|
|
|  |
το Καρδαρίτσι:
Της γης το πιο όμορφο στολίδι
Αγαπητέ μου φίλε,
Aν ήταν να σου ειπώ το πόσο υπερήφανος είμαι για την καταγωγή μου, θα σου έλεγα: Mη το ψάχνεις, γιατί μπορείς και μόνος σου να βρεις, αρκεί και μόνο, να κλείσεις για μια στιγμή τα μάτια σου και να σκεφτείς, ψιθυρίζοντας την λέξη Πατρίδα! κι' ακόμη την λέξη που ονομάζεται το χωριό σου!..
Γη των πατέρων μου
Γη των πατέρων μου,
τρισαγαπημένη πατρίδα.
Βάζω τα χέρια μου χωνί κι'
απ' το παράθυρο του Διαδικτύου
μπήγω φωνή στους άπλετους γαλάζιους
ουρανούς για τους θεούς και τ' όνομά σου !
Στην πιο ψηλή κορφή της γης ο πρώτος
καβαλάρης και σταυραϊτός Δίπλα μου
ο ήλιος χαμογελαστός Σπέρνει
τραγούδια, αγάπης
λουλούδια.
Χιλιάδες
άγγελοι
στήνουν
χορό
και σφάζονται
μες την ποδιά σου !!!
Για εσένα αγαπημένη
των ελπίδων μου η ελπίδα!
Γλυκύτατή μου Eλληνική πατρίδα.
Κώστας Δουρίδας
Η κατάρα για τους
έλληνες της διασποράς φίλε μου Κώστα άρχισε όταν δυσκολευόμενοι
να ζήσουμε στην πατρίδα βάλαμε τα ρούχα μας σε μια βαλίτσα και αποχαιρετήσαμε τα
προσφιλή μας πρόσωπα. Από τότε και πέρα είμαστε καταραμένοι από τη μάνα μας (Ελλάδα)
το λαό της και τον πολιτισμό της. Ότι κι αν καταφέρουμε στο εξωτερικό, δεν ξεπλένουμε το κακό.
Ακόμη κι όταν γυρίσουμε θα είμαστε "οι απόδημοι" που κατάντησε συνώνυμο με την κακομοιριά.
Ιάκωβος Γαριβάλδης Μελβούρνη Αυστραλίας January 12, 2003
|
|
 Aπό δώδεκα χρονών έφυγα στην Αθήνα επειδή τι να σου ειπώ; αφού τα ξέρεις.. Μετά τον ανταρτοπόλεμο, η φτώχεια ήταν απλωμένη παντού σαν την ακρίδα, η ψείρα, η ξυπολυσιά και το σαπούνι ..λίγο! Κι' έτσι για το μικρό μου το χωριό το Καρδαρίτσι, ήταν στο πρόγραμμα: Σαν το παιδί τελειώσει το δημοτικό, έλεγαν οι μεγάλοι, να φύγει στην Αθήνα!
 -"Να φύγει να γλιτώσει! και ποιος ξέρει, μαζί του να γλιτώσουμε κι εμείς". έλεγε η μακαρίτισσα η μάνα μου.
 -"Να φύγεις παιδάκι μου και να ρίξεις μαύρη πέτρα πίσω σου", μου είπε μια θεία μου.
 'Ετσι κι εγώ, σαν ήρθε και η δική μου ώρα να φύγω.. Με πήρε η μάνα μου, καβάλα στο γαϊδουράκι για το διπλανό χωριό, από εκεί, θα έπαιρνα το λεωφορείο για την Αθήνα. 'Ομως, καθώς που φθάσαμε σχεδόν στο σκαπέτημα του χωριού, της ζήτησα με μεγάλη ..επισημότητα να σταματήσουμε, για μια στιγμή. Η καημένη η μάνα μου, ποιος ξέρει, θα νόμισε πως θα'χα κάποια ανάγκη φυσική, κι' έτσι σταμάτησε.
 'Ομως εγώ, παρ ότι μια ..σταλιά άνθρωπος: "Θεατρίνος! παιδάκι μου.." έλεγε πάντα η μάνα μου όταν μιλούσε για μένα... Απ' ότι φαίνεται, την είχα δέσει "κλωνιά" την κουβέντα της θείας μου.. Και κατεβαίνοντας από το γαϊδουράκι, προχωράω πίσω δύο βήματα, παίρνω μια πέτρα και την πετάω μ όλη μου την παιδική δύναμη, ίσια προς το χωριό: "Μαύρη πέτρα!" φώναξα.
Χωρίς καλά - καλά να καταλαβαίνω τι σήμαιναν όλα αυτά.
 Να ήτανε άραγε από την θεία μου αυτό μου το κάμωμα;; Αναρωτιέμαι ακόμα και σήμερα.. ή μήπως να κάνω και λίγο τον "καμπόσο" στην μάνα μου που μ' έλεγε θεατρίνο; Ποιος ξέρει!... Πάντως το έκανα. Η καημένη η μάνα μου βλέποντάς με σ αυτό, θαρρείς και την βάρεσε αστραπή: "Παιδάκι μου έκραξε τι έκανες εκεί..".
 Τριάντα οκτώ χρόνια περνάνε από τότε... Το Καρδαρίτσι θαρρείς και τα Ιεροσόλυμα!.. Θαρρείς κι ο ίδιος μου ο εαυτός, δεν μου συγχώρησε ΠΟΤΕ! την παιδική μου εκείνη επιπολαιότητα: Την ..μαύρη πέτρα που πέταξα δεν βάρεσε ποτέ το Καρδαρίτσι, παρά στο πέταγμα, πήρε στροφή 180 μοιρών, κι' αντί για το χωριό μου, βάρεσε εμένα κατά κούτελα!. Γιατί αλλιώς δεν εξηγιέται, που αφού γύρισα τον μισό κόσμο, το Καρδαρίτσι παραμένει στο μυαλό και στην καρδιά μου: της γης το πιο όμορφο στολίδι!
 Και ότι είδα, και ότι έμαθα όλα αυτά τα χρόνια, τίποτα μα τίποτα, δεν άγγιξε την ψυχή μου τόσο ιερά, τόσο μυσταγωγικά, όσο τα ευλογημένα εκείνα παιδικά μου χρόνια στο ΑΓΑΠΗΜΕΝΟ ΜΟΥ ΧΩΡΙΟ, το ΚΑΡΔΑΡΙΤΣΙ!!!
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

|
 |
Η Ολυμπιακή
Φλόγα του μετανάστη..
Μ ά ν α σ ε π τ ή , Μάνα σεμνή,
Μάνα και χαριτωμένη!..
Μάνα του Ελύτη και του Σολωμού,
Μάνα του μετανάστη!
Μάνα του Ρήγα!!
Πάρε τους δρόμους κι' έλα να με βρεις!...
Σε κάθε πολιτεία θούρια και φρούρια!!
'Αστρα απ' τα κάστρα σου..
Χιλιάδες λέξες τ' ονομά σου βάζω
στα σταυροδρόμια της Νέας Υόρκης,
του Σύδνευ, Μελβούρνη, Τορόντο Καναδά,
Μόντρεαλ, Βανκούβερ, Δυτική Γερμανία, Ολλανδία..
Σου στέλνω χαιρετίσματα και δυο χιλιάδες ο ο ο π α !!!!
Σου στέλνω γράμμα και γραφή να μην με
λ η σ μ ο ν ή σ ε ι ς ! ! !. Κώστας Δουρίδας
|
Αφιερωμένο στους 'Ελληνες επιχειρηματίες
της διασποράς που βάζουν ελληνικά
ονόματα στα καταστήματά τους..
Ιδιαίτερα στους σερβιτόρους
που κάθε φορά θαρρείς
κι' ανάβουν την
Ολυμπιακή
Φλόγα
στο πιάτο
του πελάτη..
και φωνάζοντας
ο ο ο π α !!!!!!!!
|
|
|
Η Ιστορία ενός χωριού - Καρδαρίτσι / History of a Greek Village Named Kardaritsi
Του Ιατρού κ. Νικολάου Π. Δουρίδα / By Doctor Nickolas P Douridas
Translated by: Theodore J. Ellis (Eliopoulos) Ph.D. and Alex J. Ellis (Eliopoulos)
Τιμή γιατρέ, που γέμισες της μνήμης τη θουρίδα
και έδειξες τις ρίζες μας Νικόλαε Δουρίδα ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΔΟΥΖΕΝΗΣ
|
 Doctor Nicolas P. Douridas while he presents his study of "THE HISTORY OF A GREEK VILLAGE NAMED KARDARITSI" at the Panarkadian Association of Greece at a special celebration of the Union of Kardaritsioton on 27/11/1988. Ο Ιατρός Νικόλαος Π. Δουρίδας Καθώς παρουσιάζει την μελέτη του "Το Καρδαρίτσι και η Ιστορία του" στην Αίθουσα της Παναρκαδικής Ομοσπονδίας Ελλάδος σε ειδική εκδήλωση της Ένωσης Καρδαριτσιωτών στις 27/11/1988. |
|
|
Αγαπητοί μου Συμπατριώτες,
Ευχαριστώ θερμά τον Σύλλογο Καρδαριτσιωτών για την ευκαιρία που μου έδωσε
να σας παρουσιάσω σήμερα αυτή την σύντομη μελέτη για το χωριό μας. Η σχετική έρευνα ήταν πράγματι δύσκολη,
κι αυτό γιατί παρά την πλούσια Γορτυνιακή Βιβλιογραφία δεν υπήρχε το προηγούμενο μιας μελέτης για το Καρδαρίτσι.
Έτσι στα "Γορτυνιακά" την δίτομη έκδοση της Δημόσιας Βιβλιοθήκης της
Δημητσάνας αναφέρονται 937 εργασίες γνωστών Γορτυνιογράφων, όπως οι
Κανδηλώρος, Γριτσόπουλος, Καρβελάς, Κουτσούκος, Φλούδας, κ.α.
Οι περισσότερες αφορούν την παραδοσιακή Γορτυνία, λίγες τα χωριά της Πέρα
Μεριάς, δηλαδή την πέραν του Λάδωνος περιοχή, 3-4 ειδικά το Μοναστηράκι
και Βυδιάκι, και καμιά το Καρδαρίτσι.
Ωστόσο υπάρχουν κάποιες έμμεσες αλλά
χρήσιμες γραπτές αναφορές και για το χωριό μας. Επί παραδείγματι: πολύτιμες
μικρές σκόρπιες πληροφορίες ενετόπισα στο Γορτυνιακό Ημερολόγιο των Κοντοέ
και Ηλιοπούλου και στις θαυμάσιες τοπικές εφημερίδες, Η "Φωνή της Γορτυνίας"
και "Γορτυνία" πρώην "Λάδωνας".
Είχα επίσης την ευκαιρία σε πρόσφατη επιτόπια
έρευνα στο Καρδαρίτσι να συλλέξω σημαντικά στοιχεία από επιγράμματα σε
εικόνες και εντοιχισμένες πλάκες, αλλά να μάθω και πολλά από συζητήσεις με
ηλικιωμένους συμπατριώτες μας. Τελικά αυτές οι μικρές ψηφίδες πληροφοριών συνθέτουν
το μωσαϊκό μιας ενδιαφέρουσας και συχνά -συναρπαστικής όπως ελπίζω - εικόνας
της ιστορίας του χωριού μας.
