μας, ώστε θα μπορούσαν, λέει, ν' αντικατασταθούν με ισοδύναμες... αρλούμπες).
Να μάχεσαι ορισμένες εκδηλώσεις της ζωής - ασχήμιας, αδικίας, βαναυσότητας - με αντικειμενικό σκοπό να βοηθήσεις στο καλύτερο, είναι για μένα μια αποστολή άξια της ανθρώπινης υπόστασης ενός συγγραφέα με ζεστή καρδιά. Ν' αποσυνθέτεις όμως, μέχρι κι εκείνο που θεωρούμε ωραίο, για να μας δείξεις ότι πίσω και απ' αυτό ακόμα υπάρχει ασχήμια και αθλιότητα, δείχνει διάθεση διεστραμμένη και ιδιοσυγκρασία χολερική που όσο την εξιδανικεύει το ταλέντο, τόσο μου προκαλεί αποτροπιασμό. Γι' αυτό ποτέ δεν χώνεψα μεγάλους συγγραφείς, όπως ο Ανούιγ και όπως ακόμα ο Τενεσσή Ουίλιαμς. Μπορεί να θαυμάζω απεριόριστα τη δύναμη της τέχνης τους, αλλά αντιπαθώ βαθύτατα το έργο τους.
Ίσως γι' αυτή μου την αδυναμία (πρόκειται, βλέπετε, για αντιδράσεις καθαρά προσωπικές) με γοητεύει αυτό το έργο του Θόρντον Ουάιλντερ -”Η Μικρή μας Πόλη”- που παίζει η Έλλη Λαμπέτη, την οποίαν με χαρά ξαναβρήκε από καιρό η ελληνική σκηνή και η νοσταλγική αγάπη του θεατρόφιλου κοινού. Το ξαναείδα προχτές κι έφυγα από το θέατρο με μια ευφορία ψυχής αληθινή, βαθύτερη, όσο σπάνια μου δίνεται η ευκαιρία να αντλήσω από το θέατρο. Κι αυτό -τι περίεργη που είναι η μαγεία της τέχνης!- παρ' όλον ότι στην τρίτη πράξη του ο ποιητής του έργου μας μεταφέρει στο... νεκροταφείο της μικρής του πόλης (που είναι όμως τόσο μεγάλη όσο κι ο κόσμος).
Δεν έχουν, βέβαια, καμιά πρόθεση κριτικής οι γραμμές αυτές -σ' άλλην αρμοδιότητα ανήκει η ασχολία- άλλωστε προ πολλού είπαν τη γνώμη τους οι “ειδικοί”. Τις προσωπικές μου αντιδράσεις μόνο μεταφέρω, κατά καιρούς, στον χώρο τούτο, όταν συμβαίνει να με γοητεύει μία παράσταση και ν' ασκεί επάνω μου επίδραση ξεχωριστή. Νιώθω υποχρέωσή μου να ενημερώνω τους αναγνώστες μου με τους οποίους βρέθηκε τόσες πολλές φορές νάχουμε κοινά τα γούστα και κοινές τις αντιδράσεις.
Μ' αρέσει ιδιαίτερα το έργο τούτο του Ουάιλντερ γιατί πέραν των άλλων, δείχνει στον προσεκτικό θεατή πόσο μάταιες -και άχρηστες- είναι οι “πρωτοτυπίες” των λεγόμενων μοντέρνων ή “επαναστατικών” συγγραφέων της σκηνής που προσπαθούν να βρουν καινούργιους τρόπους έκφρασης. Γιατί ολόκληρος ο μοντέρνος μηχανισμός της σκηνικής ανάπτυξης του θέματός του είναι το λιγότερο που μας προσφέρει ο συγγραφέας. Συχνά, μάλιστα, η απουσία των σκηνικών και η μιμική των ηθοποιών γίνεται ενοχλητική κι όχι μονάχα δεν βοηθά ν' ακουστεί καλύτερα ο λόγος, αλλά τον εμποδίζει με τις αφύσικες κινήσεις που περισπούν μοιραία (για το αφύσικό τους, ακριβώς) την προσοχή του θεατή.
Πέρα, όμως, απ' αυτά, πόση αισθητική χαρά και πόση απόλαυση μας δίνει ο ποιητικός οίστρος του Ουάιλντερ, που φτιάχνει απ' την περιφρονημένη, ακριβώς, καθημερινότητα της ανθρώπινης ζωής το θαυμάσιο ποιητικό, θεατρικό του έργο. Η αισθητική του ευαισθησία συνέλαβε την χαρά και την αξία της τετριμμένης καθημερινότητας απ' το θλιβερό εκείνο σημείο που μας ανοίγει κι εμάς τα μάτια -φευγαλέα, όμως, και παροδικά- όπου ο θάνατος τα μεταβάλλει σε οριστικό και τελεσίδικο παρελθόν. Όταν συμβεί να χάσουμε ένα πρόσωπο δικό μας, προσφιλές, που μέχρι χτες ακόμα η ζωή του κυλούσε ανάμεσά μας κοινοτοπική, με όλη την βαρετή καθημερινή ασημαντότητά της, τότε αμέσως αλλάζουν όλα: Το πρόσωπο αυτό παίρνει στα μάτια μας άλλη υπόσταση, τελείως διαφορετική, όπου οι καθημερινές του πράξεις μετριούνται αναδρομικά και όλες οι κινήσεις του ζυγίζονται με άλλο μέτρο, έτσι που να φαντάζουν στα μάτια μας σαν γεγονότα πολύ σημαντικά, που τα αναπολούμε με βαθύ πόνο και μεγάλη δυστυχία.
Αυτό τον αναδρομικόν ύμνο προς την ζωή μάς προσφέρει με τις γραφικές και χαριτωμένες θεατρικές εικόνες που συνθέτει ο συγγραφέας -ξημερώματα, νύχτες, φεγγαροβραδιές, έρωτα, νοικοκυριό, γεννήσεις, γάμους, τυπική και αιωνίως επαναλαμβανόμενη καθημερινή ζωή- για να μας τα σκεπάσει, όμως, όλα, ξαφνικά και απροσδόκητα, με την αυλαία του τέλους. Με τόλμη εκπληκτική -κι εκεί ο συγγραφέας μας δείχνει τον δημιουργικό μοντερνισμό του- μας μεταφέρει στο νεκροταφείο, όχι τόσο για να μας δείξει την ματαιότητα των εγκοσμίων (σαν τους αρρωστημένους μανιακούς της απαισιοδοξίας), αλλά για να μας ανοίξει τα μάτια, ακριβώς, επάνω στην ομορφιά και την γοητεία της τετριμμένης καθημερινότητας, που όσο την ζούμε, δεν την υποπτευόμαστε, ούτε καν την παίρνουμε χαμπάρι. Κι όλα αυτά με οίστρο γνήσιο, όπου η πρωτοτυπία αναπηδά μέσα από την χάρη, γι' αυτό και δεν οδηγεί σε εκτρωματικές “μοντέρνες” συλλήψεις, αλλά σε αληθινή αισθητική ομορφιά.
Να σημειώσω και δυο λόγια για την Λαμπέτη: Μέσα σ' ένα συγκρότημα από καλούς ηθοποιούς -πόσο λαμπρό προμηνύεται το μέλλον του κ. Κούρκουλου που είναι ήδη ένας άριστος ηθοποιός- φαντάζει σαν πολύτιμο πετράδι η πρωταγωνίστρια και θιασάρχις. Βλέποντάς την προχτές (κι αναθυμούμενος τις φτηνές “δόξες” των ημερών μας) ένιωσα μια βαθιά ανακούφιση: Η δραματική τέχνη δεν πέθανε στον τόπο μας. Είναι ευτύχημα ότι (δίπλα στις δυο τρεις άλλες αληθινές ιέρειες της δραματικής τέχνης) η Έλλη Λαμπέτη ξαναγύρισε κοντά μας.

χρονογράφημα του ΔΗΜΗΤΡΗ ΨΑΘΑ που δημοσιεύτηκε στη στήλη “Εύθυμα και σοβαρά”
εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ - 29/3/1962
Ιστορικό Αρχείο Δημοσιογραφικού Οργανισμού Λαμπράκη

Δημήτρης Ψαθάς (1907-1979)



Παναγιώτης Κανελλόπουλος

“Δεν πρέπει να είναι Έλληνες”

Η Νίτσα Κανελλοπούλου, σύζυγος του Παναγιώτη Κανελλόπουλου, θυμάται τη σύλληψή του από τους χουντικούς:

Εκείνο το χάραμα της 21ης Απριλίου θα μου μείνει αξέχαστο. Όρμησαν τέσσερις μέσα στο δωμάτιο. “Δεν πρέπει να είναι Έλληνες είπα στον Παναγιώτη, γιατί δεν μπορούσα να πιστέψω πως δικοί μας άνθρωποι συμπεριφέρονταν έτσι.

από το βιβλίο της ΝΙΤΣΑΣ ΛΟΥΛΕ (ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ)
“ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ” Εκδόσεις ΕΙΡΗΝΗ ΕΠΕ

“Για να σώσει το Έθνος”

Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος θυμάται τη σύλληψή του από τη χούντα:

Στο Πεντάγωνο που με πήγαν είδα μια ακαταστασία. Λοχαγοί και Ταγματάρχες σε έξαψη. Ανεβοκατέβαιναν, κτυπούσαν τις πόρτες, φώναζαν. Μόνο επιτελείο δεν θύμιζε. Πλήρης απειθαρχία. Με έβαλαν σε ένα γραφείο που ήταν κοντά στην είσοδο και βλέπω μέσα τον Αρμπούζη τον στρατηγό, που ήταν αρχηγός επιτελείου. Τον είχαν όρθιο με τέσσερις λοχαγούς δίπλα του. Ήξερα πως δεν ήταν άνθρωπος που κάνει κινήματα. Μου είπε ότι τον είχαν και αυτόν συλλάβει. Τότε απευθύνθηκα στους λοχαγούς που κρατούσαν όλοι αυτόματα και τους είπα: “Εσείς δεν γνωρίσατε ποτέ πεδίο μάχης. Ο στρατηγός έχει πολεμήσει, πρέπει να ντρέπεστε”. Κατέβασαν τα όπλα. Σε λίγο παρουσιάστηκε ένας σιδηρόφρακτος ταξίαρχος. Ήταν ο Παττακός. Πολύ κωμικός με κράνος. Σε διαβεβαιώ, πως αν δεν ήταν τέτοια η περίσταση θα έκανα πολύ χιούμορ. Το πρόσωπό του ήταν τέτοιο που σου προξενούσε γέλια.
Με ύφος περίεργο μου είπε ότι κινήθηκε ο στρατός για να σώσει το Έθνος. Τον ρώτησα από ποιον και άρχισε να τα μασάει. “Είμαι υπό κράτηση;” τον ξαναρώτησα. “Όπως βλέπετε, ναι” μου απάντησε και έφυγε, χωρίς να μου δώσει άλλη εξήγηση.

από το βιβλίο της ΝΙΤΣΑΣ ΛΟΥΛΕ (ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ)
“ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ” Εκδόσεις ΕΙΡΗΝΗ ΕΠΕ

Παναγιώτης Κανελλόπουλος: αγνοούσα...
από μια συζήτηση με τον Λευτέρη Παπαδόπουλο

Από τότε που ένιωσα τον εαυτό μου, είχα συνδέσει το όνομά του με τη Δεξιά. Υπήρξε και εποχή που τον τοποθετούσα στην ακραία Δεξιά. Την αντικομουνιστική και μόνο. Και βέβαια, ρόλο σ' αυτό είχε παίξει η δήλωση που του αποδίδεται για τη Μακρόνησο - το νέο Παρθενώνα.

Το 1949, εξομολογείται, που ανέλαβα το Υπουργείο Στρατιωτικών, αγνοούσα την ύπαρξη της Μακρονήσου. Και σίγουρα αγνοούσα τα βασανιστήρια που είχαν γίνει εκεί. Φαίνεται πως μια νύχτα συνέβησαν φοβερά πράγματα. Εξ ου και το ποίημα του Ρίτσου για τους κουλούς, τους κουτσούς και τους νεκρούς... Το σίγουρο είναι πως έπρεπε, τότε, να λειτουργήσει ένα στρατόπεδο, ειδικά για αριστερούς που δεν ήθελαν να πολεμήσουν εναντίον των συντρόφων τους. Στρατιώτες ήσαν και όφειλαν να υπηρετήσουν. Άλλο όμως στρατόπεδο και άλλο τόπος βασανιστηρίων. Φαίνεται πως μερικοί θα προκαλούσαν. Και φαίνεται, επίσης, πως μερικοί από την άλλη μεριά, σαν τον Ιωαννίδη, θα βασάνιζαν χωρίς λόγο. Όλα αυτά τα έμαθα πολύ αργότερα. Ύστερα από δεκαπέντε χρόνια... Πάντως, τώρα που με ξαναρωτάτε, δεν θυμάμαι να είπα ποτέ τη φράση που μου αποδίδουν. Θυμάμαι, αντίθετα, ότι, όταν ένας στρατηγός έκανε εκτεταμένες προληπτικές συλλήψεις στην Πελοπόννησο κι έστειλε τους συλληφθέντες στη Μακρόνησο, πήγα ο ίδιος στο νησί, τους μίλησα, διέταξα να απολυθούν και έβαλα και την μπάντα της Μεραρχίας να παιανίζει στον Ισθμό καθώς περνούσαν.
(...)

Βασιλόφρονας ως το 1923 και έκτοτε αντιβασιλικός, ακαδημαϊκός από το 1959, δύο φορές πρωθυπουργός και αναρίθμητες υπουργός, ιδρυτής του Εθνικού Ενωτικού Κόμματος και της ΠΕΑΝ στην Κατοχή, έχει τόσα να πει και δεν ξέρεις τι να πρωτοκρατήσεις στο σημειωματάριό σου - τα πάντα είναι εξόχως ενδιαφέροντα.

Η πρώτη αντιβασιλική μου εκδήλωση έγινε το 1935 με δύο άρθρα που έγραψα στην Ακρόπολη. Έβλεπα τότε ότι επίκειται να επιστρέψει ο βασιλιάς με πραξικόπημα, μετά το κίνημα, και αντέδρασα. Όπως και το 1943, που ήρθαν και με βρήκαν στο Κάιρο ο Καρτάλης, ο Ρούσσος, ο Τζήμας και ο Τσιριμώκος για την υπογραφή πρωτοκόλλου περί μη επιστροφής του βασιλιά στην Ελλάδα, χωρίς δημοψήφισμα. Και το υπέγραψα. Αλλά παρενέβησαν οι Άγγλοι, ο Τσώρτσιλ, και το πρωτόκολλο δεν τηρήθηκε. Αν είχε τηρηθεί, ίσως να μην είχε συμβεί η τραγωδία του Εμφυλίου πολέμου...