Ας αρχίσουμε από τα ετυμολογικά. Τι σημαίνει η λέξη Καρδαρίτσι;
Πρόκειται για σύνθετη λέξη από το ουσιαστικό ΚΑΡΔΑΡΙ και την κατάληξη
-ΙΤΣΙ. Σύμφωνα με το λεξικό της κοινής Νεοελληνικής του Ν. Ανδριώτη, το Καρδάρι
προέκυψε από την ελληνική λέξη καδάριον, μικρός κάδος, όπου το καδάριον
με την ανάπτυξη του ρ έγινε καρδάριον, καρδάρι. Κατ' άλλη εκδοχή το καρδάρι
προέρχεται από τη μεσαιωνική λέξη καλδάριο εκ του λατινικού CALDARIUM
που σημαίνει θερμαντήριο αγγείο. Όσο για την κατάληξη -ΙΤΣΙ κατά τον
γλωσσολόγο καθηγητή Δ.Γιωργακά είναι επίσης Ελληνική. Προσάπτεται σε πολλές λέξεις
για να υποδηλώσει το υποκοριστικό τους, δηλαδή το μικρό τους μέγεθος. Ξεκίνησε
από τους Βυζαντινούς χρόνους αρχικά σαν κατάληξη -ΙΚΙ μετά -ΙΤΖΙ και
τελικά -ιτσι. Π.χ. το κορίκι - μικρή κόρη - έγινε κορί-τζι και μετά κορί-τσι.
Πολύ ενδιαφέρουσα είναι η διαπίστωση ότι και το χωριό μας αναφέρεται στη
αρχή σαν Καρδαρί- και μετά σαν Καρδαρί-τζι και πρόσφατα σαν Καρδαρί-τσι.
Έτσι σε ασημένιο δισκοπότηρο που φυλάσσεται στην εκκλησία μας διαβάζουμε
το επίγραμμα: "κτήμα του Ναού 'Aγιος Νικόλαος, Καρδαρίκι 1860" Τους πρώτους
μετα-επαναστατικούς χρόνους και όσο το χωριό μας υπάγεται στο Δήμο
Βελιμαχίας αναγράφεται το Καρδαρί-τζι ενώ μετά την υπαγωγή του στο Δήμο Ελευσίνος
είναι γνωστό σαν Καρδαρί-τσι ή Καρδαρίτσιον. Για την ιστορία θα αναφέρουμε ότι
κάποτε έγινε ανεπιτυχής προσπάθεια από την πολιτεία να μετονομασθεί το
Καρδαρίτσι σε Καλλιθέα.
Συμπερασματικά Καρδαρίτσι είναι ελληνική λέξη και όχι σλαβική ή τουρκική
όπως εσφαλμένα θα μπορούσε να υποθέσει κανείς και σημαίνει το μικρό καρδάρι.
Προφανώς η λέξη είναι σχετική με την κτηνοτροφική ονοματολογία της περιοχής.
Πότε ιδρύθηκε το χωριό μας: Δεν υπάρχουν σχετικές πληροφορίες. Οπωσδήποτε
η ιστορία του συσχετίζεται με εκείνη του περιβάλλοντος χώρου δηλαδή της
Πελοποννήσου γενικότερα. Είναι με άλλα λόγια η πιθανή ή η αποδεδειγμένη θέση του
χωριού μας στην Ιστορία της Αρχαίας, της Ρωμαϊκής και της Βυζαντινής περιόδου.
Είναι ακόμη η θέση του στους χρόνους της Σλαβοκρατίας, Φραγκοκρατίας και
Τουρκοκρατίας και επίσης η πρόσφατη πορεία του στην Ιστορία της Νεώτερης
Ελλάδας.
Πιο συγκεκριμένα στους ΑΡΧΑΙΟΥΣ ΧΡΟΝΟΥΣ είναι πολύ πιθανό ότι το
Καρδαρίτσι υπήρχε μόνο σαν τοποθεσία. Τα πλησιέστερα ερείπια αρχαίων κτισμάτων
είναι της μικρής πόλης Καούντος και του ιερού του Καουσίου Ασκληπιού, κοντά
στο Βούτσι. Επίσης στα βόρεια του χωριού Παραλογγοί, αριστερά του ποταμού
Ερυμάνθου, υπήρχε το αναφερόμενο από τον Παυσανία αρχαίο χωριό Τρόπαια
που είναι άσχετο με τα σημερινά Τρόπαια.
Κατά τους ΡΩΜΑΙΚΟΥΣ και τους πρώτους ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥΣ χρόνους, είναι
επίσης πιθανό ότι το Καρδαρίτσι δεν υπήρχε. Ο Παυσανίας πάλι μας πληροφορεί
ότι την εποχή εκείνη οι περισσότεροι Γορτύνιοι είχαν μεταναστεύσει στην Αχαΐα
και Κορινθία. "Η ύπαιθρος χώρα είχε ερημωθεί με αποτέλεσμα να έχει καλυφθεί
από δάση και να είναι γεμάτη από θηρία" . Ερείπια Ρωμαϊκών κτισμάτων δεν
υπάρχουν, ενώ το μόνο ίσως Βυζαντινό μνημείο της ευρύτερης περιοχής είναι η
αρχαία εικόνα της Παναγίας που φυλάσσεται στη σημερινή Μονή Κλειβωκάς και
αποδίδεται στον Ευαγγελιστή Λουκά.
Για την ιστορία της Γορτυνίας όμως και ίσως και του Καρδαριτσίου έχει ιδιαίτερη
σημασία η μετά τον 7ο αιώνα κάθοδος των ΣΛΑΒΩΝ στην Πελοπόννησο. Ο
Δημητσανίτης ιστορικός Ιωάννης Κουτσούκος στο βιβλίο του "Ιστορία της Γορτυνίας"
υποστηρίζει ότι οι Σλάβοι ξεκίνησαν από τη σημερινή Βουλγαρία και Γιουγκοσλαβία
και με τα ποίμνιά τους έφθασαν στην Πελοπόννησο για να εγκατασταθούν στην
Γορτυνία και τον Ταΰγετο. Δεν ήλθαν σαν κατακτητές αλλά σαν έποικοι και
μάλιστα με την ανοχή του Βυζαντινού κράτους. Σκοπός τους ήταν η αναζήτηση
βοσκοτόπων σε ορεινές άγονες εγκατελειμένες περιοχές . Δεν είχαν άλλες γνώσεις
και δεν ήξεραν άλλη τέχνη από εκείνην της κτηνοτροφίας . Έδωσαν σλαβικά ονόματα
σε πολλές μικρές κοινότητες της περιοχής όπως Δημητσάνα, Δίβριτσα, Μποκοβίνα,
Βούτσι κ.λπ. καθώς επίσης και σλαβικές ονομασίες σε ορισμένα ποιμενικά
είδη αλλά όχι σε γεωργικά εργαλεία ή οικιακά σκεύη. Στην αρχή οι νομάδες αυτοί
έζησαν σε δικούς τους μικρούς οικισμούς αλλά βαθμηδόν αφομοιώθηκαν από το
τοπικό Ελληνικό στοιχείο. Είναι πολύ πιθανό ότι επί Σλάβων το Καρδαρίτσι υπήρχε,
αφού υπήρχαν το Βούτσι και Μποκοβίνα που έχουν Σλαβικά ονόματα, και δέχτηκε
την επίδραση της Σλαβικής παρουσίας, αλλά όπως η Γορτυνία στο σύνολό της,
δεν έχασε την Ελληνικότητά του.
Ακολουθεί η περίοδος της ΦΡΑΓΚΟΚΡΑΤΙΑΣ. Η Γορτυνία κατακτήθηκε από
Τους Φράγκους το 1206 και παρέμεινε υπό την κατοχή τους ως το 1320
Διοικητικά διαιρέθηκε σε δύο βαρωνίες: της ’κοβας και της Καρύταινας. Η
Βαρωνία της Καρύταινας αποτελείτο από 22 ιπποτικά φέουδα και σε ένα από
αυτά προφανώς υπήχθη και η περιοχή Καρδαριτσίου. Το πλησιέστερο στο χωριό
μας Φράγκικο κατάλοιπο της εποχής εκείνης είναι το Κάστρο της Μονοβύζας
ή Θέλπουσας κοντά στο Βούτσι που χτίστηκε τον 13ο αιώνα . Ωστόσο για το χωριό
μας μεγαλύτερο ενδιαφέρον έχει η περίοδος της ΕΝΕΤΟΚΡΑΤΙΑΣ της Πελοποννήσου
που άρχισε το 1650 με τον Μοροζίνη και τέλείωσε το 1714 . Είναι η περίοδος
που για πρώτη φορά στην ιστορία του το Καρδαρίτσι και μάλιστα ως KARDARIZI
αναφέρεται σε επίσημα έγγραφα. Πιο συγκεκριμένα στο βιβλίο του Β.Παναγιωτόπουλου
"Πληθυσμός και οικισμοί της Πελοποννήσου 13ος-18ος αιώνας", έκδοση
της Εμπορικής Τραπέζης, υπάρχουν λεπτομερή στοιχεία μιας μεγάλης απογραφής
του πληθυσμού που πραγματοποίησαν οι Ενετοί το 1700. Συμπεριλαμβάνεται όλη
η επαρχία Καρύταινας με 121 χωριά μεταξύ των οποίων με αύξ.αριθ. 87 και το
Καρδαρίτσι. Το χωριό είχε 22 οικογένειες με 85 συνολικά κατοίκους εκ των οποίων
43 άρρενες και 42 θήλεις. Από αυτούς 32 ήταν παιδιά 1-16 ετών και 12 ηλικιωμένοι
άνω των 60 ετών, 9 γυναίκες και 3 μόνο άνδρες . ΣΕ κάθε οικογένεια βλέπουμε
ότι αντιστοιχούσαν κατά μέσο όρο 4 μέλη με λιγότερα από 2 παιδιά. Ασφαλώς
γεννιόντουσαν περισσότερα παιδιά αλλά πάνω από τα μισά πέθαιναν.
Συνεπώς το 1700 επί Ενετών, το Καρδαρίτσι υπήρχε και μας είναι απολύτως
γνωστά τα δημογραφικά του στοιχεία.
Βέβαια η Ενετοκρατία ιστορικά, δεν είναι παρά ένα μικρό διάλειμμα στην
ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ που διήρκεσε από το 1455 έως το 1828. Κατά την μακρά αυτή περίοδο
των τεσσάρων περίπου αιώνων το Καρδαρίτσι και τα άλλα χωριά της Πέρα Μεριάς
δεν αισθάνθηκαν άμεσα τον τουρκικό ζυγό. Λόγω του άγονου και δυσπρόσιτου
της περιοχής οι Τούρκοι παρέμειναν μακριά, περιοριζόμενοι στην είσπραξη των
φόρων. Ο ιστορικός Τάκης Κανδηλώρος παρατηρεί ότι "Μόνον ελάχισται
Τουρκικαί οικογένειαι κατώκουν εις Βάχλιαν". Δεν αναφέρονται επίσης πολεμικές
επιχειρήσεις στην περιοχή μας. Μόνο κατά το τέλος της Τουρκοκρατίας έφτασε η φωτιά
του πολέμου δύο φορές κοντά στο Καρδαρίτσι. Την πρώτη όταν το 1809 ο Λαλαίος
Τουρκαλβανός Αλή Φαρμάκης με την βοήθεια και του νεαρού τότε Θ.Κολοκοτρώνη
ενεπλάκη σε σφοδρή μάχη με τον γυιό του Αλή Πασσά των Ιωαννίνων Βελή κοντά
στο Μοναστηράκι . Στο Γορτυνιακό Ημερολόγιο του 1951 παρατίθεται και το σχετικό δημοτικό τραγούδι.
Σάββατο πιάνει ο πόλεμος μεσ' το Μοναστηράκι
Βάστα μωρ' αλή Φαρμάκη με το Κολοκοτρωνάκι.
Πέφτουν βόλια σαν βροχή Κολοκοτρώνη Θοδωρή
Πολεμούν και πολεμάνε και τους Τούρκους τους νικάνε.
Για δεύτερη φορά το Καρδαρίτσι ένοιωσε άμεσα τη φρίκη του πολέμου τον Ιούλιο
του 1825 όταν ο Ιμπραήμ επέδραμε κατά της Γορτυνίας λεηλατώντας και
καταστρέφοντας τα πάντα. Ο Λαγκαδινός οπλαρχηγός Κανέλλος Δεληγιάννης στο
προσωπικό του ημερολόγιο σημειώνει ότι οι δυνάμεις του Ιμπραήμ έκαψαν την ίδια ημέρα,
την Κοντοβάζαινα, το Βούτσι και τις Ράχες ενώ το βράδυ διανυκτέρευσαν στα
Βελημαχοχώρια δηλ. το Βελημάχι, το Καρδαρίτσι, τους Παραλογγούς και δύο
τρία ακόμη γειτονικά χωριά . Δεν είναι γνωστός ο ρόλος που έπαιξε το χωριό
μας σ' αυτές τις δυο μάχες. Είναι όμως παραπάνω από βέβαιο ότι με το ξέσπασμα
της Επανάστασης του '21, το Καρδαρίτσι, συστρατεύτηκε με την υπόλοιπη Γορτυνία
κατά των Τούρκων. Έτσι στα γενικά Αρχεία του Κράτους μεταξύ των 322 Γορτυνίων
αγωνιστών που πήραν μέρος στην πολιορκία των Πατρών το 1824 αναφέρονται
επωνύμως και οι εξής Καρδαριτσιώτες: Γεώργιος Τζίκας, Δήμος Χρήστου,
Γεωργάκης Χάντος και Στάθης Ντεμίρης.
Επίσης από το Ιστορικό Αρχείο της Εθνικής Βιβλιοθήκης προκύπτει ότι το 1865,
900 επιζώντες αγωνιστές του '21 ή τα παιδιά τους ζήτησαν από το Ελληνικό Κράτος
αποζημιώσεις, συντάξεις; και βαθμούς. Μεταξύ αυτών ήταν και 4 Καρδαριτσιώτες
αγωνιστές οι Γεώργιος Πετρόμπεης ή Τζίκας, Δημήτριος Τζίκας, ’γγελος
Χριστόπουλος ή Τύρης και Αναγνώστης Χριστόπουλος ή Τύρης. Τέλος στο Κοινοτικό
Κατάστημα του χωριού μας υπάρχει φωτοτυπία εύφημης μνείας που απενεμήθη
από την Πολιτεία σε έναν ακόμη Καρδαριτσιώτη αγωνιστή του '21, τον Πανάγο
Παρασκευόπουλο.
Με τα παραπάνω καλύπτεται η ιστορία του χωριού μας και για την
Τουρκοκρατία. Μ' αυτόν τον τρόπο φθάνουμε στην περίοδο του Νέου Ελληνικού Κράτους
από το 1828 μέχρι σήμερα παρακολουθώντας έτσι το Καρδαρίτσι στην πρόσφατη ιστορική του πορεία.
Μετά την αποχώρηση των Τούρκων το φτωχό χωριό μας δεν παύει να πληρώνει
τους φόρους του αλλά στο ελεύθερο πλέον Ελληνικό Κράτος που έχει μεγάλες
ανάγκες. Από σχετική εγγραφή των Γενικών Αρχείων του Κράτους του έτους 1832
που αναδημοσιεύονται στο Γορτυνιακό Ημερολόγιο πληροφορούμεθα ότι τη χρονιά
εκείνη, δηλαδή το 1832, οι φόροι που πλήρωσαν από κοινού το Βελημάχι -
Καρδαρίτσι - Παραλογγοί ήταν 3.000 οκάδες στάρι, 960 οκάδες κριθάρι και 1680 οκάδες
αραποσίτι . Το δικαίωμα της είσπραξης των φόρων είχε αγοράσει σε πλειστηριασμό
που έγινε στη Στεμνίτσα ο προαναφερθείς Λαγκαδινός Κανέλλος Δεληγιάννης. Την
εποχή εκείνη το Καρδαρίτσι υπάγεται διοικητικά στο Δήμο Βελημαχίας που ανήκει
όχι στο Νομό Αρκαδίας, αλλά στο Νομό Αχαΐας και Ηλιδος. Το 1836 ο Δήμος
μετονομάστηκε σε Δήμο Πανιών και υπήχθη στον Νομό Αρκαδίας . Το 1841 ο
Δήμος Πανιών συνεχωνεύθη με τον Δήμο Ελευσίνος. Το 1914 εισήχθη το σύστημα
τοπικής αυτοδιοίκησης και το Καρδαρίτσι όπως και όλα τα χωριά της Ελλάδας
απετέλεσε ανεξάρτητη και αυθύπαρκτη κοινότητα . Πρώτος Δήμαρχος του Δήμου
Βελημαχίας συνεπώς και του Καρδαριτσίου, διετέλεσε το 1834 0 Βελημαχίτης
οπλαρχηγός Αργύρης Αποσκίτης . Σαν πρώτη εγγραφή στο Μητρώο Αρρένων
Καρδαριτσίου το 1840 αναφέρεται το όνομα του Χαράλαμπου Παπαγιαννόπουλου του
Νικολάου .
Μελετώντας κανείς στη συνέχεια τα ονόματα του Καρδαριτσιώτικου μητρώου
όπως Αγγελόπουλος, Γιαννακόπουλος, Ηλιόπουλος, Λαμπρόπουλος κ.λπ.
διαπιστώνει ότι έχουν ελληνική ρίζα και σε καμιά περίπτωση τουρκική, σλαβική ή
φράγκικη. Αυτό σημαίνει ότι το Καρδαρίτσι, κατά την μακρά του ιστορία, δεν
επηρεάστηκε από την παρουσία των κατακτητών. Ακόμη και το όνομα Δουρίδας
είναι ελληνικό. Σύμφωνα με τον μακαρίτη παππού μου γερο-Νικολάκη το όνομα
έχει σχέση με κάποιο πρόγονο που τέχνη του ήταν να φτιάχνει σε τοίχους από
ξηρολιθιά θουρίδες, δηλ. θυρίδες . Έτσι επωνομάστηκε Θουρίδας και το όνομα
πέρασε στους απογόνους σαν Ντουρίδας και μετά Δουρίδας.
Αλλά και οι ονομασίες τοποθεσιών της Καρδαριτσέικης περιουσίας που κατά
τον ερευνητή Φλούδα υπολογίζεται σε 9 τετραγωνικά χιλιόμετρα είναι επίσης
ελληνικές. Υπάρχει μια σχετική και άκρως ενδιαφέρουσα μελέτη που έκαμε το 1922
ο φιλόλογος Χαράλ. Σακελλαριάδης με τίτλο: "Συλλογή τοπονυμίων 18 χωριών
της Γορτυνίας" με ρητή αναφορά και στο Καρδαρίτσι . Το πρωτότυπο χειρόγραφο
αυτής της μελέτης βρήκα και εφωτοτύπησα στην Βιβλιοθήκη της Ακαδημίας
Αθηνών. Εκεί ο συγγραφεύς παραθέτει 127 τοπονύμια του Καρδαριτσίου καθ'
υπαγόρευση ως λέγει Θεοδώρου Τσίκα ετών 30 δημοδιδασκάλου . Από τα 127 τοπονύμια
μόνον 4: Ντεσίνα, Ζαρβενίτσα Ζαρακοβίνα και Σάτζενα είναι ίσως σλαβικά τα
υπόλοιπα 123 είναι ελληνικά. Από τη μελέτη των 127 τοπονυμίων προκύπτουν
και άλλα στοιχεία . Οι ονομασίες Φραγκόλακκα και Φραγκοβούνι μπορεί να
συσχετίζονται με Φράγκους και αντίστοιχα τα τοπονύμια Βλαχοχώραφα και
Αρβανιτόσκαλα με βλάχους και Αρβανίτες που έζησαν για λίγο σ' αυτές τις τοποθεσίες.
Τα τοπονύμια στου Ντούση τ' αλώνια, στη σπηλιά του Βλάμη, στου Ραγκαβή,
στου Ρόκανη, στη Βρύση του Γκάλου και στου Ρίβλου είναι σαφές ότι προέκυψαν
από τα ονόματα παλιών Καρδαριτσιωτών που οι περιοχές αυτές ήταν ιδιοκτησία
τους. Η ονομασία Πέρα Χωριό υποδηλώνει πιθανότατα την θέση που βρισκόταν
το πρώτο Καρδαρίτσι που αργότερα μετακινήθηκε στη σημερινή θέση γύρω από
την Τρανή Βρύση. Η τοποθεσία στου Φλόκα ήταν η θέση παλιού μικρού χωριού
που αναφέρουν οι Ενετοί, στην απογραφή του 1700 αλλά που αργότερα περιέργως
εξαφανίστηκε . Τέλος το τοπωνύμιο "στο Κάστρο", αναφέρεται προφανώς στο
Κάστρο πάνω από του Στριβουνίτσι, του οποίου τα ερείπια - ένας μεγάλος σωρός
από πέτρες - υπάρχουν ως τα τώρα. Η ιστορία του μας είναι άγνωστη. Δεν
αναφέρεται στο βιβλίο του Ι.Σφηκόπουλου "Μεσαιωνικά Κάστρα του Μωριά" Μπορεί
να ήταν προωθημένο φυλάκιο των Ενετών ή των Τούρκων στην ορεινή Γορτυνία,
μπορεί να κτίστηκε από τους Τουρκαλβανούς του Λάλα ή του Μοναστηρακίου
ή μπορεί ακόμη να ήταν και φρούριο Ελληνικό που κτίστηκε για την προστασία
τοπικών συμφερόντων.
Ας ξαναγυρίσουμε όμως στην νεώτερη ιστορία του Καρδαριτσίου που συμπίπτει
με την ίδρυση του νέου Ελληνικού Κράτους το 1828.