απόσπασμα από συνέντευξη που έδωσε ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος στον Λευτέρη Παπαδόπουλο, εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, 18/4/1981
ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ “ΖΩ ΑΠΟ ΠΕΡΙΕΡΓΕΙΑ” Εκδόσεις ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος σχολιάζει τις «Επιστολές προς ένα νεαρό ποιητή» του Ρίλκε:

Ο νεαρός ποιητής θάγραψε, όπως φαίνεται, στον Ρίλκε, ότι έχασε πια μέσα του το Θεό. Κι' ο Ρίλκε του λέει: “Μήπως τα πράματα είναι τάχα αλλιώς και μήπως δεν τον είχατε (το Θεό) ποτέ στην κατοχή σας; Και άλλωστε, πότε τάχα μπορεί να είχε συμβεί αυτό; Νομίζετε τάχα ότι μπορεί να έχει στην κατοχή του ένα παιδί Εκείνον, που και οι άντρες μόνο με κόπο τον κρατάνε και που το βάρος του συνθλίβει και τους γέροντες;...Γιατί δεν προτιμάτε να σκεφθήτε ότι (ο Θεός) είναι ακριβώς ο Ερχόμενος, που μέλλει ήδη από τον αιώνα των αιώνων να ρθει, ότι είναι ο Μελλοντικός, ότι είναι ο τελειωτικός καρπός ενός δέντρου που φύλλα του είμαστε εμείς; Τι σας εμποδίζει να μεταθέσετε τη γέννησή του στους χρόνους που είναι υπό δημιουργίαν, και να ζήσετε τη ζωή σας σα μιαν οδυνηρή και όμορφη μέρα μεσ' στην ιστορία μιας μεγάλης εγκυμοσύνης;” Ας μη συνεχίσουμε τα υπέροχα αυτά ερωτήματα (τα παιδαγωγικά θετικώτατα) που διατυπώνει ο Ρίλκε, και που δεν είναι βέβαια ερωτήματα και αμφιβολίες, παρά είναι μερικές από τις θετικώτερες βεβαιότητες που έχουν ως τώρα διατυπωθεί. Ο παιδαγωγός Ρίλκε είναι τόσο μεγάλος όσο κι' ο ποιητής. Και δε μπορούσε νάναι αλλιώς. Η αληθινή ποίηση είναι η μεγαλύτερη παιδεία: είναι παιδεία ζωής και θανάτου.

απόσπασμα από την “Ιστορία του ευρωπαϊκού πνεύματος”
Νέα Εστία (1 Δεκ. 1941), τχ. 354, 847-850.
αντιγραφή από το
http://www.greek-language.gr/greekLang/index.html

Π. Κανελλόπουλος: Έχεις υπόψη σου τι τυπώνεις;

Το παρακάτω απόσπασμα είναι από μια διήγηση του Γιάννη Γουδέλη, εκδότη του Καζαντζάκη:

Υστερα απ' αυτό, πήγα να επισκεφτώ τον Καζαντζάκη, διότι επρόκειτο να πάρω τα χειρόγραφα του «Τελευταίου Πειρασμού», του πιο αντίθετου προς την εποχή, και ιδιαίτερα προς την Εκκλησία, έργου. Πήρα το αεροπλάνο και πήγα στην Αντίμπ. Του είπα: Εξέδωσα το «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται», έχουμε αυτές τις αντιδράσεις, μας απειλούν· δεν με πειράζει. Ομως τώρα μου δήλωσαν καθαρά και ξάστερα στην Ιερά Σύνοδο ότι θα με αφορίσουν και δεν με πειράζει, δεν ήρθα να σας πω αυτό το πράγμα, αλλά δεν θα μπορέσει να προχωρήσει. Με κοιτάζει λοιπόν ο Καζαντζάκης πίσω απ' τα γυαλιά του και μου λέει: «Αυτή ήταν η γενναιότητά σου; Θα τα σταματήσεις;» Σηκώνομαι και φεύγω κατευθείαν. Με κυνηγούσε: «Εγώ εδώ το έχω το χειρόγραφο, αν θες το παίρνεις». Το παίρνω, υπογράψαμε ένα συμπληρωματικό συμβόλαιο και ήρθα στην Αθήνα. Πήγα στο τυπογραφείο των αδελφών Ρόδη και έδωσα να τυπώνουν το έργο. Είχα την προνοητικότητα να μην δώσω τα πρώτα κεφάλαια, οπότε όταν θα τελείωνε το έργο, τότε θα τυπωνόταν: Νίκου Καζαντζάκη: «Ο Τελευταίος Πειρασμός», το πρώτο τυπογραφικό, και κατευθείαν θα οδηγείτο στην αγορά. Κατά σύμπτωση, στο ίδιο τυπογραφείο τύπωνε ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος το βιβλίο μεταφυσικής «Προλεγόμενα» και τα τυπογραφικά του Καζαντζάκη βρισκόντουσαν δίπλα. Ο Κανελλόπουλος, άνθρωπος πνευματικός, ήξερε τι ήταν· μόλις το είδε και το κοίταξε καλά καλά κατάλαβε και φωνάζει τον φίλο του τον Ρόδη και του λέει: «Εχεις υπόψη σου τι τυπώνεις;». «Ενα βιβλίο του Γουδέλη». «Βρε τι ένα βιβλίο, είναι γι' αυτό που χαλάει ο κόσμος, έτσι και έτσι». «Τι;» λέει ο Ρόδης, «Παναγία μου, είναι αυτό που γράφουν οι εφημερίδες;». Ερχεται, λοιπόν: «Ελα, πάρε γρήγορα απ' το τυπογραφείο μου τα αφορισμένα βιβλία, δεν θέλω ούτε να με πληρώσετε». «Κάτσε, ρε χριστιανέ μου, σε έχω πληρώσει, αλλά να σου πληρώσω και οτιδήποτε πρόσθετα». «Τίποτα, για ένα βιβλίο να κάψω εγώ το εργοστάσιό μου;».

ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΟΥΔΕΛΗΣ (1919-1999)
“ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ” της ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑΣ, 27/7/2007

Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, στο έργο του “Ιστορία του Ευρωπαϊκού Πνεύματος”, παρουσιάζει μια άγνωστη πτυχή της ζωής του Λόρδου Μπάιρον.

Στα τέλη Φεβρουαρίου του 1812, η Βουλή των Λόρδων συζητούσε ένα κρίσιμο νομοσχέδιο. Το νομοσχέδιο αυτό (γνωστό ως “The Frame-Work Bill”) πρόβλεπε αυστηρές ποινές, ακόμα και την ποινή του θανάτου, για τους εργάτες, που -χάνοντας τη δουλειά τους, το ψωμί τους, με την πρόοδο της τεχνικής- ξεσηκώνονταν και έσπαζαν τις μηχανές. Είχαν σημειωθεί ήδη πολλά δραματικά επεισόδια, και ο ίδιος ο Μπάιρον είχε παρακολουθήσει, όταν πρόσφατα βρισκόταν στο Νιούστεντ, φοβερές και αιματηρές σκηνές στην περιοχή του Νόττινχαμ, όταν οι άνεργοι των κλωστοϋφαντουργείων, που με την εισαγωγή νέων εργαλείων είχαν χάσει τη δουλειά τους, ξεσηκώνονταν σχεδόν κάθε μέρα και αντιμετώπιζαν τις ξιφολόγχες, τις σπάθες του ιππικού ή και τα πυρά όχι μόνο της Εθνοφυλακής, αλλά και συνταγμάτων του τακτικού στρατού, που μετακινήθηκαν προς την περιοχή εκείνη. Πολλές μηχανές είχαν καταστραφεί, αλλά και άφθονο αίμα απελπισμένων ανέργων είχε χυθεί. Στις 27 Φεβρουαρίου, όταν η Βουλή των Λόρδων θα συζητούσε το νομοσχέδιο σε δεύτερη ανάγνωση (for the second reading), ο Μπάιρον εγέρθηκε και μίλησε. Είχε προσυνεννοηθεί με τον λόρδο Χόλλαντ, έναν από τους ηγέτες των Ουίγων (Whigs). Του είχε απευθύνει μάλιστα, στις 25 Φεβρουαρίου, μιαν επιστολή, δηλώνοντάς του με πολύ σεβασμό ότι αν του συνιστούσε να τροποποιήσει τον λόγο του ή και να μην μιλήσει διόλου, θα ‘ταν πρόθυμος να συμμορφωθεί με τη σύσταση. Στην επιστολή αυτή λέει ότι με την εισαγωγή των νέων μηχανών “ένας εκτελεί την εργασία εφτά ανθρώπων -έξι πετάγονται έτσι έξω”, τονίζει (αυτό θα το επαναλάβει και στο λόγο του), ότι το προϊόν είναι τώρα πολύ κατώτερο σε ποιότητα, με αποτέλεσμα “τον πλουτισμό λίγων μονοπωλιστών” και διατυπώνει την επιγραμματική φράση:

“...όσο κι αν μας χαροποιεί κάθε βελτίωση στις (παραγωγικές) τέχνες, που μπορεί να είναι ευεργετικές για το ανθρώπινο γένος, δεν πρέπει να επιτρέψουμε να θυσιάζεται το ανθρώπινο γένος στις μηχανές”.

Ο λόρδος Χόλλαντ δεν εμπόδισε τον Μπάιρον να εκφωνήσει τον λόγο του. Ο παρθενικός αυτός λόγος του (δεν μίλησε στη ζωή του παρά ελάχιστες ακόμα φορές στη Βουλή των Λόρδων) ήταν καλά προετοιμασμένος και προκάλεσε αίσθηση. Παραθέτουμε τις καλύτερες φράσεις του λόγου:

“Ονομάζετε τους ανθρώπους αυτούς όχλο (a mob), απελπισμένο, επικίνδυνο και αγράμματο· και μοιάζετε να σκέπτεστε ότι ο μόνος τρόπος να ηρεμήσει η “Bellua multorum capitum” (το “ζώο με τις πολλές κεφαλές”) είναι να κρεμάσετε μερικές από τις κεφαλές αυτές. Αλλά ακόμα κι ένας όχλος μπορεί καλύτερα να μπει στον δρόμο της λογικής μ' ένα κράμα διαλλακτικού πνεύματος και σταθερού χεριού παρά με πρόσθετο εξερεθισμό και αυξημένες ποινές. Έχουμε, τάχα, συνειδητοποιήσει τι οφείλουμε σ' αυτόν τον όχλο; Είναι ο όχλος που δουλεύει στους αγρούς σας και υπηρετεί στα σπίτια σας -που επανδρώνει τον στόλο σας και προμηθεύει άνδρες στον στρατό σας- που σας έκαμε ικανούς να αψηφήσετε ολόκληρο τον κόσμο, και που μπορεί, επίσης, να αψηφήσει και σας, όταν η παραμέληση και η δυστυχία θα τον οδηγήσει σε απόγνωση! Ονομάστε, αν θέλετε, τους ανθρώπους αυτούς όχλο· αλλά μην ξεχνάτε ότι ένας όχλος εκφράζει πολύ συχνά τα αισθήματα του λαού”.

Οι φράσεις αυτές είναι βαρυσήμαντες. Είναι -άσχετα από την ειδική περίσταση, που προκάλεσαν τη σύλληψη και διατύπωσή τους- ισχυρές για όλους τους καιρούς και όλες τις ανθρώπινες κοινωνίες.

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ “ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ”

Εκδόσεις ΤΟ ΒΗΜΑ - ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

.

Το περιστατικό που περιγράφει παρακάτω, στην επιστολή προς τον Πολύβιο?, ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, συνέβη το 184 π.Χ., λίγα χρόνια πριν από την οριστική κατάκτηση της Ελλάδας από τους Ρωμαίους.

Αισθάνθηκες μεγάλη υπερηφάνεια για τον πατέρα σου, όταν ήσουν δεκάξι περίπου ετών. Τέσσερα χρόνια πριν, ο Φιλοποίμην² είχε μπει νικητής στη Σπάρτη, γκρέμισε τα τείχη της που είχαν πρόσφατα ανεγερθεί από τυράννους, κατάργησε τους παλαιούς νόμους και την «Λυκούργειον αγωγήν» και υποχρέωσε τους Λακεδαιμονίους να γίνουν μέλη του Αχαϊκού Κοινού. Η Σπάρτη ζήτησε τη βοήθεια της Ρώμης που η προστασία της επάνω στην Ελλάδα ήταν ένα πραγματικό γεγονός μετά την ήττα του Φιλίππου του πέμπτου στην περιοχή των Κυνός Κεφαλών. Κι άρχισε μια έντονη αντιδικία μεταξύ Σπάρτης και Αχαϊκού Κοινού με τη Ρώμη ως ανώτατο διοικητή. Οι φάσεις της αντιδικίας ήταν πολλές. Η μια απ' αυτές, η κρισιμότερη, σημειώθηκε τη χρονιά που είχε εκλεγεί στρατηγός (δηλαδή ανώτατος λειτουργός) του Αχαϊκού Κοινού ο πατέρας σου. Το καλοκαίρι της χρονιάς εκείνης -όταν εσύ ήσουν δεκάξι περίπου ετών- παρουσιάσθηκαν στη σύνοδο του Αχαϊκού Κοινού λεγάτοι της ρωμαϊκής συγκλήτου με επικεφαλής τον Άππιο Κλαύδιο που ήταν, στο προηγούμενο έτος, ένας από τους δυο υπάτους. Τη σκηνή περιγράφει ο Τίτος Λίβιος και τους λόγους του Ρωμαίου και του πατέρα σου τους διαβάζω στη λατινική γλώσσα. Ο Άππιος Κλαύδιος μίλησε πολύ αυστηρά. Κατηγόρησε δριμύτατα τους Αχαιούς. Τότε εγέρθηκε και απάντησε ο πατέρας σου³. Και απάγγειλε τον αξιοπρεπέστερο λόγο που, αφότου η Ελλάς είχε ουσιαστικά πάψει νάναι ανεξάρτητη, άκουσε Ρωμαίος από τα χείλη Έλληνος. Αφού δικαιολόγησε τη συμπεριφορά του αγαπητού του φίλου Φιλοποίμενος απέναντι της Σπάρτης -τα τείχη της Σπάρτης, ετόνισε, «δεν τα έχτισε ο Λυκούργος, αλλά χτίστηκαν, εδώ και λίγα χρόνια (από τυράννους), για να καταλυθεί ακριβώς η αγωγή του Λυκούργου»- άλλαξε τόνο και είπε: «Γνωρίζω, Άππιε Κλαύδιε, ότι ο λόγος που ως τη στιγμή αυτή απάγγειλα δεν είναι λόγος συμμάχων προς συμμάχους, αλλά είναι μια αντιλογία δούλων προς τους κυρίους». Ύστερ' από την οδυνηρή αυτή παραδοχή, που την έκαμε ο πατέρας σου όχι για να σκύψει το κεφάλι του, αλλά για να το σηκώσει, με σεμνή πάντως υπερηφάνεια, ακόμα περισσότερο, είπε ότι, αν η συμμαχία και η «amicitia» Ρωμαίων και Αχαιών ίσχυε κι από τις δυο μεριές εξίσου, θάπρεπε νάχει κι αυτός -ο πατέρας σου- το δικαίωμα, όπως τόχουν οι Ρωμαίοι που ελέγχουν τη συμπεριφορά των Αχαιών απέναντι της Σπάρτης, να ρωτήσει τι είχαν κάμει οι Ρωμαίοι όταν εκυρίευσαν την Καπύη (27 χρόνια πριν, την ώρα που ο Αννίβας την άφησε απροστάτευτη για να εμφανισθεί ξαφνικά προ των πυλών της Ρώμης). Το λόγο του τον έκλεισε ο πατέρας σου με τις λέξεις: «Σας σεβόμαστε βέβαια, ω Ρωμαίοι, και -αν το επιθυμείτε έτσι- σας φοβόμαστε επίσης, αλλά και σεβόμαστε και φοβόμαστε τους αθάνατους θεούς περισσότερο».