Τι γνωρίζουμε για την εκκλησία, το νεκροταφείο και το σχολείο του χωριού
μας; Μας είναι γνωστό πότε θεμελιώθηκε η εκκλησία του Αγίου Νικολάου. Ίσως
αυτό να συνέβη προ του 1850 . Πάντως το 1850 είναι αναμφισβήτητο ότι
υπήρχε και λειτουργούσε . Εκτός από το ασημένιο δισκοπότηρο που προανέφερα
με έτος κατασκευής του 1860 στο εσωτερικό της εκκλησίας υπάρχουν δύο εικόνες
του τέμπλου στο αριστερό της Ωραίας Πύλης μία της Παναγίας με ημερομηνία
1851 και μία του Αγίου Νικολάου του έτους 1856. Στην εικόνα αυτή μάλιστα υπάρχει
και η εξής συγκινητική αφιέρωση: "Η παρούσα Αγία Εικών έγινε δια συνδρομής
και δαπάνης των Δούλων του Θεού Δημητρίου Τζήκα και Αναγνώστη Τύρου εις
μνημόσυνον αιώνιον: Αμήν, Αμήν, Αμήν, την 24 Νοεμβρίου 1856"
Πρόκειται ασφαλώς για τους δύο από τους Καρδαριτσιώτες αγωνιστές της
επαναστάσεως του 1821 που προαναφέραμε και που ζούσαν ακόμη το 1856. Από τότε
και για έναν τουλάχιστον αιώνα, η εκκλησία του Αγίου Νικολάου συντηρείται
με συνδρομές και προσωπική εργασία των κατοίκων του χωριού μας. Από το
1950 όμως και μετά αρχίζει μια μεγάλη προσπάθεια ανακαίνισης που ενθαρρύνεται
από το Εκκλησιαστικό Συμβούλιο και πραγματοποιείται με αρωγή πολλών
ανωνύμων και επωνύμων ντόπιων και ξενιτεμένων συμπατριωτών μας .
Από επιγραφές μέσα και έξω από την εκκλησία πληροφορούμεθα ότι η ηλεκτρική
εγκατάσταση είναι δωρεά Νικολάου Γ.Ηλιοπούλου "διαμένοντος εις Αμερικήν",
ενώ το νέο ταβάνι "εδωρήθη υπό Ιωάννου Θ.Λαμπροπούλου αποβιώσαντος
εις Αμερικήν /30-7-1953/". Το Δεσποτικό είναι δωρεά Λάμπρου Μιχαλακοπούλου
και τέλος η πλακόστρωση της πλατείας της εκκλησίας, έγινε με δαπάνη του
ευεργέτη της κοινότητας Γ.Κ Αγγελόπουλου. Εύφημος μνεία θα πρέπει να απονεμηθεί
και στους ευλαβείς συμπατριώτες μας που έκτισαν νέους ναούς. Τέτοιοι είναι
ο δικηγόρος Βασίλειος Θ.Τσίκας και οι αδελφοί Θεόδωρος και Χρήστος Νικολάου
Τσίκας που έκτισαν την Αγία Παρασκευή και ο Ελληνοαμερικανός Νικόλαος
Λαμπρόπουλος που ανήγειρε τον Ιερό Ναό Κωνσταντίνου και Ελένης. Σε
δημοσίευμα του "Λάδωνος" του 1972 αναφέρεται ότι η εκκλησία αυτή είναι αντίγραφο
του Αγίου Νεκταρίου Βάχλιας, κτίστηκε από τους εμπειροτέχνες εργολάβους
Αλέξανδρο Τσουμπρή, Κ.Γ. Κανελλόπουλο, στοίχισε τότε 300.000 δρχ. και
εγκαινιάστηκε στις 14.5.72 χοροστατούντος του Μητροπολίτου Γόρτυνος και Μεγαλουπόλεως
Θεοφίλου. Δύο λόγια και για το νεκροταφείο .
Στην αρχή βρισκόταν στο περίβολο της εκκλησίας του Αγίου Νικολάου, το
1912 όμως μεταφέρθηκε στη σημερινή του θέση. Κτίστηκε με έρανο ξενιτεμένων
Καρδαριτσιωτών και με προσωπική εργασία συγχωριανών μας που για στερεότερη
και πιο καλαίσθητη δουλειά χρησιμοποίησαν Λαγκαδινούς μαστόρους. Τα
εκκλησιαστικά μπορούμε να ολοκληρώσουμε με αναφορά στους ιερείς του χωριού που
κράτησαν άσβηστο το καντήλι της θρησκευτικής πίστης.
Γνωστοί σ' εμάς είναι οι παπα-Δημήτρης Τσίκας, παπά-Κώστας
Παπαγιαννόπουλος και βέβαια ο παπα-Βασίλης Μουρούτης που έχει για πάνω από μισό αιώνα
βαφτίσει, παντρέψει και κηδέψει γενεές ολόκληρες Καρδαριτσιωτών.
Μετά την εκκλησία, το σχολείο είναι ο άλλος θεσμός που κράτησε ζωντανή
την πνευματική παράδοση του χωριού. Σ' αυτό έμαθαν γραφή και ανάγνωση και
γαλουχήθηκαν στις Εθνικές αξίες όλα σχεδόν τα Καρδαριτσιωτόπουλα. Ο αριθμός
των τελείως αναλφάβητων συγχωριανών μας ήταν πάντοτε μικρός. Καρδαριτσιώτες
δάσκαλοι είναι οι Θ.Αγγελόπουλος, Γεώργιος Αγγελόπουλος ο και μετέπειτα
Επιθεωρητής, ο Θεόδωρος Τσίκας, ο Θεόδωρος Αναστόπουλος και ο υιός του
Τάκης Αναστόπουλος, που για πολλά χρόνια εδίδαξε ο ίδιος στο Καρδαρίτσι.
Αρχικά το Σχολείο στεγάστηκε στο σπίτι του Ιωάννου Β.Γιαννακόπουλου. Κατόπιν
και όπως προκύπτει από αναμνηστική πλάκα που είναι εντοιχισμένη στο σχολείο,
το 1878, κτίστηκε το ισόγειο του σημερινού Σχολείου και στη συνέχεια ο επάνω
όροφος. Το σχολείο λειτούργησε ανελλιπώς μέχρι προ διετίας όταν λόγω της
δραματικής συρρίκνωσης των κατοίκων, οι 4-5 μαθητές του μεταφέρθηκαν στο Δημοτικό
Βελημαχίου. Παρεμπιπτόντως αναφέρω ότι και ο γράφων είχε την τιμή να φοιτήσει
στο Σχολείο του Καρδαριτσίου επί ένα χρόνο κατά την περίοδο της κατοχής .
Από όσα ειπώθηκαν ως τώρα είναι εμφανής η επίδραση των ξενιτεμένων στην
πορεία του χωριού και θα ήταν ελλιπής η ιστορία μας αν δεν αναφερόμαστε στο
φαινόμενο της μετανάστευσης. Από τα μέσα του προηγούμενου αιώνα η μεγάλη
φτώχεια έδιωξε πολλούς Καρδαριτσιώτες αρχικά στο εξωτερικό, Σμύρνη,
Κωνσταντινούπολη και κυρίως Αμερική και αργότερα στην Αθήνα. Έτσι γύρω στο
1860 έφυγαν οι πρώτοι τολμηροί μετανάστες για τη Σμύρνη. Από αυτούς γνωστός
είναι ο Κωνσταντίνος Σέχας που αργότερα έκτισε στο Καρδαρίτσι την μάνδρα
της εκκλησίας, την Τρανή Βρύση και τον Αη-Γιώργη. Υπόμνηση των δωρεών του
οι εντοιχισμένες πλάκες με την επιγραφή: "Εκ βάθρων Κ.ΣΕΧΑΣ ανήγειρεν, 1890".
Λίγο αργότερα μετανάστευσαν στην Κωνσταντινούπολη οι Γεώργιος, Παναγιώτης
και Δημήτριος Λαμπρόπουλος .
Σχετική είναι η μεγάλη εικόνα του Αγίου Νικολάου που βρίσκεται στο βόρειο
τοίχο της εκκλησίας μας με την επιγραφή: "Αφιέρωμα Γεωργίου Αναγνώστου
Λαμπρόπουλου, έργο Κ. Δημαρχόπουλου. Εν Κωνσταντινουπόλει 1913, 23 Απριλίου".
Στο προσκυνητάρι του Αγίου Νικολάου υπάρχει και άλλη φορητή εικόνα με τα
Εξής: "Αφιερούται υπό των αδελφών Π. και Δ. Λαμπροπούλου, εν Κωνσταντινουπόλει
την 20 Ιουλίου 1911? Γόνος αυτής της οικογενείας είναι η δημοφιλής ηθοποιός
Καίτη Λαμπροπούλου.
Η μετανάστευση στην Αμερική άρχισε το 1890 και συνεχίστηκε με γοργούς
ρυθμούς ως το 1920. Είναι η εποχή του "μη με στέλνεις μάνα στην Αμερική για
θα μαραζώσω, θα πεθάνω εκεί!". Σχεδόν κάθε σπίτι στέλνει ένα ή περισσότερους
από τους άνδρες του στο Νέο Κόσμο. Εκεί οι μετανάστες απασχολούνται με βοηθητικές
εργασίες, κάνουν αιματηρές οικονομίες και δύο- τρία χρόνια μετά επιστρέφουν
στο χωριό για να προικίσουν τις ανύπαντρες αδελφές ή να φτιάξουν το πάτωμα
του πατρικού σπιτιού. Μερικοί όμως μένουν και προκόβουν, αποκτούν παιδιά
και εγγόνια πετυχαίνοντας μετά από χρόνια και στον κοινωνικο-πολιτικό τομέα.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του Καρδαριτσιώτη Βασιλείου Μουρούτη
που όπως γράφει ο "Λάδωνας" τον Αύγουστο του 1872 έφτασε στην Αμερική σε
ηλικία 16 ετών, εργάστηκε σαν εργολάβος οικοδομών, έκτισε τον ορθόδοξο Ναό
της Αγίας Τριάδος Νέας Ορλεάνης και εχρημάτισε αντιπρόεδρος ΑΧΕΠΑ Λουϊζιάνας.
Αργότερα ο γυιός του Παναγιώτης Μουρούτης εκλέγεται κατά σειράν ετών
γερουσιαστής Λουϊζιάνας .
Ενδιαφέρουσα είναι η ιστορία του Γεωργίου Δουρίδα που πριν 75 περίπου
χρόνια έφυγε για την Αμερική, άνοιξε εκεί εστιατόριο, παντρεύτηκε Αμερικανίδα
και απέκτησε 3 παιδιά, 21 εγγόνια και 54 δισέγγονα! Τα παιδιά αυτά έχουν διασκορπισθεί
σε όλα τα γεωγραφικά μήκη και πλάτη των Ηνωμένων Πολιτειών και του
Καναδά. Ένα από τα δισέγγονα ο 25χρονος CHRIS DOURIDAS - Χρήστος Δουρίδας
ζει στο TEXAS και είναι ήδη καταξιωμένος - επώνυμος ηθοποιός της τηλεοράσεως
και του κινηματογράφου, έχοντας παίξει σε γνωστές σειρές όπως "Βόρειοι και Νότιοι",
"η ιστορία του GESSY OWEN DALLAS κ.λπ.
Το μεταναστευτικό ρεύμα προς την Αθήνα άρχισε στην δεκαετία του 1920,
γιγαντώθηκε μετά τον πόλεμο και έφτασε στην αιχμή του στην δεκαετία του 1960-70.
Αυτό επιβεβαιώνεται από τον παρατιθέμενο πίνακα απογραφών των κατοίκων
του Καρδαριτσίου που ο αριθμός τους ήταν σταθερός για 100 χρόνια αλλά από
25ετίας περίπου παρουσιάζει εντυπωσιακή κάμψη.
ΕΤΟΣ
1700
1861
1889
1907
1920
1928
1940
1951
1961
1971
1988
|
ΚΑΤΟΙΚΟΙ
85
344
445
489
468
455
410
354
336
191
100
|
|
|
Το Καρδαρίτσι λοιπόν μετεκινήθη στην πρωτεύουσα με αποτέλεσμα στον
κατάλογο ΟΤΕ Αθήνας μόνο στο όνομα Δουρίδας να υπάρχουν σήμερα πάνω από
35 εγγραφές! Οι περισσότεροι από τους Καρδαριτσιώτες μετανάστες της Αθήνας
δούλεψαν στην αρχή σαν περιφερόμενοι μικρέμποροι, στη συνέχεια ίδρυσαν
πιστωτικούς συνεταιρισμούς και κατόπιν έφτιαξαν τα δικά τους καταστήματα .
Πρόκοψαν και καμάρωσαν τα παιδιά τους επιχειρηματίες, υπαλλήλους, επιστήμονες.
Όλοι σχεδόν ξεκίνησαν με την υποστήριξη του εμπόρου της οδού Βλαχάβα
Νικολάου Ηλιοπούλου. Σε νεκρολογία του στον "Λάδωνα" της 1.6.71 γράφει
χαρακτηριστικά ο σημερινός πρόεδρος του Συλλόγου μας Θ.Δεμίρης: "το εν Αθήναις
κατάστημα του Νικολάου Ηλιοπούλου υπήρξε καταφύγιο των εκ Καρδαριτσίου
ορμουμένων αλλά και το φυτώριο των μικρεμπόρων κατ' αρχήν και εν συνεχεία
καταστηματαρχών εν Αθήναις και Αλλαχού". Από αυτούς αλλά και τους νεωτέρους
μετανάστες μετά το 1970 ξεκινά μια περίοδος αναβάθμισης και προόδου για το Καρδαρίτσι.
Με δικές τους συνεχείς πιέσεις και με την βοήθεια της πολιτείας και άλλων φορέων
Το χωριό συνδέεται οδικά με τα Τριπόταμα και τον 111 και λεωφορειακά με
Κοντοβάζαινα - Τρίπολη. Επίσης ηλεκτροδοτείται, υδροδοτείται και αποκτά τηλεπικοινωνία
με την υπόλοιπη Ελλάδα και όλο τον κόσμο. Ακόμη το χωριό αλλάζει όψη γιατί
πολλοί φροντίζουν την αναστήλωση και τον εκσυγχρονισμό του πατρικού τους
σπιτιού. Βασικοί μοχλοί πίσω από αυτή την ιστορική προσπάθεια είναι δύο τοπικοί
θεσμοί, τα Κοινοτικά Συμβούλια και ο Σύλλογος των Απανταχού Καρδαριτσιωτών,
που από το 1927 που ιδρύθηκε μέχρι σήμερα έχει επιτελέσει Ηράκλειο έργο. Στις
προσπάθειες του Συλλόγου συμπαραστάθηκαν όλοι οι Καρδαριτσιώτες . Στο
ενεργητικό του, ιδιαίτερα των τελευταίων χρόνων εγγράφονται: Το φτιάξιμο των
κεντρικών δρόμων, ο εξωραϊσμός της κεντρικής πλατείας με την τοποθέτηση του
αγάλματος του Κολοκοτρώνη, η επέκταση του δικτύου ύδρευσης στην περιοχή
νεκροταφείου και η κατά το ήμισυ χρηματοδότηση της δαπάνης για το δρόμο Καρδαριτσίου
Βιδιακίου. Πρόεδρος του Συλλόγου τότε ήταν Γ.Ν.Ηλιόπουλος. Το σημερινό
Διοικητικό συμβούλιο προεδρευόμενο από τον Θεόδωρο Δεμίρη συνεχίζει με τον
Ίδιο ενθουσιασμό την δημιουργική παράδοση του Συλλόγου.
Αγαπητοί Συμπατριώτες:
"ΚΑΡΔΑΡΙΤΣΙ είναι χωρίον του Δήμου Ελευσίνος της Γόρτυνος επί της δεξιάς
όχθης του 'Aρσενος ποταμού έχων Δημοτικόν Σχολείο και 445 κατοίκους γεωργούς
και ποιμένες". Αυτά αναφέρονται εις το Εγκυκλοπαιδικόν λεξικό του ΒΑΡΤ.
Το 1893 πριν από 100 περίπου χρόνια . Και στην "Χωρογραφία"του Ελληνικού
Στρατού το 1901 προστίθεται : "Καρδαρίτσι, υψόμετρο 900 μέτρα απόσταση πεζή
Από Κοντοβάζαινα 2 ώραι και από Τρίπολη 20 ώραι".
Πόσο άλλαξαν οι καιροί. Σήμερα το χωριό μας κατοικείται μόνο από 100
ηρωικούς Καρδαριτσιώτες, στερείται Σχολείου και έχει πρόβλημα στάθμευσης των
Ι.Χ. αυτοκινήτων στο κέντρο του. Θα επιβιώσει το χωριό μ' αυτά του τα προβλήματα;
Προσωπικά πιστεύω ότι είναι θέμα αγάπης και ότι όπως υπήρξε το Καρδαρίτσι
στο παρελθόν έτσι θα υπάρξει για πολλούς αιώνες και στο μέλλον. Γιατί το Καρδαρίτσι
είναι η πατρίδα μας, οι πέτρες και το χώμα όπου έχουμε τις ρίζες μας, ο τόπος
των πατέρων μας "πάππου προς πάππου" .
Η ζωή μας είναι σημαδεμένη από τα ήθη και τα έθιμα, τις ευαισθησίες και
τις πεποιθήσεις των γωνιών μας. Κουβαλάμε μαζί μας μια ασυμβίβαστη θα έλεγα
πνευματική κληρονομιά όπως αυτή διαμορφώθηκε από την αιχμηρή και άγονη
περιοχή μας . Κύρια γνωρίσματά της η προσήλωση στις παραδοσιακές αξίες και
η πίστη στην τιμιότητα και την σκληρή εργασία. Νομίζω πως δεν υπερβάλω λέγοντας
πως είμαστε περήφανοι γι' αυτή την κληρονομιά.
|
|
|
Dear Compatriots,
I thank the Association of Kardaritsi for the opportunity to present this short study of our Village.
The research was indeed difficult because, despite the rich Bibliography of Gortynia (N.W. Arcadia), one does not exist for Kardaritsi. "Gortyniaka", the two-volume publication of the Public Library of Dimitsana, contains 937 studies by well known writers from Gortynia, such as Kandiloros, Gristopulos, Karvelas, Koutsoukos, Floudas, and others, but omits Kardaritsi.
|
Most studies deal with the traditional Gortynia, but few with villages beyond the River Ladonas, 3-4 deal with Monastiraki and Vidiaki, and none with Kardaritsi. However, there are certain indirect but useful written references on our village. For example: precious small scattered information is found in the Gortyniako Timetable of Kontoes and Iliopoulos, and in the excellent local newspapers, the "Voice of Gortynia", and "Gortynia", former "Ladonas". My research includes inspection of inscriptions on icons of the Church of Saint Nicholas, writings on plaques, and conversations with older villagers.The totality of my efforts I hope presents an interesting and fascinating mosaic of our village.
|
As we begin with etymology, what does the word Kardaritsi mean?
It is a complex word from the noun KARDARI (WOODEN MILK PAIL) and the ending ITSI. According to the dictionary of Modern Greek of N. Andriotis, the Kardari resulted from the Greek word kadarion, small bucket, where kadarion with the development of r became kardarion, kardari. Another possibility is that kardari comes from the medieval word kaldario, from the Latin CALDARIUM that means heating vessel. As for the ending - ITSI, according to linguistics professor D. Giorgakas, it is also Greek, implying the diminutive, that is to say, the small size. It began from the Byzantine years as -IKI, then -ITZI, and finally as -itsi. . E.g. koriki - small girl - became kori-tzi and then koritsi. It appears that our village was initially referred to as Kardari, then as Kardaritzi, and recently as Kardaritsi.
Thus in a silver chalice that is kept in our Church, we read the inscription: "property of the Temple of Saint Nikolaos, Kardariki, 1860". In the first post-revolutionary years and as long as the village belonged to the Municipality of Velimahi, it is referred to as Kardaritzi, but when it became part of the Municipality of Elefsina it is known as Kardaritsi or Kardaritsion. There was an unsuccessful effort to change the name to Kalithea.
Thus Kardaritsi is a Greek word and not Slavic or Turkish, as one can mistakenly assume. It means small-milk pail, befitting the stock-breeding of the area.
When was the village founded: No specific information exists. Most likely, its history is more generally connected with the environment of the Peloponnese. In other words, its likely existence in ancient times, during the Roman and during Byzantine periods, is possible. Likewise, its existence may be found during conquests by Slavs, Franks, Turks, as well as during modern Greek history.
More specifically, in antiquity, it is very likely that Kardaritsi existed only as a locality. The nearest ruins of ancient buildings are those of the small city Kauntos and the Temple of Kausios Aesculapius near Voutsi. Also, north of the village of Paralogi, left of the river Erimanthos, according to Pafsanias, existed the ancient village of Tropea, unrelated to today's village of Tropea.
During Roman and the first Byzantine years, it is also likely that Kardaritsi did not exist. Pafsanias again informs us that most Gortynians (N.W. Arcadians) had migrated to Achaia (Patras area) and Korinthia (Corinth area). "The countryside had been depopulated, covered by forests and is full of wild beasts". Roman ruins do not exist, while the only perhaps Byzantine monument of the wider region is the old icon of the Virgin Mary that is kept in the current Abbey of Klivoka (near Kontobazena) and is attributed to the Evangelist Loukas(Luke).
For the history of Gortynia, however, and perhaps of Kardaritsi, the coming of the Slavs to the Peloponnese, in the 7th century, is of importance. The historian from Dimitsana, Ioannis Koutsoukos in his book, "History of Gortynia" asserts that the Slavs came from the area of present Bulgaria and Yugoslavia, and with their flocks reached Peloponnese in order to settle in the Gortynia and Taygetos area. They did not come as conquerors but as settlers, and, in particular, with the tolerance of the Byzantine state. Their aim was to search for pasture lands in mountainous, barren, deserted regions. They did not have skills other than that of livestock-farming. They gave Slavic names to a lot of small communities such as Dimitsana, Divritsa, Mbokovina, Voutsi, etc., as well as Slavic names to certain pastoral utensils but not to agricultural tools or domestic utensils. In the beginning, these nomads lived in their own small settlements but gradually were absorbed by the local Greek element. It is very likely that, during the Slavs, Kardaritsi existed (since nearby Voutsi and Mbokovina existed with Slavic names), and was subjected to the Slavic presence, but the area of Gortynia did not lose its Greek character.
Conquest by the Franks follows. The Franks conquered Gortynia in 1206 and remained as occupiers till 1320.
Administratively the area was divided into two baronies: that of Akova and that of Karytena. That of Karytena had 22 knightly fiefs and one of them, obviously, was Kardaritsi. The nearest to our village Frankish residue of that period is the Castle of Monovyza, or Thelpousa, near Voutsi, built in the 13th century. However, for our village, of bigger interest is the period of the VENETIAN DOMINATION of the Peloponnese that began in 1650 with Morozini and ended in 1714. It is the period that for the first time in its history, Kardaritsi, as KARDARIZI, is reported in official documents. More concretely, in the book of V. Panagiotopoulos "Population and Settlements of Peloponnese 13th-18th Century", publication of Commercial Bank, there are details of the census taken by the Venetians in 1700. It includes all the province of Karytena with its 121 villages, among which, under number 87, is Kardaritsi. The village had 22 families with 85 residents -- 43 males and 42 females. Of them 32 were children of 1-16 years old, and 12 over 60 years - nine women and only 3 men. Each family averages 4 members with fewer than 2 children. Certainly more children were born but more than half died.