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ «ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ ΣΤΟΥΣ ΠΡΟΓΟΝΟΥΣ ΜΟΥ»
Εκδόσεις ΛΙΒΑΝΗ


?Πολύβιος (203-120 π.Χ.): Έλληνας ιστορικός από τη Μεγαλόπολη.

²Φιλοποίμην (253-183 π.Χ.): Στρατηγός και πολιτικός της Αχαϊκής Συμπολιτείας. Καταγόταν από τη Μεγαλόπολη της Αρκαδίας. Ονομάστηκε Έσχατος των Ελλήνων γιατί μετά από αυτόν δεν υπήρξε άλλος αξιόλογος Έλληνας ηγέτης.

³Λυκόρτας: Στρατηγός των Αχαιών, πατέρας του Πολύβιου.

Παναγιώτης Κανελλόπουλος (1902-1986)

Ενδιαφέρουσες συνδέσεις:

Π. Κανελλόπουλος: Στοχασμοί γύρω από το ’21

Π. Κανελλόπουλος: Το ιστορικό νόημα του ελληνικού έθνους

11 παραθέματα από το έργο του Π. Κανελλόπουλου



Μενέλαος Λουντέμης

Μενέλαος Λουντέμης (1912-1977)
(η φωτογραφία είναι από το
opencalendar.gr)

από το “Συννεφιάζει”:

Η αγάπη είναι σαν τα πουλιά. Δυο - δυο. Δε γίνεται παραπάνου.

Οι αναποδιές κι οι σκουντούφλες, τα ντέρτια κι οι μαύρες συντυχιές, στον κόσμο αυτόν πάνε μαζί μαζί. Έρχεται η μια και σου χτυπάει την πόρτα και ξοπίσω της μπουκάρουνε όλες μαζί. Μπουλούκι. Σαν τις καλιακούδες απάνου στο λέσι.

Τι πολιτεία θα 'ταν αν δεν είχε και κανένα πεθαμένο; Ύστερα χρειάζεται κι αυτός για να βάλουν γνώση οι ζωντανοί - αν βάλανε ποτές.

ΜΕΝΕΛΑΟΣ ΛΟΥΝΤΕΜΗΣ “ΣΥΝΝΕΦΙΑΖΕΙ” Εκδόσεις ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ

Χρειάστηκαν εκατομμύρια χρόνια για να γίνουν τα τέσσερα πόδια δύο.

Το 1956 κι αφού ήδη έχει περάσει 8 χρόνια στην εξορία, μεταφέρεται στην Αθήνα για να δικαστεί -με την κατηγορία της εσχάτης προδοσίας- για το βιβλίο του «Βουρκωμένες μέρες» και συγκεκριμένα για το διήγημα «Οι λύκοι ανεβαίνουν στον ουρανό».
Αφού διαβάστηκε το κατηγορητήριο ερωτώμενος από τον πρόεδρο περί της ενοχής του απαντά: «Ναι, είμαι ένοχος. Όχι όμως γι' αυτά που έγραψα, αλλά γι' αυτά που δεν έγραψα και ακριβώς γιατί δεν τα έγραψα. Κατηγορούμαι ότι έγραψα για τους απλούς ανθρώπους, για τους ανθρώπους του μόχθου, για τους φτωχούς. Μα για ποιους έπρεπε να γράψω; Εγώ αυτούς γνώρισα, αυτούς αγάπησα, μαζί τους μοιράστηκα και τις χαρές και τις πίκρες μου. Δίπλα τους γεύτηκα κι εγώ την πίκρα της εκμετάλλευσης και της κοινωνικής αδικίας και ήταν οι μόνοι που μου συμπαραστάθηκαν. Γι' αυτό και αισθάνομαι φταίχτης που δεν έγραψα όσα έπρεπε να γράψω γι' αυτούς».
Στη συνέχεια καταθέτουν μάρτυρες κατηγορίας και υπεράσπισης. Ανάμεσά τους ο Κώστας Βάρναλης την κατάθεση του οποίου αξίζει να διαβάσει κανείς (στο βιβλίο «Η δίκη του Μενέλαου Λουντέμη», εκδόσεις ΟΛΥΜΠΙΑ - Στρουμπούκης που φοβάμαι όμως ότι είναι εξαντλημένο).
Τέλος ο Λουντέμης καλείται να απολογηθεί και κάνει μια αναδρομή στη ζωή του και περιγράφει μαζί με το δράμα το δικό του το δράμα ενός ολόκληρου λαού. Όταν φτάνει να περιγράψει το δράμα του παιδιού του όταν ο ίδιος βρισκόταν στη Μακρόνησο ο πρόεδρος παρατηρεί: «Απορώ ... πώς δεν υπογράψατε μια δήλωση για να σώσετε από τη δοκιμασία εσάς και το παιδί σας...».
Και ο Λουντέμης απαντά: «Χρειάστηκαν εκατομμύρια χρόνια για να γίνουν τα τέσσερα πόδια δύο. Δεν θα τα κάμω πάλι τέσσερα εγώ!»

αντιγραφή από το http://orgilaou.blogspot.com/2007/01/blog-post_4214.html

από τα “Θυμωμένα στάχυα”:

Τώρα που χρειάζονταν τα νιάτα ήρθαν τα γηρατειά...

Αν δε βρεθεί να πεθάνει κανείς για τη λευτεριά τότε θα πεθάνει η ίδια η λευτεριά.

Φτηνά τη Λευτεριά δεν την πουλούν πουθενά. Ούτε και τη χαρίζουνε. Όσοι την πήραν χάρισμα τη χαράμισαν.

Χρειάζεται πολύς καιρός για να μάθεις αν ένας άνθρωπος είναι καλός ή κακός.

ΜΕΝΕΛΑΟΣ ΛΟΥΝΤΕΜΗΣ “ΘΥΜΩΜΕΝΑ ΣΤΑΧΥΑ” Εκδόσεις ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ

Σαν συγγραφέας έχω σκοτώσει καμιά τριανταριά...

Ο Δήμος Ρεντής (συγγραφέας αναγνωρισμένος, που μεγάλωσε κι αναδείχτηκε στο Βουκουρέστι, πολιτικός πρόσφυγας), βρίσκεται με το ζεύγος Ρίτας και Νίκου Παπά στο Βουκουρέστι, καλοκαίρι του 1965, και μέσα στο αυτοκίνητο του Λουντέμη, που το οδηγεί με περισσή δεξιοτεχνία. “Καθώς καταλαβαίνω, λέει σε μια στιγμή ο Ρεντής στο Λουντέμη, είσαι αξιολογότερος σωφέρ από συγγραφέας...”. “Το παραδέχομαι, απαντάει ο Λουντέμης. Σαν οδηγός δεν έχω σκοτώσει κανέναν ως την ώρα, μα σαν συγγραφέας έχω σκοτώσει καμιά τριανταριά...”.?

από αφήγηση Νίκου Παπά
ΕΛΛΗ ΑΛΕΞΙΟΥ “ΥΠΟ ΕΧΕΜΥΘΕΙΑΝ” Εκδόσεις ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

? Κατά τραγική ειρωνεία, ο Λουντέμης έπαθε καρδιακή προσβολή και πέθανε την ώρα που οδηγούσε.

Ελεύθερος να γυρίση ο Λουντέμης

Ελεύθερος να γυρίση στην Ελλάδα, αφού εφωδιασθή με το τυπικό ταξιδιωτικό έγγραφο από την ελληνική πρεσβεία και χωρίς άλλη διαδικασία, είναι ο Μενέλαος Λουντέμης.
Η πληροφορία δημοσιεύεται σε πρωινή εφημερίδα. Σύμφωνα μ' αυτή αρμόδιος παράγοντας του υπουργείου Δημοσίας Τάξεως δήλωσε, ότι πρόσφατη αίτηση του κ. Λουντέμη για τον επαναπατρισμό του, δεν υπάρχει. Εάν είχε υποβληθή θα επιτρεπόταν ο επαναπατρισμός του, χωρίς καμιά άλλη διαδικασία.
Και κατέληξε, ότι εντός της ημέρας θα σταλή “σήμα” από το υπουργείο Δημοσίας Τάξεως στην ελληνική πρεσβεία του Βουκουρεστίου.

εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, 30/11/1974

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΛΑΜΠΡΑΚΗ

Αποφασίζω να πεθάνω στα ξένα!

Ακούω μηνύματα. Φωνές απ' την Ελλάδα. Ελληνικά καλέσματα. “Έλα! Ο επαναπατρισμός σου είναι ελεύθερος”. Μα εγώ ρωτώ: Ο επαναπατρισμός μου ναι είναι ελεύθερος. Εγώ όμως θα είμαι ελεύθερος μετά τον επαναπατρισμό μου; Ένας αγαπητός μου φίλος μου τηλεφώνησε. “Έχεις το κλειδί της πατρίδας στο χέρι σου! Άνοιξε και μπες”. Μα εγώ θέλω ν' ανοίξω την πόρτα της πατρίδας μου μ' ελληνικό χέρι, ενώ η επίσημη δήλωση είναι κάπως θολή. Τέλος πάντων, τι μου προσφέρουν, ιθαγένεια ή επαναπατρισμό; “Επαναπατρισμόν” μου απαντούν “χωρίς Ιθαγένεια”. Και τότε αποφασίζω να πεθάνω στα ξένα!
Γιατί νάρθω στην Ελλάδα. Για ν' ανεβοκατεβαίνω τις σκάλες των υπηρεσιών ζητιανεύοντας πατρίδα. Η πικρή μου εμπειρία με προφύλαξε από τέτοιες ταπεινώσεις. Είμαι πολύ άρρωστος, πολύ κουρασμένος και προ πάντων πάρα πολύ κακοπαθημένος για να παίξω εθελοντικά την κωμωδία του Δημοσίου κινδύνου. Προτιμώ να ζήσω εκπατρισμένος και ελεύθερος παρά επαναπατρισμένος και επιτηρούμενος.
Είμαι πικραμένος αφάνταστα για τη μεταχείριση των αρχών απέναντί μου. Μα είναι απελπιστικό. Η Ελλάδα που γεννήθηκε για να προσφέρει την ελευθερία στους άλλους ν' αρνείται να την προσφέρει στα παιδιά της.
Η πατρίδα μας από φριχτά ολισθήματα, λάθη και προδοσίες άλλων, μπήκε στον κυκλώνα μιας αληθινής τραγωδίας. Και να γιατί σαστίζω. Πώς σε μια τόσο μεγάλη Ελλάδα δεν μπορούν να χωρέσουν στον κόρφο της μερικές χιλιάδες ορφανεμένα της παιδιά.
Δεν ξέρω τι με περιμένει στο μέλλον. Αύριο ξαναμπαίνω στο Νοσηλευτήριο, πολύ μακριά από το Βουκουρέστι και δε θα μπορώ να λέω πια τα παράπονά μου στον αγαπημένο μου Ελληνικό Τύπο. Έτσι λυπούμαι που δεν θα μπορέσω να εξοφλήσω ούτε ένα από τα χρέη μου. Περιορίζομαι μόνο ν' απευθύνω τις ολόθερμες ευχαριστίες μου που με τόση γενναιοφροσύνη και ανθρωπιά μου συμπαραστάθηκαν στον ανέλπιδο αγώνα μου.
Σφίγγω με αγάπη στο στήθος μου την παλλόμενη ελληνική καρδιά του Κέβιν Άντριους.
Χαιρετώ όλους όσοι με σκέπτονται και με καρτερούν.

ΜΕΝΕΛΑΟΣ ΛΟΥΝΤΕΜΗΣ
εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, 11/4/1975

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΛΑΜΠΡΑΚΗ

από το “Καληνύχτα ζωή”:

Αγαπώ θα πει εγώ αγαπώ... Το τι κάνει ο άλλος είναι δική του δουλειά.

Θηρίο τον λένε τον άνθρωπο. Κολοκύθια. Ποιο θηρίο, μωρέ; Έχει το θεριό μαχαίρια; Φκιάνει σκοτώστρες και τουφεκάει; Θηρίο... Βρισιά για τα θεριά!

Στον έρωτα μήπως όλες οι φορές που αγαπούμε δεν είναι πρώτες;

Τίποτα δεν είναι γλυκύτερο στον κόσμο από λίγη πικρή ζωή.

“Άμα τον πόνο σου τον μοιράζεσαι μ' άλλους -λένε- λιγοστεύει”. Μπορεί. Ίσως. Μα την πείνα σου μ' όσους και να την μοιραστείς δε θα χορτάσεις.

Καλύτερα να μην έχει κανείς φτερά παρά να 'χει και να του τα ματώνουν.

ΜΕΝΕΛΑΟΣ ΛΟΥΝΤΕΜΗΣ “ΚΑΛΗΝΥΧΤΑ ΖΩΗ” Εκδόσεις ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ

Δεν θα δεχθώμεν την διατύπωσιν όρων

ΑΘΗΝΑΙ, 12: Ο υπουργός δημοσίας τάξεως, κ. Σόλων Γκίκας, ερωτηθείς σχετικώς με την επιστολήν του λογοτέχνου Μ. Λουντέμη, εις την οποίαν ούτος αναφέρει ότι δεν δέχεται τον επαναπατρισμόν του, εάν δεν του αποδοθή προηγουμένως η ελληνική ιθαγένεια, εδήλωσε τα εξής:
-Από μακρού έχω υπογράψη απόφασιν διά τον επαναπατρισμόν του Μ. Λουντέμη. Ούτος δύναται να επανέλθη, όταν το επιθυμή. Η απόφασις ισχύει. Ως προς την απόδοσιν της ελληνικής ιθαγενείας του, η αρμοδιότης επί του αντικειμένου τούτου ανήκει εις το υπουργείον εσωτερικών.
Ο υπουργός εσωτερικών, κ. Κ. Στεφανάκης, εις σχετικήν ερώτησιν εδήλωσεν ότι η εφαρμογή των διατάξεων της κειμένης νομοθεσίας εις ό,τι αφορά την απόκτησιν την ελληνικής ιθαγενείας από επαναπατριζομένους πολιτικούς πρόσφυγας αφορά και την περίπτωσιν του Μ. Λουντέμη, διαμένοντος εις Βουκουρέστι.
-Έναντι του νόμου, προσέθεσεν ο κ. υπουργός, όλοι είναι ίσοι. Δεν θα δεχθώμεν, επομένως, την διατύπωσιν όρων παρ' ουδενός.
Ως διευκρινίσθη αρμοδίως ο νόμος προβλέπει πρώτον τον επαναπατρισμόν και δεύτερον την απόδοσιν της ελληνικής ιθαγενείας διά τακτικής διαδικασίας.

εφημερίδα ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ
13/4/1975

15 χρόνια παλεύω να γίνω... Έλληνας

Ο Μενέλαος Λουντέμης μας έστειλε από το Βουκουρέστι προς δημοσίευση την ακόλουθη ανοιχτή επιστολή:

Προς τον ποιητήν Κέβιν Άντριους
Αγαπητέ μου συνάδελφε, (τι κρίμα να μην μπορώ να σας πω “συμπατριώτη”) η συγκίνησίς σας με συνετάραξε. Είσθε λοιπόν Έλληνας; Ώστε στην Ελλάδα αν το λαχταρά μπορεί να γίνει Έλληνας και ένας ξένος φτάνει να την αγαπά; Πέστε μου, καλέ μου συνάδελφε, επειδή κι εγώ πολύ την αγαπώ, πέστε μου ποιες διαδικασίες ακολουθήσατε και πόσο κράτησαν αυτές; Γιατί εγώ 15 χρόνια παλεύω κι ακόμα δεν τα κατάφερα. Σας παρακαλώ... εσείς που έχετε τον ενθουσιασμό του νέου Έλληνα βοηθήστε ένα γεννημένο στην Ελλάδα, βασανισμένο στην Ελλάδα, να γίνει κι αυτός Έλληνας. Δεν μιλώ σαρκαστικά. Σας μιλώ τραγικά. Βοηθήστε με τουλάχιστον εσείς αφού κανείς από τους συμπατριώτες μου δεν με βοηθά.
Με τιμή
ΜΕΝΕΛΑΟΣ ΛΟΥΝΤΕΜΗΣ

εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, 24/3/1975

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΛΑΜΠΡΑΚΗ

από το “Ένα παιδί μετράει τ' άστρα”:

Το καπάκι του ματιού το 'χει ο άνθρωπος για να σκεπάζει το μάτι του σαν κοιμάται, όχι σαν είναι ξύπνιος!

Κι ύστερα, σου λένε, ο άνθρωπος είναι το “ευγενέστερον ζώον”... Ζώον... μάλιστα, αλλά όχι και ευγενέστερον!... Το αγριότερον, μάλιστα!

Η λακωνικότερη ιστορία του κόσμου είναι η ιστορία των δειλών ανθρώπων.

Τους περήφανους τους σέβονται και νεκρούς, τους δειλούς τους σιχαίνονται ακόμη και ζωντανούς.

Ζωντανός θα πει περήφανος!

Όλα τα λόγια του θεού είναι καλά. Μόνο, βάρντα, να μην τα πάρουνε στο στόμα τους οι παπάδες.

Βάλε μια δύση κι ένα βαρκάκι να λιώνει μέσα. Ομορφιά! Μα, αν δεν υπάρχει μάτι να το δει, είναι ομορφιά;

Να κοιτάς κατάματα τον αντικρινό σου και να του λες αυτά που θέλεις, και όχι μόνο αυτά “που πρέπει”... είναι κιόλα μια νίκη, μια λύτρωση.

ΜΕΝΕΛΑΟΣ ΛΟΥΝΤΕΜΗΣ “ΕΝΑ ΠΑΙΔΙ ΜΕΤΡΑΕΙ Τ' ΑΣΤΡΑ” Εκδόσεις ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ

ΕΓΚΡΙΘΗΚΕ Η ΑΠΟΔΟΣΗ ΙΘΑΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΛΟΥΝΤΕΜΗ

ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΑΙΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΡΧΗΓΟΥ ΤΗΣ ΕΚ-ΝΔ

ΑΘΗΝΑΙ, 23: Όπως εγνώσθη το συμβούλιο ιθαγενείας του υπουργείου εσωτερικών ενέκρινε την απόδοση της ελληνικής ιθαγενείας στον λογοτέχνη Μενέλαο Λουντέμη. Η απόφαση ελήφθη μετά από επιστολή - αίτηση του αρχηγού της “Ενώσεως Κέντρου - Νέων Δυνάμεων” κ. Γ. Μαύρου.

εφημερίδα ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ
24/12/1975


Η επιστροφή του Λουντέμη στην Ελλάδα (1976)
(η φωτογραφία είναι από το PoliticoKafeneio.com)

η επιστροφή του Λουντέμη στην Ελλάδα:

Η κόρη του Λουντέμη, Μυρτώ Λουντέμη μιλάει στον Δαυίδ Ναχμία για την επιστροφή του πατέρα της από την εξορία:

Όταν επέστρεψε, λοιπόν, ήταν ένας θρίαμβος. Και δικαιώθηκε ο Λουντέμης για όσα τράβηξε. Γιατί η αγάπη του κόσμου ήταν... δυσβάσταχτη. Εκείνος είχε την καρδιά του, στο αεροδρόμιο τον πνίγανε οι άνθρωποι, να πέφτουν πάνω του, φοιτητές, φίλοι... ένα θέαμα πραγματικά αξιοζήλευτο για κάποιον που θέλει να είναι διάσημος. Να είναι μεγάλος. Για έναν μεγάλο ήταν μια επιστροφή θρίαμβος, όπως ακριβώς θα το ήθελε και όπως ακριβώς του άξιζε. Εγώ ήμουν έγκυος τότε. Στο μήνα μου σχεδόν. Και μου ήταν δύσκολο να βρεθώ σ' αυτό το πλήθος. Δε θα άντεχα, βέβαια. Ούτε ήθελα δυνατές συγκινήσεις. Ήρθε ο μπαμπάς στο σπίτι καταϊδρωμένος, χάλια, μου τον λιώσανε τον άνθρωπο, ήτανε τόσο συγκινημένος, σερνότανε κυριολεκτικά. Αλλά ήταν ευτυχισμένος. Ήταν πολύ ευτυχισμένος. Όχι μόνο επειδή γύρισε, αλλά επειδή γύρισε μέσα σε αγκαλιές, στην αναγνώριση.

ΜΥΡΤΩ ΛΟΥΝΤΕΜΗ
απόσπασμα από την εκπομπή του Δαυίδ Ναχμία “ΙΧΝΗΛΑΤΕΣ” για την ΕΡΤ

από την “Αγέλαστη άνοιξη”:

Όλοι είμαστε άνθρωποι. Άνθρωποι που ήρθαμε για να φάμε όχι μόνο το μέλι αλλά και το κεντρί.

Ένας άνθρωπος που δίνει στο διψασμένο νερό ποτές δεν είναι κακός.

Μ' αρέσουν οι άνθρωποι που αποφασίζουν γλήγορα. Σπάζουν εύκολα το κεφάλι τους κι ησυχάζουν.

Τι τσινιάρικη φοράδα είν' αυτή η Ελλάδα και δεν μποράνε να την κάνουν ζάφτι;

Η ευτυχία περπατάει πάντα πάνω στο σκοινί. Και μπορεί να σπάσει και να σε γκρεμίσει.

Άιντε, ένα χεράκι ακόμη και τη βγάλαμε τη ζωή... Να πάρουν σειρά οι άλλοι.

Αν είσαι καλός πού 'ναι οι οχτροί σου;

Ας έβλεπα μια φορά μωρέ έναν καλό άνθρωπο χωρίς οχτρούς. Ας έβλεπα έναν. Μαράζι το 'χω...

Η φιλία κρατάει μονάχα μια μέρα. Κάθε μέρα πρέπει να της αλλάζεις βρακί.

Το άπλυτο κορμί το πλένεις. Καθαρίζει. Η βρόμικη ψυχή πώς πλένεται;

Εάν βυθισθώμεν... ας βυθισθώμεν εις τον ωκεανόν! Ουχί εις την σκάφην!

Και το κακό πάλι καλύτερο είναι απ' το τίποτα...

Καλύτερα μάτια δακρυσμένα παρά μάτια κλειστά.

Πώς να προφυλαχτείς απ' τους φοβητσιάρηδες;

Όλες οι συμφορές στον κόσμο απ' τα παρακάλια έγιναν.

Φοβού τον Θεόν αλλά τρέμε τους πιστούς του!

Κείνος που στ' αληθινά αγαπά το Λαό δε γίνεται ποτέ αρχηγός του, γίνεται υπηρέτης του.

Ο καλός και περίεργος Θεός έπλασε -όπως ξέρουμε όλοι- πολλά και -χωρίς να ξέρουμε το “γιατί”- κι ένα σωρό μύγες. Μαύρες, γκρίζες, καφετιές, χρυσές... Μα όλες, ακόμα και οι βρομερότερες, και οι πιο κακομαθημένες, έρχονται, πίνουν το αίμα σου και φεύγουν. Μα οι αλογόμυγες; Αυτές δεν είναι μύγες αγαπητοί μου. Είναι στρείδια. Μάλιστα. Γιατί δεν έρχονται εκεί μόνο για φαγοπότι. Αυτές και κοιμούνται εκεί, και παντρεύονται εκεί και γεννάνε και ξαναγεννάνε... Όλα... “Καλά να πάθεις, σου λένε οι γαϊδάροι. Ωχ... Καλά να πάθεις. Ποιος σου είπε να γίνεις άλογο; Αν γινόσουν γαϊδουράκι να σε καβαλίκευε ο Χριστός θα γλίτωνες τώρα απ' τις αλογόμυγες. Ούτε μια δε θα σε ζύγωνε. Έχεις ακουστά εσύ να υπάρχουν γαϊδουρόμυγες; Όχι!”

ΜΕΝΕΛΑΟΣ ΛΟΥΝΤΕΜΗΣ “ΑΓΕΛΑΣΤΗ ΑΝΟΙΞΗ” Εκδόσεις ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ

Ενδιαφέρουσες συνδέσεις:

Βιογραφικό του Λουντέμη

Ποιήματα του Μ. Λουντέμη

Απόσπασμα από την απολογία του Μ. Λουντέμη



Γεώργιος Καραϊσκάκης

Ο Δρόσος Κόκκινος, αγωνιστής του ’21 αφηγείται την παρακάτω σκηνή: Ήμην εις την σκηνήν του Καραϊσκάκη και υπηρέτουν αυτόν συντρώγοντα μετά του Γενναίου -του υιού του Θ. Κολοκοτρώνη- ότε ήκουσα τον εξής διάλογον: “Γενναίε, του λέγει ο Καραϊσκάκης, να μου κάνης την χάριν να μην εκτίθεσαι εις τας μάχας”. “Συ, γιατί εκτίθεσαι;” του λέγει ο Γενναίος. “Έτσι το λέω κι έτσι είναι, απήντησεν ο Καραϊσκάκης. Αν πας εσύ, πάει ο Γέρος. Και αν πάη ο Γέρος πάει η Ελλάς, ενώ σαν εμένα έχει και άλλους το έθνος”.