Consequently in 1700, under the Venetians, Kardaritsi existed with known demographic elements.
The Venetian domination, is but a small break in the OTTOMAN DOMINATION that lasted from 1455 until 1828. During this long period of roughly four centuries, Kardaritsi and the other villages beyond the River Ladonas were not substantially affected by the Turkish presence. Because the area was barren and inaccessible, the Turks remained far, mostly concentrating on the collection of taxes. Historian Takis Kandiloros observes that "Only few Turkish families resided in Vahlia". Also there are no military operations in our region. Only toward the end of Ottoman domination did the fire of war come twice near Kardaritsi. First in 1809 when the Turkish-Albanian Ali Farmakis of Lala with the help of the young Theodore Kolokotronis was involved in a fierce battle with the son of Ali Passa, the Veli of Yiannena, near Monastiraki. The Gortyniako Almanac of 1951 mentions the traditional song:
On Saturday war flares up in Monastiraki
Hold on, ali Farmaki and little Kolokotronaki
Bullets fall like rain, Theodore Kolokotroni
They fight and they fight and the Turks they defeat
The second time Kardaritsi felt the horror of war was in July 1825, when Imbraim invaded Gortynia, plundering and destroying everything. The chieftain Kanellos Deligiannis from Langadia ,in his personal diary notes that the forces of Imbraim on the same day burned Kontovazena, Voutsi and Rahes, spending the night in the area of the villages of Velimahi, Kardaritsi, Paralogi and two-three other neighboring villages. It is not known what role our village played in these two battles. It is however more than certain that, with the outbreak of the Revolution of 1821, Kardaritsi is engaged with the remainder of Gortynia against the Turks. Thus in the General Archives of State, among the 322 Gortynian fighters that took part in the siege of Patra in 1824, are mentioned the following from Kardaritsi: George Tzikas, Demos Christou, Georgakis Hantos and Stathis Ntemiris.
Also in the Historical Archives of the National Library we find that in 1865, 900 surviving fighters of 1821 or their children requested from from the Greek State compensations, pensions and awards. Among them were 4 Kardaritsi fighters, named George Petrompeis or Tzikas, Demetrios Tzikas, Angelos Hristopoulos or Tyris and Anagnostis Hristopoulos or Tyris. Finally, in our village, there is a photocopy of an acclamation that was awarded by the State to a fighter of 1821, to one Panagos Paraskevopoulos.
With the foregoing, we cover the essential history of the Ottoman occupation. Thus we reach the period of the New Greek State from 1828 to today, observing Kardaritsi in its recent history.
With the departure of the Turks our poor village begins paying taxes to the free Greek State that has big needs. From the General Files of State of the year 1832, reported in the Journal of Gortynia, we're informed that in that year, that is to say in 1832, the taxes that were paid jointly by Velimahi - Kardaritsi - Paralogi were 3,000 okades (8460 pounds -3837 kilos) wheat, 960 okades (2704 pounds - 1228 kilos) barley and 1,680 okades (4737 pounds - 2144 kilos) corn. The right to collect the taxes had been bought at auction in Stemnitsa by the above-mentioned Kanellos Deliyiannis from Langadia. At that time Kardaritsi belonged administratively to the County of Velimahi as that area did not belong to the Prefecture of Arcadia, but to the Prefecture of Achaia and Ilia. In 1836 the County was renamed County of Pania and assigned to the Prefecture of Arcadia. In 1841 the County of Pania was combined with the County of Elefsina. In 1914, under the system of local self-government, Kardaritsi, as well as all the villages of Greece constituted independent communities. First Mayor of the County of Velimahi (including Kardaritsi), in 1834, was (Revolution) chieftain Argyris Aposkitis. In the first Registry of Men of Kardaritsi in 1840 is registerd the name of Haralambos Papagiannopoulos of Nikolaos.
The Kardaritsi Registry lists names such as Aggelopoulos, Giannakopoulos, Iliopoulos, Lambropoulos, etc., that reflect Greek roots and not roots of Turks, Slavs, or Franks. This means that Kardaritsi, in its long history, was not influenced by the presence of conquerors. Even the name Douridas is Greek. According to my deceased grandfather Gero-Nikolaki, the name has relation with some ancestor whose art was constructing portholes or niches in walls. Thus he was named Thuridas, which became Nturidas to his descendants, and then Douridas.
But also the names of localities of Kardaritsi, that according to researcher Floudas, are calculated as 9 square kilometers (5.6 miles) are also Greek. An extremely interesting study made in 1922 by philologist Haral. Sakellariadis titled: "Collection of Locality Names of 18 Villages of Gortynia" contains explicit reference to Kardaritsi. The original handwritten version of this study I found (and photostated) in the Library of the Academy of Athens. There the writer mentions 127 localities of Kardaritsi as told to him by Theodoros Tsikas, a 30-year old teacher. From the 127 localities only 4: Ntesina, Zarvenitsa Zarakovina and Satzena are perhaps Slavic; the remainder123 are Greek. From the study of the 127 locality names we also note that the names Fragkolakka and Fragkovouni may be connected with Franks, and places such as Vlahohorafa and Arvanitoskala with Vlachs and Albanians, respectively, who lived there for a time. The names Threshing Floors of Ntusi, the Cave of Vlami, Rangkava, Rokani, the Spring of Galou, and Rivlou are places named after Kardaritsi residents who lived in that area. The name Pera Horio implies very probably that the earlier Kardaritsi was there and later was moved to the current place near the Big Spring. The locality named Floka was the place of an old small village mentioned by the Venetians in their 1700 Census, that later, curiously, disappeared. Finally the place named Fort, the hill above Strivounitsi whose ruins - a big pile of stones - exist now, has no known history. It is not mentioned in the book of I. Sfikopoulos "Medieval Forts of Moria". It could be Venetian or Turkish outpost in the mountainous Gortynia, or could have been built by the Turkish Albanians, of Lala or Monastiraki, or even been a Greek fortress that was built for the protection of the locals.
Let's return, however, to the newer history of Kardaritsi that coincides with the formation of the Greek State in 1828.
What do we know about the church, the cemetery and the school of our village? It is not known when the Church of Saint Nikolaos was founded. Perhaps this happened before 1850. In any case, in 1850, it is undeniable that it existed and functioned. Apart from the silver chalice that I mentioned before with year of manufacture 1860, in the interior of the church there are two icons on the left side of the Royal Gate: that of the Virgin Mary with date 1851, and one of Saint Nikolaos of year 1856. In this icon we see the following moving dedication: "This holy icon is donated by the servants of God Dimitrios Tzikas and Anagnostis Tyros in eternal memory: Amen, Amen, Amen, 24 November 1856".
These must be by the two 1821 fighters from Kardaritsi (mentioned before) that still lived in 1856. From then, for at least a century, the Church of Saint Nikolaos is maintained with subscriptions and personal work of residents of our village. From 1950, however, and afterwards begins a big effort of renovation that is encouraged by the Ecclesiastical Council and is realized with aid of many anonymous and named compatriots from here and abroad.
From inscriptions inside and outside the church, we learn that the electric installation is a donation of Nikolaos G. Iliopoulos"residing in America", while the new ceiling "was donated by Ioannis Th. Lampropoulos who died in America July 30,1953". The bishop's throne is a donation of Lampros Mihalakopoulos, and finally the paving of the church grounds is by the benefactor of the community George. K Aggelopoulos. Grateful mention is due to the compatriots that built new churches. Such are lawyer Vasilios Th.Tsikas and the brothers Theodoros and Christos (sons of Nikolaos) Tsikas that built Saint Paraskevi, and the Greek-American Costas Lampropoulos and his wife Eleni that erected the church Saints Constantine and Helen. In the publication of "Ladonas" in 1972 it is reported that this church is a replica of Saint Nektarios of the village of Vahlia and was built by the skilled contractors Alexandros Tsoumpris, and K. G. Kanellopoulos at a cost (then) of 300,000 drachmas, and was inaugurated on May 14, 1972, with the Metropolitan of Gortynos and Megalopoleos, Theofilos, officiating. And a few words about the cemetery.
In the beginning it was on the grounds of the Church of Saint Nikolaos, but in 1912 it was moved to its current place. It was built with contributions and the personal labor of villagers. For a more solid and more tasteful work they used stone masons from Langadia. As for church matters, we can complete our report with the names of the priests of the village that kept unquenchable the religious faith.
Known to us are priests Dimitris Tsikas, priest Antonis Papagiannopoulos, and, of course, priest Vasilis Mouroutis who has for over half a century ministerd to entire generations of Kardaritsi.
After the church, the school is the other institution that kept alive the intellectual life of the village. Almost all the children of Kardaritsi learned here not only reading and writing but the essential values of their nation. The number of illiterates was always small. School teachers of Kardaritsi are Theodoros Aggelopoulos , Georgios Aggelopoulos, who later became superintendent, Theodoros Tsikas, Theodoros Anastopoulos, and his son Takis Anastopoulos, who for a lot of years taught in Kardaritsi. Initially the School was accomodated in the house of Ioannis V. Giannakopoulos. Later, per the commemorative plate that is in its wall, in 1878, the ground floor of the current School was built, followed by the above floor. The school functioned continuously till two years ago when the dramatic shrinkage of residents, caused the 4-5 of its students to be transported to the grade school of Velimahi. I must report that I had the honor of attending the School of Kardaritsi for a year during the World War II occupation.
This history would be incomplete without mentioning the effects of immigration.
From the middle of the previous century, the big poverty sent many of its residents abroad to Smyrna, Istanbul, many to America, and later to Athens. Thus around 1860, the first bold immigrants left for Smyrna. From them well-known is Konstantinos Sehas who later built the walls around the church, the Big Spring, and Saint George. Reminder of his donations are plates with the sign: "Built by K. SEHAS, 1890". Later immigrants to Istanbul were Georgios, Panagiotis, and Dimitrios Lampropoulos.
Worthy of note is the large icon of Saint Nikolaos that is found in the northern wall of our church with the sign: "Dedicated by George Lampropoulos of Anagnostis, work by K. Dimarhopoulos - Istanbul April 23, 1913". In the icon stand of Saint Nikolaos there is the portable icon with the following: "Dedicated by the brothers P. and D. Lampropoulos, Istanbul July 20, 1911". From this family descends the popular actress Keti Lampropoulos.
The immigration to America began in 1890 and continued rapidly until 1920. It is the period of "mother don't send me to America for there I will die of grief!". Almost each home sends one or more of its men to the New World. There the immigrants are occupied with hard work, save their earnings, and two - three years later they return to the village in order to provide dowry to the unmarried sisters or to replace the floor of the family home. Some, however, remain there, thrive, create families children and grandchildren, achieving social and political success.. Characteristic is the example of Vasilis Mouroutis, as it is written in "Ladonas", in August 1972, who arrived in America at the age of 16, worked as contractor of buildings, built the Orthodox Church Holy Trinity of New Orleans, and served as vice-president of AHEPA in Louisiana. Later, his son Panagiotis Mouroutis is elected for a number of years as a senator of Louisiana.