“Η ΔΙΚΗ ΤΟΥ Θ. ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗ” Εκδόσεις ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ

“Με την ιδέαν ότι είμεθα ελεύθεροι”

Ο Θ. Πέτρου γράφει για την τυχαία συνάντηση Καραϊσκάκη – Κιουταχή κατά τη διάρκεια της ελληνικής επανάστασης: Μια δυο μέρες ύστερα από τη μάχη του Χαϊδαρίου, ο Καραϊσκάκης ανταμώθηκε τυχαία με τον Κιουταχή πάνω στη γαλλική φρεγάτα του ναύαρχου Δεριγνί, που ήταν αραγμένη στον Πειραιά. Ο Κιουταχής με τον Ομέρ Πασά της Χαλκίδας είχαν πάει να δουν το ναύαρχο. Δεν πρόφτασαν να κατέβουν στη σάλα και φτάνει ο Καραϊσκάκης με το Χρηστίδη, με μια βάρκα ελληνική που την είχε στις προσταγές του. Λένε, πως επίτηδες ο Δεριγνί τάχε κανονίσει έτσι, για να ανταμωθούν οι δυο αρχιστράτηγοι. Και πως αυτό του το είχε ζητήσει ο Κιουταχής. Ταράχτηκε ο Καραϊσκάκης, μόλις είδε κει τον Κιουταχή, κι αμέσως έπιασε το σπαθί του κι είπε στο Χρηστίδη: Ωρέ Χρηστίδη, μη μας κάνουν καμιά μπαμπεσιά; Τον καθησύχασε ο Χρηστίδης. Κι ο Κιουταχής όμως ταράχτηκε καθώς είδε τον Καραϊσκάκη. Χαιρέτησε ο Καραϊσκάκης τον Κιουταχή κατά την τουρκική συνήθεια (με την παλάμη στο στήθος) και κάθισε. Χαιρέτησε κι ο Κιουταχής με το κεφάλι αγέρωχος, και μίλησε πρώτος αρβανίτικα. -Τι κάμνεις, ωρέ Καραϊσκάκη; Έλπιζα ναρθείς στα Μπιτόλια να με προσκυνήσεις και να σου δώσω όλα τα βιλαέτια, από την Αθήνα ως την Άρτα. -Εγώ να σε προσκυνήσω; του αποκρίνεται ο Καραϊσκάκης. Ρούμελη Βαλεσής εσύ, Ρούμελη Βαλεσής και γω. Κι αν ήξερε η Διοίκησή μου ότι κρένουμε τώρα μαζί, με κρέμαγε και μένα και δεκαπέντε χιλιάδες στρατεύματα, που έχω στη Λεψίνα. -Και πώς μπορεί να σε κρεμάσει; -Αμ δε σε κρεμάει εσένα ο Σουλτάνος, όταν θέλει; Ναι ή όχι; -Ναι, γιατί τον έχω βασιλιά. -Λοιπόν με κρεμάει κι εμένα, γιατί την έχω βασίλισσα! Χαμογέλασε ο Κιουταχής. Σηκώθηκε πρώτος κι έφυγε από τη φρεγάδα. Την άλλη μέρα έστειλε στον Καραϊσκάκη καφέ, ζάχαρη και καπνό. Ο Καραϊσκάκης τούστειλε ένα φόρτωμα κρασί. Τρεις μέρες αργότερα έγραφε στον Κολοκοτρώνη: “Κατά περίστασιν ανταμωθήκαμεν εις την φρεγάταν του Δεριγνί την δευτέραν μέραν της υστερινής μάχης. Κατ’ αρχάς εξιπάσθην, ογλήγορα όμως εφιλιωθήκαμεν και ελπίζω να του κοστίση η φιλία μου. Είπαμε πολλά, εκείνος με την ιδέαν ότι έχει ραγιάδες και Έλληνας και εγώ με την ιδέαν ότι είμεθα ελεύθεροι”.

από το βιβλίο του ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗ ΗΛ. ΠΕΤΡΟΥ “ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ” Έκδοση Ι. Μ. Αγίου Γεωργίου Μαυρομματίου Καρδίτσης

Το 1827 η ελληνική κυβέρνηση όρισε αρχιστράτηγο της ξηράς τον Άγγλο στρατηγό Τσωρτς, παραμερίζοντας τον Γ. Καραϊσκάκη. Να πώς σχολίασαν αυτή την απόφαση οι Κ. Παπαδόπουλος, Λ. Κουτσονίκας και Μακρυγιάννης:

Κάρπος Παπαδόπουλος “ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ”: Εις μόνον εχάρη, ο Κιουταχή Πασάς και ενθαρρυνθείς ήρχισε τας εργασίας του ζωηρότερα. Το στρατόπεδον του Πειραιώς, με το άκουσμα τούτο ενεκρώθη.

Λάμπρος Κουτσονίκας “ΓΕΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ: Ο Καραϊσκάκης, μετά των Ελλήνων ήξευρε να πολεμή τους εχθρούς. Αυτός εδείχθη παντού νικητής, αλλ’ ατυχώς την εξουσία αυτού την ανέθεσαν εις άλλον, και απ’ αυτόν πάλιν την εσφετερίσθη θαλάσσιος, άπειρος των μαχών των Οθωμανών, και ούτως απωλέσθησαν τόσοι άριστοι αρχηγοί της Ελλάδος, το άνθος του στρατού, και η Ακρόπολις αύτη.

Μακρυγιάννης “ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ”: Έφκιασαν τη Συνέλεψη, διόρισαν τον ναύαρχον τον νέον, ότι γέρασε ο Μιαούλης, τον αρχιστράτηγο, ότι δεν δύναται ο Καραϊσκάκης, και γράψαν μια διαταγή εις τον Καραϊσκάκη οι καλοί πατριώτες και τόλεγαν ότι κιντύνευε η πατρίς, όταν νάστιβε ο Καραϊσκάκης και οι σύντροφοί του τα πουκάμισά τους, εκίναγε το αίμα από την Αράχωβα, από τον Έπαχτο, από το Δίστομον κι από τον καθημερινό πόλεμο, τότε έγραψαν του Καραϊσκάκη και τόπαιρναν τα συχαρίκια ότι διόρισαν τον Τζούρτζη -κι αυτός να είναι εις την οδηγίαν του. Στοχαστείστε, εσείς οι αναγνώστες. Αυτείνη την εποχή ποιος είχε γνώση διά να σώση την πατρίδα -και ποιος να την χάση. Με τόση δύναμη ο Καραϊσκάκης δεν την έφκειανε φλούδα όλους αυτούς.

Από το βιβλίο του ΔΗΜΗΤΡΗ ΣΤΑΜΕΛΟΥ “Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ” Εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΣ

“Τώρα θα σε δω, Μαυρομάτα”

Φεύγοντας από το Μεσολόγγι οι Τούρκοι το 1823, τραβήξαν να περάσουν από του Κοράκου το γιοφύρι (δήμος Αργιθέας). Ο Καραϊσκάκης, ήταν στο μοναστήρι της Τατάρνας. Μπήκε στην εκκλησιά και προσευχήθηκε.
-Τώρα θα σε δω, Μαυρομάτα. Αν νικήσουμε, θα σε προσκυνώ για Παναγία, ειδέ...
Κι έκοψε το λόγο του πριν τελειώσει. Τότε έπιασε τον Αϊ Βλάση. (...)

Η νίκη του Αϊ Βλάση ήταν από τα πρώτα κατορθώματα του Καραϊσκάκη και μεγάλωσε τ' όνομά του.

(Κ. Ζησίου) συλλογή Γ. ΒΛΑΧΟΓΙΑΝΝΗ από το βιβλίο “ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ - ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗ - ΠΑΤΡΙΩΤΙΚΑ ΚΑΤΟΡΘΩΜΑΤΑ” Εκδόσεις ΔΑΜΙΑΝΟΣ

“Τους έδειξε...”

Στο Κομπότι της Αρτας, στον πόλεμο που στις 8 Ιουνίου του 1821, ο Καραϊσκάκης αφού νίκησε τους Τούρκους και τους πήρε στο κυνήγι, ανέβηκε σε μια πέτρα και τους έβριζε δυνατά. Και για να τους προσβάλει χειρότερα και να δώσει θάρρος στους δικούς του σήκωσε τη φουστανέλα του και έβγαλε το βρακί του και τους έδειξε τον πισινό του. Τότε ένας Αρβανίτης Γκέκας, κρυμμένος κάπου στα κλαδιά, τον τουφέκισε και τον λάβωσε στους δυο μηρούς από κάτω και σ' ένα άλλο μέρος...

(Γ. Γαζής) συλλογή Γ. ΒΛΑΧΟΓΙΑΝΝΗ από το βιβλίο “ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ - ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗ - ΠΑΤΡΙΩΤΙΚΑ ΚΑΤΟΡΘΩΜΑΤΑ” Εκδόσεις ΔΑΜΙΑΝΟΣ

“Οσάκις οργίζετο”

Ο Καραϊσκάκης οσάκις οργίζετο ύβριζε δεινότατα ου μόνον στρατιώτας, αλλά και οπλαρχηγούς και στρατηγούς ακόμη. Αι ηπιότεραι τότε των ύβρεων ήσαν σαπιοκοιλιά και παλιογελάδα.

“ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΩΝ ΣΥΖΗΤΗΣΕΩΝ” 7/5/1895 συλλογή Γ. ΒΛΑΧΟΓΙΑΝΝΗ από το βιβλίο “ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ - ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗ - ΠΑΤΡΙΩΤΙΚΑ ΚΑΤΟΡΘΩΜΑΤΑ” Εκδόσεις ΔΑΜΙΑΝΟΣ

“Τα χαρακώματα”

Στην εκστρατεία του Πειραιά ένας στρατιωτικός φιλέλληνας ήθελε να κατασκευάσει χαρακώματα με ευρωπαϊκά σχέδια.
Περνώντας ο Καραϊσκάκης στάθηκε περίεργος να δει τα έργα. Φαίνεται τα ‘βρισκε πολύ ρηχά. Ήξερε αυτός τα κλειστά ή τυφλά (αδιέξοδα) ταμπούρια των ατάχτων, που και να ‘θελε να φύγει ο δειλός, δεν θα μπορούσε.
-Γιατί τα ‘καμες έτσι; ρώτησε ο Καραϊσκάκης δήθεν αθώα.
-Αυτό το μέρος είναι το “πρανές”, αυτό είναι το “προπέτασμα”, εκεί είναι η “βάσις”... Έτσι μας διδάσκουν εμάς τα βιβλία μας, Στρατηγέ.
-Όλα καλά, ωρέ παιδί μου, είπε ο Καραϊσκάκης, μα πού είναι οι...
Κι έδειξε τον πισινό του. Ο Ευρωπαίος απόρησε.
-Πού είναι οι κ...! ωρέ παιδί μου, που θα καθίσουνε στα χαρακώματά σου, και θα τα βαστάξουν; Τέτοια σχέδια όσα θέλεις κάνω κι εγώ!

εφ. “ΧΡΟΝΟΣ” 22/1/1910, υπό Σ. Γρανίτσα) συλλογή Γ. ΒΛΑΧΟΓΙΑΝΝΗ από το βιβλίο “ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ - ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗ - ΠΑΤΡΙΩΤΙΚΑ ΚΑΤΟΡΘΩΜΑΤΑ” Εκδόσεις ΔΑΜΙΑΝΟΣ

Αρχική σελίδα

Γεώργιος Καραϊσκάκης (1780-1827)

Ενδιαφέρουσες συνδέσεις:

Μυριόβιβλος: Αφιέρωμα στον Γ. Καραϊσκάκη



Ευάγγελος Π. Παπανούτσος

Ελευθερία και ευθύνη είναι έννοιες αλληλένδετες.

“Η ΚΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΜΑΣ” Εκδόσεις ΝΟΗΣΗ

Αν προόδεψε λοιπόν ηθικά η πολιτισμένη ανθρωπότητα, προόδεψε -νομίζω- στην ηθική ευαισθησία, στη θεώρηση και κρίση της ηθικής συμπεριφοράς, όχι (ή -ας ελπίσομε- όχι ακόμη) και στην πράξη της αρετής.

“ΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΤΗΣ ΠΥΓΜΗΣ” Εκδόσεις ΔΩΔΩΝΗ

Ο Ε. Παπανούτσος, εμπνευστής της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης του 1964, θυμάται τα ψεύδη που διαδίδονταν από τους αντιπάλους της μεταρρύθμισης: Σε φιλική συγκέντρωση άκουσα ένα βράδυ άγνωστή μου κυρία να διηγείται, εμβρόντητη τάχα, ότι στο γλωσσικό μάθημα τα παιδιά, με το νέο πρόγραμμα διδάσκονται απίστευτα πράγματα, λ.χ. το αγοράκι της φίλης της έκλινε στο τετράδιό του με τη συγκατάθεση του δασκάλου το όνομα “η φορά” στον πληθυντικό “οι φοράδες”. Την πλησίασα τότε και τη ρώτησα σε ποιο σχολείο φοιτά το παιδί των φίλων της. Μου απαντά: στο Πειραματικό του Πανεπιστημίου. Πρωί – πρωί την άλλη μέρα κάνω μόνος μου αιφνιδιασμό στις τάξεις του Πειραματικού, εξετάζω τα τετράδια των μαθητών των μικρών τάξεων, πουθενά το εξάμβλωμα τούτο. Τηλεφωνώ στην κυρία το αποτέλεσμα και παίρνω την απάντηση ότι έκανε λάθος στο όνομα του σχολείου, πιστεύει όμως ότι είναι το ιδιωτικό Τάδε. Πηγαίνω αμέσως στο σχολείο τούτο, μπαίνω σε όλες τις τάξεις, θέτω ως άσκηση στα παιδιά την κλίση του ονόματος “η φορά”, και πάλι η πληροφορία διαψεύδεται. Ξανατηλεφωνώ στην κυρία η οποία αυτή τη “φορά” μου απαντά εκνευρισμένη ότι δεν θυμάται πια το όνομα του σχολείου, ούτε μπορεί να το μάθει… Με τον ίδιο αδιάκριτο και ανεύθυνο τρόπο οι καλοθελητές (των καλών πάντοτε κοινωνικών τάξεων άνθρωποι) διέδιδαν τότε ότι για τη νέα Γραμματική (της Δημοτικής) που διδάσκονταν τα παιδιά τους στο σχολείο, τα παραθετικά του επιθέτου “(υ)ψηλός” ήσαν: “ταβανόσκουπα” και “μαντράχαλος”. Οι παλαιότεροι θα θυμούνται ότι στον πόλεμο κατά του Ψυχάρη οι “καθαρολόγοι” υποστήριζαν ότι τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο οι “μαλλιαροί” θα τον έλεγαν “Κώτσο Παλιοκουβέντα” και το “Σοφία ορθοί” της εκκλησίας “Σοφία, σούζα”. Η ιστορία δηλαδή επαναλαμβανότανε με τρόπο κωμικοτραγικό.

“ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ” Εκδόσεις ΦΙΛΙΠΠΟΤΗ

Ευάγγελος Π. Παπανούτσος: όπως ο Βάρναλης...

Θα θέλατε να μιλήσουμε για λίγο για την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση;

Βεβαίως. Το 1957, επί πρωθυπουργίας Καραμανλή, είχα την περίεργη τύχη να κληθώ στη μεγάλη Επιτροπή Παιδείας. Υπουργός Παιδείας ήταν ο Γεροκωστόπουλος και Προεδρίας ο Τσάτσος - μάλλον ο τελευταίος με πρότεινε. Επί ενάμιση χρόνο αγωνίστηκα όσο μπορούσα, μαζί με τον Λούρο, τον Ζέρβα και τον Μπούη, για να επικρατήσει ένα νεότερο πνεύμα στην εκπαίδευση. Και το πετύχαμε. Τα πρώτα σπέρματα της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης μπαίνουν στα πορίσματα αυτής της επιτροπής.

Η συνέχεια;

Το 1963, με πρωθυπουργό και υπουργό Παιδείας τον Γ. Παπανδρέου, αρχίζει η πραγματική δουλειά για την αναμόρφωση της εκπαιδευτικής νομοθεσίας. Μπαίνουμε στη Βουλή και η μεταρρύθμιση γίνεται νόμος του κράτους. Ε, ναι, το παγοθραυστικό που θα σπάσει τον πάγο. Η δημοτική γίνεται ισότιμη γλώσσα με την καθαρεύουσα. Η υποχρεωτική εκπαίδευση πάει στα εννέα χρόνια, από τα έξι που ήταν. Το μονολιθικό Γυμνάσιο διαχωρίζεται σε Γυμνάσιο και Λύκειο. Η διδασκαλία των αρχαίων κειμένων γίνεται από μεταφράσεις. Ιδρύεται το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, με επικεφαλής σπουδαίους επιστήμονες, σαν τον Ι. Κακριδή και τον Ν. Κρητικό. Και καθιερώνεται το ακαδημαϊκό απολυτήριο.

Η δικτατορία τι έκανε;

Κατάργησε τον νόμο, αλλά όχι και το ακαδημαϊκό απολυτήριο. Αλλά το 1974, στην πρώτη Βουλή της μεταπολίτευσης, με πρωθυπουργό τον Καραμανλή και υπουργό Παιδείας τον Γ. Ράλλη, εισάγουμε τα νέα μέτρα. Και για πρώτη φορά συμπολίτευση και αντιπολίτευση συμφωνούν σ' έναν εκπαιδευτικό νόμο.

(...)

Νύχτα φεύγω από το διαμέρισμα της Αναγνωστοπούλου, όπου ο Ευάγγελος Παπανούτσος, εδώ και εφτά χρόνια, από τον θάνατο της γυναίκας του, ζει μόνος, ανάμεσα στα βιβλία του, στα χαρτιά του, στους πίνακες που αγαπάει.

Γράφετε τα βράδια; τον ρωτάω στην πόρτα.

Είναι το μόνο πράγμα που ξέρω να κάνω. Καμιά φορά σκέφτομαι τι ωραίο θα ήταν να ‘χα μάθει να πηγαίνω και σε καμιά ταβέρνα, όπως ο Βάρναλης...

απόσπασμα από συνέντευξη που έδωσε ο Ε. Π. Παπανούτσος στον Λευτέρη Παπαδόπουλο, εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, 28/11/1980
ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ “ΖΩ ΑΠΟ ΠΕΡΙΕΡΓΕΙΑ” Εκδόσεις ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

Ε. Π. Παπανούτσος (1900-1982)

Άρθρο στο Βήμα (1972) του Ε. Παπανούτσου

Ε. Παπανούτσος: Πρωτοβουλία και οίστρος: Ιδού το “μάθημα”

Ε. Παπανούτσος: Συμβουλές για “ορθό ερωτικό προσανατολισμό”

Π. Βήχος: Η ιδεαλιστική αντίληψη για την ιστορία του Ε. Παπανούτσου

Παράθεμα από το έργο του Ε. Παπανούτσου

Ο παιδαγωγός, ο φιλόσοφος, ο οραματιστής, ο άνθρωπος



Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ

“Αυτό είναι αυτοκρατορία!”

Η Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ ήταν Πρύτανης της Ακαδημίας και Καγκελάριος των Πανεπιστημίων του Παρισιού όταν επισκέφθηκε, μαζί με τον Φ. Μιτεράν, το Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης: Φτάνοντας στο Πανεπιστήμιο, τους υποδέχεται ο Πρόεδρός του: “Χορεύεις καλαματιανό;” λέει στην Ελένη – εκείνη τα χάνει. “I am John Bradimas”. Στο δείπνο, σχολιάζει ο Μιτεράν: “Ο Πρόεδρος του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης και η Πρόεδρος όλων των Πανεπιστημίων του Παρισιού δεν μίλησαν ούτε γαλλικά, ούτε αγγλικά. Μίλησαν ελληνικά. Ε! αυτό είναι αυτοκρατορία!”

από το βιβλίο της ΑΝΝΑΣ ΓΡΙΜΑΝΗ “ΕΛΕΝΗ ΓΛΥΚΑΤΖΗ ΑΡΒΕΛΕΡ – ΤΑ 600 ΜΟΛΥΒΙΑ” Εκδόσεις ΗΛΕΚΤΡΑ

“Επίσκεψη στη Μητρόπολη”

Το παρακάτω ανέκδοτο είναι από διήγηση της Ελένης Γλύκατζη Αρβελέρ στην Άννα Γριμάνη: Ένα Γερμανάκι πάει με τον πατέρα του για να του δείξει εκείνος τον καθεδρικό ναό της Κολωνίας. Όταν φτάνουν, το παιδί κοιτάζει γύρω, και του λέει: “Μπαμπά, γιατί κτίσανε τη Μητρόπολη τόσο κοντά στο σούπερ μάρκετ;”

από το βιβλίο της ΑΝΝΑΣ ΓΡΙΜΑΝΗ “ΕΛΕΝΗ ΓΛΥΚΑΤΖΗ ΑΡΒΕΛΕΡ – ΤΑ 600 ΜΟΛΥΒΙΑ” Εκδόσεις ΗΛΕΚΤΡΑ

Γιατί το Βυζάντιο

της Ελένης Γλύκατζη Αρβελέρ

...κατά την πολιορκία της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους και τους Βενετούς στα 1204 δεν παρουσιάστηκε καμιά βοήθεια από την επαρχία, ούτε καν από τη γειτονική Θράκη. Αξίζει μάλιστα να σημειωθεί ότι, όταν οι χωρικοί της Θράκης είδαν, μετά την άλωση και τη λεηλασία της Κωνσταντινούπολης από τους σταυροφόρους, να καταφεύγουν εκεί ρακένδυτοι, πεινόντες και πένοντες οι πρώην Δυνατοί (το αρχοντολόι δηλαδή της Κωνσταντινούπολης) ευχαρίστησαν, γράφει ο Νικήτας Χωνιάτης, την Παναγία, γιατί τους έδωσε τη χάρη να τους αξιώσει να γνωρίσουν “ισοπολιτεία” με τους άλλοτε εξουσιαστές τους.

Το 1204 οι Λατίνοι λήστευσαν και κατέστρεψαν παλάτια, ναούς και αγιάσματα, σαν τους χειρότερους εχθρούς του Χριστού. Τα λάφυρα, τα άγια λείψανα και τα τιμαλφή που μεταφέρθηκαν στους δυτικούς καθεδρικούς ναούς μαρτυρούν ως τα τώρα τον πλούτο, την ευσέβεια της βυζαντινής πρωτεύουσας και τη μεγαλοπρέπεια των προϊόντων της·

Η επανάκτηση της Βασιλεύουσας είναι λοιπόν σκοπός πολιτικός, αλλά θα ταυτισθεί και με τη συγχώρεση, τη μετάνοια και τη σωτηρία του γένους. Μισό σχεδόν αιώνα αργότερα, όταν τα ρωμαϊκά στρατεύματα υπό τον Αλέξιο Στρατηγόπουλο επέτυχαν εξ απροόπτου την ευόδωση του σκοπού, την ημέρα της Αγίας Άννης του 1261 ακούσθηκαν τα λόγια του πρωτοασηκρήτη Σεναχερείμ που αναγγέλουν, όχι τη χαρά για την αναγέννηση, αλλά την απελπισία για μια επιδείνωση της καταστροφής, για μια επιστροφή του γένους σε νέα δεινά. Να πω ότι η θέση αυτή απεικόνιζε την κυριαρχούσα ίσως γνώμη των μικρασιατικών πληθυσμών; Ήξεραν (όπως άλλωστε αποδείχτηκε γρήγορα) ότι η Μικρασία θα παραγκωνίζονταν από τον Μιχαήλ στην προσπάθειά του να εμπεδώσει την κυριαρχία του στην Κωνσταντινούπολη και να την επεκτείνει στη λοιπή φραγκοκρατούμενη χώρα. Το σύμβολο του δικέφαλου αετού που υιοθέτησαν οι Παλαιολόγοι, δίνει συνοπτικά την εικόνα της πολιτικής του Μιχαήλ και γενικότερα των Παλαιολόγων: Στροφή και στη Δύση.

Το ότι τα λόγια του Σεναχερείμ βγήκαν προφητικά φάνηκε από την πρώτη κιόλας αγγελία της πολιτικής του Παλαιολόγου, του “Νέου Κωνσταντίνου” και του “Νέου Μωυσή” κατά τον Μανουήλ Ολόβωλο, που ανήγγειλε ως αρχή και βάση της κατόπιν πολιτικής του την ανάκτησιν των χαμένων πατρίδων, έστω και αν αυτό θα αποδυνάμωνε τη μικρασιατική επικράτεια, όπως και έγινε, έστω και αν δεν διέθετε τα απαιτούμενα μέσα.

αποσπάσματα από το βιβλίο της ΕΛΕΝΗΣ ΓΛΥΚΑΤΖΗ ΑΡΒΕΛΕΡ “ΓΙΑΤΙ ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ”
Εκδόσεις ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ

Αποσπάσματα από διάλεξη που έδωσε η Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ στις 24/3/2007 στον κινηματογράφο Ολύμπιον, στα πλαίσια του 9ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης με θέμα την Κλονισμένη Αθωότητα:

«Αθωότητα σημαίνει εμπιστοσύνη στον άλλο, όποιος και αν είναι αυτός, αλλά και εμπιστοσύνη στον εαυτό σου. Η αθωότητα κλονίζεται από την κατάχρηση εμπιστοσύνης. Το παιδί σήμερα δεν έχει εμπιστοσύνη σε αυτούς που ασκούν πάνω του εξουσία και αυτοί είναι οι γονείς, οι δάσκαλοι ακόμα και οι ιερείς. Και αυτά τα σημάδια του κλονισμού μένουν ανεξίτηλα πάνω του, όπως ένα λάστιχο που το τραβάς και δεν επανέρχεται στην προηγούμενη κατάστασή του».
(...)
«Στις πόλεις κατοικεί σήμερα ο μισός και πλέον πληθυσμός του πλανήτη. Το κλίμα που κυριαρχεί πλέον στις μεγαλουπόλεις είναι κυρίως αυτό της ανασφάλειας και της καχυποψίας. Πλέον η πόλη έχει καταντήσει ένα άντρο κινδύνων. Εκεί γνωρίζει άνθιση η φτώχεια και η μιζέρια με αποτέλεσμα να έχουμε έναν νεοφανή όρο: τον τέταρτο κόσμο στον οποίο περιλαμβάνονται οι φτωχοί και μίζεροι των ανεπτυγμένων κοινωνιών», επεσήμανε η κ. Αρβελέρ. Και πρόσθεσε: «Χάνουμε την ταυτότητα της καθημερινότητάς μας και όχι την εθνική μας ταυτότητα. Αλλάζει δηλαδή αυτό που τρώμε, αυτό που φοράμε και η διασκέδασή μας» .
Όπως σημείωσε στη συνέχεια, έχουν διαταραχθεί οι σχέσεις της σημερινής οικογένειας, με πρώτα θύματα τα παιδιά και τους ηλικιωμένους. «Θέλω να υπογραμμίσω τη θέση της εργαζόμενης γυναίκας στη σημερινή κοινωνία, τη θέση της γυναίκας ως υπεύθυνη της σεξουαλικής της ζωής και τη χρήση αντισυλληπτικών χαπιών, την ανεργία που πλήττει τον πατέρα της οικογένειας με αποτέλεσμα να χάνει την παραδοσιακή του θέση, αλλά και τις αυξημένες τεχνολογικές ανάγκες στις οποίες δεν μπορεί να ανταποκριθεί ο καθένας. Ολα αυτά συμβάλλουν στο να χαθούν οι οικογενειακές αξίες».
Αμέσως μετά, μίλησε για το σημερινό φαινόμενο των παιδιών που χάνουν την αίσθηση της γειτονιάς και της αλάνας και στρέφονται στα βίντεο γκέιμς με αποτέλεσμα να χάνεται ο διάλογος και να δημιουργούν σχέσεις ανταγωνιστικές, αντί για συναγωνιστικές. «Η διαβίωση των παιδιών με παρέες μηχανές, στο σπίτι μιας μονοπυρηνικής οικογένειας χωρίς γιαγιά και παππού δημιουργεί τα λεγόμενα key children δηλαδή τα παιδιά που έχουν κρεμασμένα στο λαιμό ένα κλειδί ώστε να μπορέσουν να βρουν αλλού τη νέα τους γιαγιά, όπως π.χ. στην τηλεόραση», είπε η κ. Αρβελέρ και ανέφερε ακόμη ένα φαινόμενο εξατομίκευσης, το γεμάτο ψυγείο που ανοίγει το παιδί για να βρει ότι θέλει και το οποίο έχει αντικαταστήσει πλέον το οικογενειακό τραπέζι.
«Ολα αυτά τα φαινόμενα οδηγούν σε συγκρούσεις μέσα στο ίδιο το σπίτι της οικογένειας και αυτές αφορούν κυρίως σε συγκρούσεις γενεών και συγκρούσεις μεταξύ αδελφών. Η νέα αυτή κατάσταση αποπροσανατολίζει τα παιδιά από την οικογένεια με αποτέλεσμα τα παιδιά να έχουν τεράστιες δυσκολίες στο σχολείο. Έχει αποδειχθεί επιστημονικά ότι τα παιδιά αποδίδουν καλύτερα όταν ασχολούνται μαζί τους οι γονείς και δεν αλλάζουν συνεχώς φροντιστές. Το 17% των παιδιών των παρισινών προαστίων θεωρούνται αναλφάβητα με την έννοια ότι δεν γνωρίζουν σε μια πρόταση ποιο είναι το ρήμα, το αντικείμενο και το υποκείμενο. Επομένως δεν μπορούν να ενταχθούν στην κοινωνία , στρέφονται στη βία και αυτό είναι το τέλος της αθωότητας. Η βία είναι η δύναμη των αδυνάτων», τόνισε η κ. Αρβελέρ.
Στη συνέχεια μίλησε για ένα νέο είδος αναλφαβητισμού που τα επηρεάζει άμεσα τα παιδιά. «Πρέπει να μιλάμε στα παιδιά με σωστό λόγο, μητρική γλώσσα. Δεν μιλάμε σήμερα στα παιδιά με αποτέλεσμα αυτά να καταφεύγουν πολλές φορές στην εικονική πραγματικότητα. Εκεί το παιδί γίνεται ενήλικας και ο ενήλικας, παιδί με όλα τα αρνητικά συνεπαγόμενα. Υπάρχει μια εικονοκρατία χωρίς κανείς να ξέρει τη γραμματική και το συντακτικό των εικόνων. Πέφτουν αμέτρητες εικόνες στο σπίτι χωρίς να μπορούν τα παιδιά να τις διαβάσουν» είπε η κ. Αρβελέρ.