Interesting is the story of George Douridas who migrated to America about 75 years ago opened a restaurant, married an American and had 3 children, 21 grandchildren, and 54 great grandchildren. The children are scattered all over the United States and Canada. One of the great grandchildren, the 25-year old CHRIS DOURIDAS - Christos Douridas - lives in TEXAS and is a TV and movie actor having acted in "North and South" , and in the "Jesse Owens Story", "DALLAS", etc.
The migration current to Athens began in the decade of 1920, increased after the War, and reached its peak in the decade 1960-70. This is confirmed from the census tables of residents of Kardaritsi where that number was constant for 100 years, but, for the last 25 years shows a sharp decline.
YEAR
1700
1861
1889
1907
1920
1928
1940
1951
1961
1971
1988
|
RESIDENTS
85
344
445
489
468
455
410
354
336
191
100
|
Kardaritsi therefore moved to the capital with the result that the Athens telephone directory lists the name Douridas over 35 times. Most of the Kardaritsi immigrants to Athens worked in the beginning as small retailers, then founded credit cooperatives, and then started their own shops.
They succeeded and took pride seeing their children as businessmen, Government officials and scientists. Practically all began with the support of the merchant of Vlahava Street Nikolaos Iliopoulos. In his obituary in the "Ladonas" of June 6, 1971, writes characteristically the current chairman of our Association Theodoros Demiris: "The Athens store of Nikolaos Iliopoulos was the shelter of those from Kardaritsi but also the start of small retailers who went on to become their own store owners in Athens and elsewhere"
From them, but also from the newer immigrants after 1970 begins a period of advance and progress for Kardaritsi. With their own continuous pressures and with the help of the government and other institutions the village is connected by road with Tripotama and 111, and by bus with Kontovazena - Tripoli. Also, it is supplied with electric power, running water, and connected by telephone with the rest of Greece and the world. Still the village changes because many tend to the restoration and the modernization of their family home.
Basic levers behind this historical effort are two local institutions, the Community Councils, and the Association of Those from Kardaritsi, that from its 1927 founding to today has carried on its Herculean effort. The efforts of the Association were supported by all. In its accomplishments during the last years, it lists: the paving of the central streets, the beautification of the central square with the placement of the statute of Kolokotronis, the extension of the water supply to the region of the cemetery and the half financing of the road from Kardaritsi to Vidiaki. Chairman of the Association then was George N. Iliopoulos. The current Administrative Council chaired by Theodoros Demiris continues with the same enthusiasm and the creative traditions of the Association.
Dear Compatriots:
"KARDARITSI is a village of the County of Elefsina of Gortynia on the right bank of Arsenos River, has a grade school and 445 residents, farmers and shepherds". These are reported in the Encyclopaedic Dictionary of BART.
In 1893, 100 years ago and in the "Village Registry" of the Greek Army in 1901, it is added: "Kardaritsi, altitude 900 meters, distance on foot from Kontovazena, 2 hours, and from Tripoli 20 hours".
How times have changed! Today our village is the home of only 100, is deprived of School and has a parking problem for cars in its center. Will the village survive these problems? Personally I believe that it is a subject of love, and, that as Kardaritsi existed in the past, it will exist for many centuries to come. Because Kardaritsi is our homeland, the Stones and the earth is where we have our roots, the place of our ancestors of "grandfather to grandfather".
Our life is marked by the morals and the customs, the sensitivities and the convictions of our parents. We carry with us an irreconcilable, I would say intellectual heritage, as it was shaped by that steep and barren region. Its main traits are dedication to the traditional values and faith in honesty and hard work. I believe that I do not exaggerate by saying that we are proud of this heritage.
Print
|
Doctor Nicolas P. Douridas |
|
|
 Ο Παπαβασίλης!! Ο ιερέας του χωριού μας στις δεκαετίες του ΄50, '60, '70.. Ήταν πάντα αγαπητός και πάντα στο πλευρό των συγχωριανών μας!.
|
Postscript :
American-trained (Temple University, Philadelphia, Pennsylvania, U.S.A.), Athens-practicing pediatrician, Nicholas P. Douridas, wrote the history of Kardaritsi about 20 years ago. Our translation is a token of our appreciation. To the interested readers, we pinpoint Kardaritsi's location on the map of Greece and give a brief sketch of the life there before 1960.
LOCATION:
It's located on the north-western end of the Prefecture (administrative district) of Arcadia, in central Peloponnese, about 150 miles (240 kilometers) south-west of Athens.
It's not found on most maps, but one can locate it as being about 7.5 miles (12 kilometers) west of the larger village of Kontovazena, and the same distance east of the larger village of Lambia (Divri), and south of Tripotama. It's about 5 miles (8 kilometers) east of Erymanthos River, surrounded by the villages of Paralogi, Velimahi, Monastiraki, and Vidiaki.
Its (then) remoteness made it suitable for the Peloponnese headquarters of the communist rebels during the Greek Civil War, in the late 1948 and early 1949.
In the summer of 1948, its grade school became a wounded-rebel hospital, staffed by Dr. Zographos whom they had captured from the Greek Army. Dr. Zographos survived the Civil War and was found practicing in the Athens area.
Entertainment for the wounded was provided by the spring-driven phonograph (and its many 78 RPM records) they took from Giannis Kolovelonis.
The village we left (before 1960) had some 400 residents, about 100 families, and approximately 72 children, all six grades ably taught in one room, by one teacher, Theodoros Anastopoulos.
There were no roads, electricity, telephone or running water. The villagers made their living by cultivating the terraced sides of its hills and by raising sheep and goats. Today's village has all the conveniences, but fewer than 50 elder residents, and no school-age children.
HOW TO GET THERE:
From Athens, proceed west to Corinth, then south-west toward Tripoli, then north west (on the highway to Patra) to the village of Tripotama. At Tripotama, turn left toward the village of Paralogi and proceed over the hill to Kardaritsi.
From Pyrgos or Olympia, go north through Platanos, Lala, Lambia (Divri) to Tripotama and turn right toward Paralogi, to Karadaritsi.
From Patra, go south (on the highway to Tripoli) through Lambia (Divri) to Tripotama, then turn right toward Paralogi, to Kardaritsi.
Theodore J. Ellis (Eliopoulos), Ph.D. -- Alex J. Ellis (Eliopoulos)
Colorado Springs, Colorado, U.S.A
September 25, 2007
|
|
|
"Όλοι Αρκάδες είμαστε και μένα ο παππούλης μου από τη μεριά της μάνας μου ήτανε από το Καρδαρίτσι..."
Ιn Memoriam Παράλληλες Ιστορίες. Η Αναχώρηση του Γιώργη Παυλόπουλου
|
Αρχές του 1960, μέναμε στήν οδό Διονυσίου Εφέσσου, σ' ένα μικρό ισόγειο δωμάτιο με μία κουζίνα. Πίσω από τίς φυλακές Αβέρωφ. Ήταν ένα μικρό, υγρό δωμάτιο. Ο τοίχος, στην πίσω μεριά εφαπτόταν στο βουναλάκι όπως το λέγαμε. Ήμασταν τέσσερις. Ο μικρός δέν είχε γεννηθεί ακόμη. Ήταν το δεύτερο σπίτι που μείναμε στην Αθήνα.
Το χειμώνα με τα κρύα, η μάννα μου έστρωνε ένα απλάδι που είχε φέρει από το χωριό κι άναβε μία σόμπα πετρελαίου πού είχαμε. Το βράδια, καθόμασταν γύρω από τη σόμπα, οι τρεις μας γιατί ο πατέρας μου πάντα έλειπε. Δούλευε δυο δουλειές για να μας ζήσει. Το πρωί οδηγός σ' ένα σχολικό και από το απόγεμα μέχρι το άλλο πρωί, οδηγός στό ταξί ενός Απέργη.
Εκεί, πλάι στο σόμπα η μάνα μου, μας έλεγε ιστορίες. Ένα βράδι, αφού μας τάϊσε, άρχισε να διηγείται μία ιστορία που έλαβε χώρα όταν ήταν μικρό κοριτσάκι, στην Κατοχή.
Ήταν μία ηλιόλουστη ανοιξιάτικη μέρα. Την έστειλε ο πατέρας της να ποτίσει τα μαρτίνια, (τα πρόβατα) στη Γούβα. Η Γούβα, ήταν ένα όμορφο χωράφι του παππούλη μου, ολόϊσιο σαν γήπεδο και τετραγωνισμένο. Στη βορειανατολική πλευρά του, το έδαφος κατέβαινε απότομα δυό-τρία μέτρα, σκιζόταν η γη κι από τα σπλάχνα της έβγαινε νερό. Είχανε φτιάξει έναν ξύλινο κάνταλο, καί «πιάναμε» το νερό. Το μέρος το λέγανε Παλιόβρυση. Όπως έλεγε ή γιαγιά μου, τη βρήκε τη βρύση, όταν ήταν μικρό κοριτσάκι. Εκεί, πήγε η μάνα τα μαρτίνια να τα ποτίσει. Στο πάνω μέρος του χωραφιού, περνούσε το μονοπάτι το οποιο συνέχιζε ανηφορικά πάνω από τη βρύση, προς το μεγάλο ρέμα, τον Λεύκο. Στη ρίζα ενός όχτου που γινόταν πλαγιά στήν άκρη, υπήρχαν δυο γκορτσιές (αγραπιδιές).
Ξαφνικά, άκουσε ποδοβολητό. 'Aφηκε τα ζώα να πίνουν νερό κι ανέβηκε πάνω στο χωράφι. Είδε μία ομάδα έφιππων ανταρτών να έρχονται από το χωριό, προς την Παλιόβρυση. Τότε, πάνω απ' τον όχτο, πρόβαλε ο γέρο Μαζαράκας, ο οποίος μόλις είδε τους αντάρτες, φώναξε: γειά σου Πέρδικα λεβέντη...
ο Πέρδικας τον χαιρέτησε σηκώνοντας το χέρι του. Φτάσανε στη βρύση και στάθηκαν να ποτίσουν τ' άλογα και να πιουν νερό. Ο μαυροντυμένος Πέρδικας, ξεπέζεψε, της χάϊδεψε τα μαλλιά και τη ρώτησε πως την λένε. Βασίλω τ' απάντησε. Τότες, λέει η μάνα μου, αφού πρώτα ήπιε το άλογο νερό, της είπε Ο Πέρδικας: κράτα το χαλινάρι και σκύβοντας, άδειασε με τη φούχτα του το νερό από τον κάνταλο, περίμενε λίγο μέχρι να ξαναγεμίσει και μετά, κρατώντας τα γένια του με το δεξί χέρι, έσκυψε κι άρχισε να πίνει μ' ευχαρίστηση νερό.
Εκεί που καμάρωνα στο πλάϊ, είδα το μάτι του. Το αριστερό του μάτι, ένα λαμπερό πράσινο μάτι, που με κοιτούσε, όσο ο αντάρτης έπινε νερό. Σα να μου χαμογελο'υσε το μάτι, όπως με κοίταζε λοξά, από κάτω προς τα πάνω... Κι αφου πότισαν τ' άλογα και ήπιαν νερό, πήραν τον ανηφόρα και σκαπέτηκαν πίσω απ' τα σύννεφα...
ΤΟ ΣΑΚΙ
Ήμουν παιδί ακόμη δεν τους καλοθυμάμαι.