περισσότερα για τη διάλεξη της Ελένης Γλύκατζη Αρβελέρ στο:
http://www.filmfestival.gr/docfestival/2007/index.php?page=newsdetails&ln=gr&box=news&id=159

Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ

Ενδιαφέρουσες συνδέσεις:

Μονόγραμμα: εκπομπή της ΕΡΤ για την Ε. Αρβελέρ

Ουδείς αναμάρτητος: συνέντευξη της Ε. Αρβελέρ

Η Ε. Αρβελέρ μιλάει για την Τ. Γκρίτση Μιλλιέξ



ΜΠΑΜΠΗΣ ΚΛΑΡΑΣ: «Η ποίηση είναι ένα συμπόσιο με συνδαιτημόνες τους αναγνώστες»

Μαΐου 27, 2008

Η συνάντηση με τον Μπάμπη Κλάρα δεν υπαγορεύτηκε από κάποια επέτειο όπως συνήθως γίνεται σε τέτοιες περιπτώσεις. Η έκδοση και κυκλοφορία του βιβλίου του «Γνωριμία παλαιών και σύγχρονων ποιητών» στάθηκε απλώς το ενδόσημο και όχι καθοριστικός παράγοντας γι' αυτή τη συνάντηση.

Οπωσδήποτε, η συνάντηση είναι μια έκπληξη με τον θαλερό αυτό πνευματικό άνθρωπο, ύστερα από τον αιφνιδιασμό που μας έκανε με το άλλο του βιβλίο, το 1978, «Η κρίση του πολιτισμού και η ανάπλαση της ζωής», που ήταν ένας διάλογος με τον Γκαροντί και τον Καρίγιο. Ίσως τη συνάντησή μας αυτή την υπαγόρευσε και η ανάγκη μιας πιο άμεσης πνευματικής επαφής που, στους χαλεπούς τεχνοκρατούμενους καιρούς μας, πολλές φορές είναι ανέφικτη. Μια και δυο, λοιπόν, στο σπίτι του Μπάμπη Κλάρα. Να μας μιλήσει για το βιβλίο του, για τους ποιητές, με τους οποίους ασχολήθηκε, για την ποίηση και το ρόλο της στη σημερινή κοσμογονία…

  • Από τι αφορμές γράφτηκαν τα δοκίμια του βιβλίου;

Από μια εγγενή και καλλιεργημένη παρόρμηση αγάπης για την ποίηση. Αγαπώ την ποίηση και τους ποιητές. Κι αυτός είναι λόγος υποκειμενικός… [Έχει εκδώσει μια ποιητική συλλογή, Τα ανθρώπεια, όπου διεκτραγωδεί την αθλιότητα της τυραννίας και της ανελευθερίας και προσημαίνει τον όλεθρο που εγκυμονούν, καταγγέλλει το βρικολάκιασμά τους, και καλεί στην αντιμετώπισή τους, στη διεκδίκηση της ελευθερίας με μια πνοή αγάπης και συμπόνιας προς τον άνθρωπο]. Είναι και ο αντικειμενικός λόγος που τα έγραψα. Υπήρξε μια συναναστροφή με τους ποιητές. Πολλούς τους γνώρισα προσωπικά κι άλλους από το έργο τους. Αλλά νόμιζα ότι εκπλήρωνα χρέος αν έλεγα πως βλέπω την ποίηση μέσα στη ζωή και τους ποιητές.

  • Τι είναι ποίηση; Τον ρωτάμε και απαντάει με λόγια απλά, όπως και τα επιχειρήματά του που επιμένει για να μη δώσει συνέντευξη.

Η ποίηση δεν είναι και δεν μπορεί να είναι έργο των μηχανών. Είναι έργο ανθρώπινο. Της καρδιάς και του νου. Της ψυχής του ανθρώπου. Η ποίηση είναι υπόθεση σοβαρή. Κι ο καθένας πρέπει να την αντικρίζει με σοβαρότητα.

  • Και ποιος είναι ο ρόλος της ποίησης σήμερα;

Πάντοτε η ποίηση έπαιξε και παίζει σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της ζωής των ανθρώπων και η επενέργειά της μπορεί να μην είναι άμεση, για τούτο να μην είναι και εμφανής. Ιδιαίτερα σήμερα που συμβαίνουν κοσμογονικά γεγονότα, που στο όνομα της ελευθερίας ασκείται η ανελευθερία και εξαπολύεται η βία, που η απειλή ενός νέου ανθρώπινου μακελειού διαγράφεται στον ορίζοντα κι ένα φάσμα ολικού αφανισμού πλανιέται πάνω στον πλανήτη, που στο όνομα του ανθρώπου εξευτελίζεται η αξιοπρέπειά του… Και θα με ρωτήσεις τότε, προς τι η ποίηση μέσα στο χάος των καιρών;

  • Μιλάει ο Μπάμπης Κλάρας και νιώθουμε πόσο οργανωμένη πνευματική προσωπικότητα είναι. Μας παραπέμπει στην εισαγωγή του, που έχει τον ίδιο τίτλο με την ερώτησή του:

Η άξια ποίηση γλυκαίνει την πικρή ζωή, γαληνεύει την ταραγμένη ψυχή, δωρίζει το χάρισμα της ομορφιάς… Αλλά πιο κει και παραπέρα, στέκει αφυπνισμένη και γρηγορούσα συνείδηση, εισδύει ώς τα βάθια του κόσμου και του ανθρώπου, αφυπνίζει κι άλλες συνειδήσεις, τις κάνει κι αυτές να γρηγορούν… Μέσα από τα ποιήματα των παραδοσιακών ποιητών αναπηδούν σημαντικές προσεγγίσεις και γι' αυτά τα καυτά σημερινά προβλήματα. Και μέσα από τα κείμενα των σύγχρονων ποιητών ορθώνονται οι ανθρώπινοι αυτοί λογισμοί μπρος στα ηφαίστεια των σημερινών καιρών, που απειλούν να πνίξουν στη λάβα τους την ανθρώπινη ύπαρξη. Συναποτελούν και τα δυο μια ουσιαστική και θετική προσφορά στον περιδινούμενο μέσα στη χοάνη των προβληματισμών και των αδιέξοδων του συγκαιρινού μας κόσμου, άνθρωπο. Αναγκαία και ωφέλιμη, για τούτο, αποβαίνει και η αναπροβολή τους.

  • Και συμπληρώνει σχεδόν αναφωνώντας:

Προς Θεού, δεν θέλουμε να εξιδανικεύσουμε την ποίηση ούτε να την θεωρήσουμε σαν πανάκεια που θεραπεύει κάθε νόσο!

Τα δοκίμια που συνθέτουν το βιβλίο επιχειρούν κάποιες επισημάνσεις που αφενός μεν τηρούν την πυκνότητα που απαιτεί το είδος, αφετέρου δε παρέχουν ενημερωτικά και τεκμηριωμένα αναλυτικά στοιχεία.

Θα μπορούσε να θεωρηθεί ως ένα συμπόσιο παλαιών και νέων ποιητών. Με συνδαιτημόνες και τους αναγνώστες. Ένα συμπόσιο αλληλογνωριμίας, όπου γίνεται η γνωριμία με τη νεοελληνική ποίηση, την παραδοσιακή και τη σύγχρονη. Μέσα από το πρίσμα της προσωπικής σκοπιάς των αντικειμενικών στοιχείων του κάθε δοκιμίου.

Ο Σολωμός, ο Κάλβος, ο Παλαμάς, ο Σικελιανός, ο Βάρναλης, ο Κοτζιούλας, ο Καβάφης, ο Καρυωτάκης, ο Σεφέρης, ο Ελύτης, ο Ρίτσος, ο Εγγονόπουλος, ο Βρεττάκος, ο Καββαδίας, ο Αναγνωστάκης κι άλλοι, γνωστοί και μη εξαιρετέοι ποιητές απασχολούν τον Κλάρα που με αντικειμενικότητα και στοχαστικότητα αναλύει, κατατάσσει και αξιολογεί το έργο τους και τη διαχρονική παρουσία τους.

Η αντικειμενικότητά του συνίσταται στην αφαίρεση του εαυτού του, όσο αυτό είναι μπορετό και στο να εξετάσει τα καθέκαστα του ποιητικού έργου με το ψυχρό μάτι του μελετητή - του τρίτου. Οι παρατηρήσεις του είναι καίριες και, οπωσδήποτε, εποικοδομητικές.

Στηρίζεται σε στέρεο έδαφος όταν μας μιλάει για τον Παλαμά και λέει ότι «εκείνο που πριν απ' όλα βγαίνει είναι ότι η ποίησή του ταυτίζεται με την ιστορία του τόπου του και του καιρού του. Συχνά πλεονάζει το ιστορικό στοιχείο σε βάρος του ποιητικού…». Αλλά και νεκρός ο Παλαμάς υπηρέτησε τη ζωή του έθνους του. «Ήταν το σκήνωμα της ψυχής ενός εθνεγέρτη που μες στους τρισάθλιους καιρούς, ορθοστυλωνόταν πάλι ολοζώντανος, για μια νέα ανάσταση ζωής. Τι μεγαλύτερη απ' αυτή τη δικαίωση της μορφής και του έργο του ποιητή;». Ή ότι «η υπερχειλίζουσα ρητορικότητα και μεγαλοστομία» είναι αρνητικά στοιχεία στον Σικελιανό, ο οποίος «απ' τον Αλαφροϊσκιωτο ώς τον Ορφισμό κι απ' τη Δελφική Ιδέα ώς τον Ασκληπιό διανύει ένα μεγάλο ποιητικό διάστημα, όπου πραγματοποιεί μια πνευματική προσγείωση. Ορθώνεται αντιμέτωπος στο σκοταδισμό και την οπισθοδρομικότητα, στη βία και την ανελευθερία και κλείνοντας τα μάτια του με μισοτελειωμένο τον Ασκληπιό του, καλεί στην πνευματική εξυγίανση του ανθρώπου και της ζωής του». Ο Παλαμάς με την καυτηρίαση του εθνικού εκπεσμού και το αναφτερωτικό κήρυγμά του. Ο Βάρναλης με τη συνειδησιακή σύλληψη της πραγματικότητας και το οργοτόμο προβάδισμα στην κοινωνική λύτρωση. Αποτελούν και οι τρεις μια συνέχεια στην εθνική και κοινωνική πορεία του τόπου και του χρόνου». Και για την «Πρέβεζα» του Καρυωτάκη, «που έρχεται ως προοίμιο του θανάτου του, που όσο κι αν εικονίζει τη συνώνυμη πόλη, αυτή δεν είναι η μόνη μικρή μας πόλη, με την ίδια ή παρόμοια ψυχονοοτροπία, γι' αυτό και ο στίχος του ποιητή, μαζί και το όνομά της, έχουν γίνει σύμβολο ευρύτερο και καθολικότερο, της μικρής και άραχλης και ανιαρής καθημερινότητάς μας».

Για τον Σεφέρη: «Ο ερμητισμός και η ελλειπτικότητα είναι μειονέκτημα περισσότερο, παρά προτέρημα, επειδή καθιστά τη φορτωμένη με ιστορικές μνήμες και σύμβολα, με σιβυλλικές αναφορές, ποίησή του, δυσνόητη και μειώνει την επικοινωνία της με το κοινό». Όμως ο Σεφέρης θα μείνει στην ιστορία των ελληνικών γραμμάτων αλλά και της ξένης γραμματείας «ο ποιητής της ρημαγμένης Ελλάδας, που η έκφρασή του δένεται με την έκφραση της αβεβαιότητας και της αγωνίας του όλου ευρωπαϊκού χώρου».

Ο Κλάρας επισημαίνει και τα αρνητικά και τα θετικά στοιχεία κάθε ποιητή. Κι αυτό ίσως είναι το σημαντικό. Και οι παραπάνω παρατηρήσεις, με τη μορφή απλών υπαινιγμών, δεν έχουν άλλο στόχο παρά μόνο να υποδηλώσουν μερικές από τις απόψεις του, απ' τις οποίες αντιμετωπίζονται οι διάφορες ποιητικές φυσιογνωμίες χωρίς και πάλι βέβαια να εξαντλούν τη διερεύνησή τους.

[Εξόρμηση, 11-12/4/1981]



ΚΩΣΤΟΥΛΑ ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ: «Όλα είναι σαν μια παράσταση...»

Μαΐου 27, 2008

«Τα θέματά μου είναι πολλά και ένα, το κύριο και μοναδικό: της ζωής μέσα στο θάνατο και το αντίθετο. Από κει η ερημιά και το χάος της ανθρώπινης επικοινωνίας, από κει η έντρομη στάση του ανθρώπου στο τελεσίδικα “δοσμένο” τέλος του κάθε γήινου και φθαρτού, από κει και ο συνειρμικός λόγος, η γραφή η ασθματική...»

Η Κωστούλα Μητροπούλου είναι αναμφίβολα μια από τις πλέον πολυγράφους συγγραφείς μας. Από το 1958 που εξέδωκε τη νουβέλα Η χώρα με τους ήλιους, μέχρι σήμερα έχει γράψει και εκδώσει 24 βιβλία: μυθιστορήματα, διηγήματα, νουβέλες, χρονικά, θέατρο... Αφορμή και... βιβλίο αναφοράς η Μεγέθυνση που είναι μια συλλογή 18 διηγημάτων. Και, αμ' έπος αμ' έργον, ο λόγος στην Κωστούλα Μητροπούλου:

«Η Μεγέθυνση, όπως και όλα τα άλλα μου βιβλία, είναι η προβληματική θέση του σημερινού ανθρώπου απέναντι στα πελώρια θέματα της ζωής και η λεγόμενη «καινούργια γραφή», που τώρα, με τα νέα παιδιά, βρήκε τη δικαίωσή της, είναι ο τρόπος που εκφράζομαι και καταγράφω τα όσα με σημαδεύουν από παιδί του σχολείου. Πιο συγκεκριμένα,, η Μεγέθυνση είναι η ανατομία, θα έλεγα, της ερωτικής σχέσης μέσα στο σημερινό κόσμο της φθοράς και του χωρίς ανάταση επίπεδου των ανθρώπινων συναλλαγών, η αποστειρωμένη και αφυδατωμένη «αναπαράσταση» μιας ερωτικής πράξης, που δεν έχει πια την ελπίδα και το ιδανικό πρόσωπο του έρωτα για να σωθεί και να γίνει μια ανθρώπινη σχέση. Όλα είναι σαν σε μια παράσταση, όπου τα πρόσωπα «παίζουν» τους εαυτούς τους, χωρίς τη δυνατότητα μιας κάποιας εξέλιξης δραματικής, μάσκες και προσωπεία ενός έργου για νεαρούς εραστές που κάποτε νόμισαν πως αγαπήθηκαν παράφορα».

  • Στη μελέτη της Ρίτσας Φράγκου-Κικίλια «Η Κ. Μ. και το αντιμυθιστόρημα» εξετάζεται με εύστοχο τρόπο η σχέση της πεζογραφίας σου με το θέατρο και το σινεμά. Τι θα έλεγες γι' αυτό;

Η πεζογραφία μου (μυθιστόρημα, διήγημα, νουβέλα) περιέχει αυτό που θα λέγαμε «σκηνικό χώρο» και «κινηματογραφικά πλάνα», μέσα σε μια διάχυτη «ποίηση», όπως φυσικά την εννοούμε σήμερα την ποίηση, αυτή την τόσο συγγενική με την πεζογραφία μου. Συχνά τα πρόσωπά μου έχουν μονόλογους θεατρικούς μέσα σ' ένα μυθιστόρημα, από αναγκαιότητα καθαρά εσωτερική, ποτέ για τη δημιουργία μιας φόρμας, ενός στιλ, μιας μανιέρας. Η μελέτη της Ρ. Φράγκου μου έδωσε κάποια «κλειδιά» που μ' αυτά άνοιξα μέσα μου πόρτες κλειστές και είδα όπως θα έβλεπα ταινία σε μοντάζ και τα πλάνα άξαφνα να κόβονται και να συνδέονται αναπάντεχα με κάτι άλλο που είναι ο προβληματισμός ή πιο ουσιαστικά ο ψυχισμός του συγγραφέα. Έτσι, το θέατρο που λατρεύω (σσ. έχει παιγμένα και άπαιχτα έργα δώδεκα) και το σινεμά που ακόμα το φοβάμαι στην Ελλάδα, μπήκαν και χώρεσαν άνετα στα γραφτά μου, σαν ένα είδος κολάζ από αφίσες που κομματιάστηκαν από πριν για να ανασυντεθούν κάποιες έννοιες και εικόνες και χαμένα τελεσίδικα πρότυπα.

  • Οι αναφορές σε πρότυπα «καταργημένα», όπως χαρακτηριστικά τα αναφέρεις, είναι μέρος της θεματογραφίας σου και μέχρι που είναι όρος βιωματικός;

Τα καταργημένα πρότυπα είναι αυτή η ίδια η υφή της πραγματικότητας των προσώπων που κυριαρχούνται από άγρια και αβυσσαλέα πάθη. Η κατάργηση, για μένα, αρχίζει από την ίδια στιγμή που γίνεται κάτι ωραίο, μεγάλο, ιδανικό. Δεν υπάρχει διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στη γένεση και στην κατάργηση. Είναι ταυτόσημα και αλληλοεξαρτημένα αυτά τα δυο, π.χ. Πάθος-Δολοφονία, Επιθυμία-Κενό, Έρωτας-Άδειο, Ζωή-Θάνατος. Η θεματογραφία μου περιέχει αυτή την άβυσσο των κλιμακώσεων από το ΝΑΙ στο ΤΙΠΟΤΑ και είναι, σε μεγάλο μέρος, βιωματική.

  • Τα γραφτά σου είναι πάντα γύρω από μερικά χαρακτηριστικά θέματα, όπως η μοναξιά του σύγχρονου ανθρώπου, η έλλειψη επικοινωνίας, το άδειο του κόσμου, ο θάνατος, ο φόβος του τέλους, το καταργημένο πάθος. Είναι τυχαία αυτή η επιστροφή σε μια θεματογραφία που σε προσδιορίζει σαν άτομο με υπαρξιακό πρόβλημα σύγχρονο και ώς πού;

Τίποτα δεν είναι τυχαίο. Όλα τα θέματά μου, όπως συμβαίνει με τους περισσότερους συγγραφείς, είναι αυτά τα συγκεκριμένα και κάποια άλλα που περιέχονται μέσα σ' αυτά τα κύρια και μεγάλα. Κάθε συγγραφέας έχει ένα, δυο, τρία το πολύ κύρια θέματα και γύρω απ' αυτά περιστρέφεται η βιοθεωρία, η θεματογραφία, το υπαρξιακό του πρόβλημα. Τα θέματά μου είναι πολλά και ένα, το κύριο και μοναδικό: της Ζωής μέσα στο Θάνατο και το αντίθετο. Από κει η Ερημιά και το Χάος της ανθρώπινης επικοινωνίας, από κει η έντρομη στάση του ανθρώπου μπροστά στο τελεσίδικα «δοσμένο» τέλος του κάθε γήινου και φθαρτού, από κει και ο συνειρμικός λόγος, η γραφή η ασθματική και σπαρακτικά «γεμάτη» που ποτέ δεν γράφονται, ελλειπτική και υπαινικτική, μια «γραφή-ταυτότητα» του μεγάλου πάθους και της από τα πριν προγεγραμμένης πορείας του, σ' ένα ΤΕΛΟΣ προκαθορισμένο και καθόλου τυχαίο...

Πρέπει να σημειωθεί ότι με τη Μεγέθυνση, λίγο πριν ή λίγο μετά, κυκλοφόρησαν αρκετά βιβλία της Κωστούλας Μητροπούλου, που είναι επανεκδόσεις εξαντλημένων τίτλων, αναθεωρημένων ή και όχι. Πρόκειται για το βιβλίο Ο Βυθός και η Δολοφονία, μια αναθεωρημένη γραφή της «Προδοσίας-Μύθου», ένα δίπτυχο που ανακυκλίζει την προαιώνια ενοχή του Ανθρώπου μέσα από πανάρχαια σύμβολα και μύθους που κατασκευάστηκαν για να σωθούμε προσωρινά και μάταια. Είναι ακόμα ο Πάγκος, μια σειρά σκόρπια κείμενα της δικτατορίας με κύριο άξονα τον πόλεμο, την παράλογη λογική του, την απαγορευμένη στο στρατό αυτοκτονία και την ανακατάταξη αξιών που καταργήθηκαν σε εποχές δύσκολες και αρνητικές. Είναι, τέλος, η Λεωφόρος χωρίς ορίζοντα, το πρώτο εφηβικό της μυθιστόρημα, που κυκλοφορεί με την ίδια γραφή του 1961 «σαν μια μοναδική και ανεπανάληπτη στιγμή της ζωής» της. Και κάτι ακόμα: ένα θεατρικό έργο, Οι περιθωριακοί, που παίχτηκε στη Νέα Υόρκη, άπαιχτο στην Ελλάδα και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Θεωρία».

  • Τι ρόλο έπαιξαν στην πορεία σου αυτή, που είναι και φορτωμένη και δύσκολη τα προβλήματα του κοινωνικού περίγυρου και οι βιωματικές αφετηρίες;

Ο κοινωνικός περίγυρος πάντα μου καθόριζε τις αντιδράσεις και τον τρόπο που ζούσα μέσα στο χώρο αυτό, που πολύ με ταλαιπώρησε στη ζωή μου και που μου έδωσε κάποιες χαρές εντελώς τυχαία, μόνο και μόνο επειδή τα βιώματά μου και αυτό που λέμε «προσωπική επαφή με τα πράγματα», ήτανε πάντα μια συγκινησιακή λειτουργία που μου έδινε αφετηρίες για να γράφω και έτσι έχανα τη ζωή. Αυτός ο φαύλος κύκλος, γράψιμο και πάλι τα ίδια, ήταν η ταυτότητά μου μέσα στον κοινωνικό χώρο, που σχεδόν πάντα τον έβλεπα πίσω από ένα γυαλί, αρκετά απομονωμένη και μοναχική από πεποίθηση και ανάγκη να βρεθώ με τον εαυτό μου.

  • Κάνε μας ένα μικρό «σχεδιάγραμμα» της τωρινής σου θέσης και του προβληματισμού σου, που θεωρείται νεωτερικός και σημερινός, θα έλεγα «αυριανός» με την έννοια του προχωρημένου μπροστά από την εποχή του...

Το θέατρο, τούτη τη χρονιά που πέρασε, μου έδωσε και μου πήρε πολλά, με την έννοια ότι του χρωστάω δυο καινούργια θεατρικά έργα που ολοκληρώθηκαν τώρα στην τελική τους μορφή, την Τελευταία παράσταση και τους Αγαπημένους, έργα ιδιόμορφου προβληματισμού, με προεκτάσεις πολύ πιο πέρα από το κοινό και καθιερωμένο σχήμα «δράμα» ή «παράλογο θέατρο» ή «ψυχολογικό» ή ακόμα ένα είδος που πολύ αγαπώ και που το λέω «το θέατρο των δυο παράλληλων μονολόγων» και είναι αυτή όλη κι όλη η επικοινωνία που καταφέρνουν οι άνθρωποί μου σ' αυτά τα έργα. Το βιβλίο δεν είναι ακριβώς ένα μυθιστόρημα, όπως ποτέ σε μένα δεν ήταν, ωστόσο έχει πρόσωπα, στοιχεία κάποιου χώρου, μνήμες συγκρούσεις, χωρίς να είναι δοσμένη από πριν η πορεία των προσώπων του βιβλίου μέσα στο χώρο που τον φτιάχνει ή μάλλον τον εφευρίσκει, στιγμή με στιγμή, ο Συγγραφέας, πρόσωπο καθαρά θεατρικό, με την έννοια της φόρμας. Ο τίτλος του, προσωρινά, γιατί πιστεύω ότι θ' αλλάξει, είναι «Των αχράντων παθών» και ο διαχωρισμός του σε κεφάλαια, σα να πρόκειται για αυτόνομα ανεξάρτητα κομμάτια από κάποιο μοναδικό βιβλίο κάθε φορά, είναι ένας τρόπος καταγραφής που με κέρδισε από το μυθιστόρημά μου «Αυτό το θέατρο ήταν εκείνος», όπου το κάθε κεφάλαιο είναι, θα έλεγα, μια ταινία μικρού μήκους ή ένα μονόπρακτο μέσα σε σκηνικό που αλλάζει με λέξεις και για τις λέξεις. Αρχή και τέλος στο βιβλίο αυτό, το πάθος που πια δεν είναι, ούτε σαν μνήμη, ούτε ποτέ, ούτε κάποτε, ένα πάθος ψυχρής δολοφονικής πράξης που γράφεις ΤΕΛΟΣ...

Η Κωστούλα Μητροπούλου γεννήθηκε στις 6 Μαΐου του 1933. Εξέδοσε, όσο ζούσε, 46 τίτλους συνολικά. 21 μυθιστορήματα, 12 συλλογές με διηγήματα, 3 νουβέλες, ένα χρονικό, 8 θεατρικά έργα και μια επιλογή από άρθρα της δημοσιευμένα στην εφημερίδα “Έθνος”, όπου συνεργαζόταν δώδεκα χρόνια με στήλη δική της. Της απονεμήθηκε το Βραβείο Πεζογραφίας των Δώδεκα στα 1963 για το “Πρόσωπα και φιγούρες”, το Βραβείο Καλύτερου Έργου και Παράστασης για το “Τέσσερις ερημιές” το 1977, το Α΄ Κρατικό Βραβείο Διηγήματος για τη “Μεγέθυνση” στα 1984 και το Βραβείο European Script Fund για το σενάριό της “Το παλαιοπωλείο στην Τσιμισκή” στα 1989. Σπούδασε Νομικά και παντρεύτηκε τον Μανόλη Παπουτσάκη. Ο διεθνισμός στα κείμενά της και στη ζωή της, την έφερε κοντά στα νέα “ρεύματα” της Ευρώπης και της Λατινικής Αμερικής όπου μεταφράστηκε ως πεζογράφος και θεατρική συγγραφέας. Έργα της που μεταφράστηκαν είναι: “Το χρονικό των 3 ημερών” (Γερμανία, Ιταλία, Ολλανδία), “Περιθωριακή ζωή” (Γερμανία, Ολλανδία), “Μουσική για μια αναχώρηση” (Ιταλία, Γαλλία, Γερμανία), “Νταλίκα” (Γαλλία, Ιταλία, Βέλγιο), “Έξι ρόλοι για σολίστες” (Γαλλία, Ιταλία, Βενεζουέλα), “Ο Τελεταίος μου ρόλος”, “Η πρόβα”, “Το τέλος” (Λατινική Αμερική, Ν. Υόρκη), “Η τελευταία παράσταση” (Αυστραλία), “Το μυθιστόρημα της νύχτας”, “Όσκαρ”, “Τεμαχισμένη επιθυμία” (Κολωνία), “Με τον νόμο”, “Τεμαχισμένη επιθυμία, ένας ρόλος για κλόουν” (Μόναχο), “Το Ρίσκο” (Γαλλία, Ελβετία), “Η φωτογραφία του σταθμού είσαι εσύ” (Ιταλία), “Να φτύνεις αίμα, να λες έφαγα βύσσινο” (Ιταλία). Γνωστοί συνθέτες όπως οι: Μάνος Λοΐζος, Λουκιανός Κηλαηδόνης, Νίκος Δανίκας, Χρήστος Νικολόπουλος κ.ά. έχουν μελοποιήσει στίχους της που θα βγουν σε δίγλωσσο τόμο στην Ιταλία. Στη δικτατορία υπέγραψε το Μανιφέστο των 18 Συγγραφέων και “σώπασε” μαζί με άλλους. Διδάσκεται στα ελληνικά Πανεπιστήμια, στην Ευρώπη, Αμερική, Αυστραλία, Μεξικό και Σικελία. Κυκλοφορούν μελέτες για τα βιβλία της και το θέατρό της. Πέθανε σε ηλικία 71 ετών στις 31 Γενάρη του 2004.

[Εξόρμηση, 16 Μαΐου 1984]

Από την όμορφη σελίδα "Μυγδαλιά Αρκαδίας"
  

..Κοινότητα ΕΙΣΑΙ ΕΣΥ κι' ΕΓΩ, μην το ξεχνάς! μαζί η ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΣΟΥ ! και η ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΟΥ!.. Είναι της γαλανής πατρίδας μας το αρχαίο πνεύμα. Αυτοί που θυσιάστηκαν! Αυτοί που έφυγαν μαζί και κείνοι που θα ρθούνε!..