Μπήκανε στο χωριό μου ένα πρωί
μα δε σταθήκανε. Περάσανε
αργά πάνω στο χιόνι. Τα γένια τους
ανάμεσα στα σύννεφα και τις κοτρόνες
καθώς τους χώνευε το βουνό.
Μονάχα ο τελευταίος δε φεύγει απ' το μυαλό μου.
Κράτα το άλογο, μου είπε
και βάζοντας το σκούφο του στην αμασχάλη
έσκυψε στο νερό να πιει
και τονα μάτι του με κοίταζε απ' το πλάι.
Κοίταζε τα κουρέλια μου
τα πόδια μου μες στις λινάτσες
τις ξόβεργες στα ξυλιασμένα χέρια μου
και πως του χαμογέλαγα
κρατώντας τ' άλογο με περηφάνια.
Το ίδιο εκείνο μάτι με κοίταζε τον άλλο χρόνο
αχνό βασιλεμένο
όταν αδειάσαν ματωμένο το σακί
και κύλησαν στη μέση της πλατείας
κομμένα τα κεφάλια τους.
Ήταν ο χρόνος που κατέβηκα στην πόλη
και πούλαγα τσιγάρα σε δρόμους και πλατείες.
Αυτό είναι το ποίημα του Γώργη Παυλόπουλου. Η παραπάνω ιστορία κι αλλες παρόμοιες ιστορίες, λέγονταν τις κρύες νύχτες εκείνης της εποχής, από τη μάνα μου. Δεν ειχαμε ακόμη ραδιόφωνο. Αργότερα που αποκτήσαμε, αρχίσαμε σιγά-σιγά να μη μιλάμε. Ακούγαμε το θέατρο της Δευτέρας, με κατάνυξη. Αργότερα ήρθε η τηλεόραση κι εκεί ξεχάσαμε ο ένας τη φωνή του άλλου....
Τον Γιώργη Παυλόπουλο, άργησα να τον γνωρίσω. Τα ποιήματά του όμως τή ήξερα. Είχα ακούσει ότι ηταν φίλος του Σεφέρη κι ότι τον φιλοξενούσε στον Πύργο. Όταν όμως, πήρα στα χέρια μου την ποιητική του συλλογή Το Σακί και διάβασα το ομότιτλο ποίημα, δάκρυσα. Γιατί, ανέβλυσε από τη μνήμη μου, όλη εκείνη η ατμόσφαιρα των παιδικών μου χρόνων και οι ιστορίες που άκουγα στο σπίτι για κείνους πού, κανείς δεν τους θυμάται πιά. Έμεινα εμβρόντητος με το ποίημα του Γιώργη. Ο πυρήνας της ιστορίας του, είναι ακριβώς ο ίδιος, με τον πυρήνα της ιστορίας πού μας έλεγε η μάνα μου, εκείνο το χειμωνιάτικο βράδυ της δεκαετίας του εξήντα. Η μάνα μου, δεν είχε διαβάσει ποτέ της ποιήματα και δεν είχε ακούσει ποτέ της για τον Γιώργη.
Όταν τυπώθηκε το πρώτο τεύχος του περιοδικού, του το πήγα στο σπίτι του στον Πύργο. Πιάσαμε κουβέντα για τους προγόνους μας και για την καταγωγή μας. Του είπα ότι η μάνα μου κατάγεται από το Νιχώρι της Γορτυνίας, που βρίσκεται ακριβώς απέναντι από τη Νεμούτα. Μου είπε όλοι Αρκάδες είμαστε και μένα ο παππούλης μου, από τη μεριά της μάνας μου, ήτανε από το Καρδαρίτσι ... Η μια κουβέντα έφερε την άλλη και του είπα την ιστορία πού μας 'ελεγε η μάνα μου. Κι ο Γιώργης εντυπωσιάστηκε και συγκινήθηκε πολύ και μού είπε να σε φιλήσω ρε Κανελλόπουλε...
Ήμουν στη δουλειά, όταν χτύπησε το τηλέφωνο. Από τήν άλλη ήταν ο «Στρατηγός», ο αγαπημένος μου, από την Πάρο. Μου λέει: Έλα Μαστραπά, Έφυγε ο Γιώργης... Ήξερα από μέρες, η κατάστασή του είχε επιδεινωθεί κι ότι τον είχαν μεταφέρει στην κλινική.
«Έφυγε» ο Γιώργης για το Βασίλειο της ανυπαρξίας. Θα τα κουβεντιάζει τώρα εκεί, με τον Τάκη και με τον Φίλιππο του Τάκη κι όλους τους άλλους που έφυγαν πρωτύτερα απ' αυτόν. Και φτώχυνε ο τόπος μας και η πόλη μας κι ο κόσμος όλος, γιατί ο Γιώργης ήταν μία φωνή. Ήταν μία φωνή ξεχωριστή, που έκανε ποιήματα τις πίκρες και τους έρωτες και το φόβο και την ελπίδα και την αγάπη. Μια φωνή που ξυπνούσε τη μνήμη...
Γιώργη Παυλόπουλου 8 ποιήματα
Γιώργη Παυλόπουλου, ΤΡΙΑΝΤΑΤΡΙΑ ΧΑΪΚΟΥ
Απεβίωσε ο ποιητής Γιώργης Παυλόπουλος
στη LAND of GODS : Τί είναι ποίηση.
στη LAND of GODS : Τα Αντικλείδια
| |
|
|
η γλώσσα
μου η ελληνική:
ένας ατέρμονα ευλαβής
μελωδικός, γλυκύς,
ανυπροσπέλαστος αχανής,
μεγαλειώδης, γίγας κόσμος!
η μητρική μου η γλώσσα η ελληνική!.
|
|
|
τα Μικρά ενθυμήματα.. |
| |
|
* * * τα Ενθυμήματα είναι μικρά αφιερώματα σε γνωστούς και φίλους -παλιά και τώρα- απ' την καθημερινότητα...
Γενικότερα τα ενθυμήματα αφιερώνονται στον αγιασμένο όπου γης Ελλληνισμό... Συνοδευμένα πάντα με εικονοφωτογράφηση και μικρές προσβάσεις στην λογοτεχνία, δοσμένα για τα Δ Ε Κ Α Χ Ρ Ο Ν Α της LAND of GODS. Η μόνη διαφορά με αυτή την σειρά είναι ότι κάθε φορά που θα μας έρθει στο μυαλό κάποιος γνωστός ή φίλος μια ακόμη σελιδούλα θα συμπληρώνεται!.. Για ετούτο
και σας προτείνουμε πως αφού την φυλλομετρήσετε και την χαρείτε Θα είναι καλό ΚΑΙ να επανέρχεστε εδώ κι' εκεί για τα καινούρια πρόσθετα!...Να είστε καλά!. κδ
|
| |
|
"...Καλέ μου φίλε, Σε ένα τραπέζι στρογγυλό καθόμαστε σήμερα εγώ κι' εσύ.
το λένε ο πλανήτης γη. Με το «Καπνόν Απoθρώσκοντα» θα σου μιλήσω..." Πρόλογος
|
|
|
| |
|
|
|
May 18, 2005
Αγαπητε συμπατριωτη,
Με αφορμη της γνωριμιας μεσω του γραμματεα μας Αγγελου Βομπρα και τη συμμετοχη σου στο Βιβλιο της Ελληνικης Κοινοτητας του Γκυτερσλο , θελουμε να σε ευχαριστησουμε για τη σταση σου και τη συμπεριφορα σου οχι απεναντι προς εμας μονο, αλλα και ως προς τον ελληνα μεταναστη του οποιου εισαι ισως ο γνησιοτερος και αυθεντικοτερος εκπροσωπος του.
Η φωνη σου στο διαδυκτιο περναει πανω απο ωκεανους και εκφραζει το παραπανω μιας γεννιας που αποδημησε αλλα ποτε δεν ξεχασε τη γλυκια πατριδα. Οσο για το Καρδαριτσι σου δεν ειναι δικο σου, εγινε δικο ΜΑΣ, γιατι μεσα απο αυτες τις μνημες ξαναβρηκαμε ολοι την παιδικη μας ηλικια και το δικο μας χωριο, ετσι λοιπον εγινε το Καρδαριτσι τοπος συμβολικος ανακουφισης και αναπολησης του καθε ξενιτημενου κερδιζοντας δικαιωματικα μια θεση στην αθανασια.
Η σελιδα σου, η οποια αποτελει τη μοντερνα βιβλιοθηκη του Μεταναστη εγινε για μενα τοπος σπουδης αυτων που νεος θα ηθελα να εχω διαβασει και δεν προφτασα... αλλα καλλιο αργα παρα ποτε λεει ο λαος μας. Αυτο που η ελληνικη πολιτεια ουτε σαν σκεψη δεν το εκανε το υλοποιησες εσυ, με την εργατικοτητα σου και το μερακι σου και εφτιαξες μια γωνια στολιδι μεσα στο διαδυκτιο. Μην καρτερας ανταμοιβη γιατι οπως λεει ο ποιητης και ΄¨αν φτωχικη τη βρεις... η Ιθακη δε σε γελασε¨
η Ιθακη σε εδωσε το ωραιο ταξιδι....
Ευχομαι να εισαι καλα και να συνεχιζεις το εργο σου γιατι το πνευμα και ο πολιτισμος που προβαλεις και συνεχιζεις αξιος απογονος μεγαλων προγονων σου επιτρεπει να λεγεσαι δικαιωματικα ΕΛΛΗΝΑΣ και κλεινω με το στιχο του ποιητη που εγραψε για αυτην την ΕΝΝΟΙΑ οτι ¨¨ Ιδιοτης δεν υπαρχει τιμιοτερα, εις τους Θεους ευρισκονται τα περα!!!
Χαιρετισματα απο το Γκυτερσλο σε ολους τους συμπατριωτες εκει.
Να εισαι καλα και υγιης εσυ και η οικογενεια σου
Νικος Παναγιωτοπουλος
Προεδρος της Ελληνικης Κοινοτητας του Γκυτερσλο.
|
|
|
Αγαπητέ μου φίλε πρόεδρε του Γκύτερσλο κ. Νίκο Παναγιωτόπoυλε,
Διαβάζοντας το γράμμα σας βούρκωσα. Είμαι σίγουρος, φτιάγνοντας την ιστοσελίδα την "Χώρα των Θεών" και γράφοντας το "Καπνόν Αποθρώσκοντα" κάθε του λέξη και πίσω της κρύβονταν η λεβεντιά η δική σας η προσωπική! που είναι ταυτόσημη με την πολυαγαπημένη μοναδική κλασική λεβεντιά του Έλληνα μέσα και έξω της πατρίδας και, που μου 'δινε κουράγιο μαζί και συγκίνηση να προχωρήσω. Χαίρομαι ιδιαίτερα που σας άρεσε η προσπάθειά μου. Να είστε πάντα καλά και σας ευχαριστώ για τα ωραία σας λόγια.
Θαυμάζω τον προσωπικό σας αγώνα στην κοινότητα του Γκύτερσλο που μαζί με όλα τα μέλη του συμβουλίου και ιδιαίτερα τον γραμματέα τον παλιό μου φίλο και αλληλογράφο κ. Aγγελο Βόμπρα βρίσκω ότι προσφέρετε έργο άξιο προς μίμηση για τον Ελληνισμό της διασποράς!!!
Έχουμε ανάγκη από πρότυπα σαν και το δικό σας για την επιβίωση του κοινοτισμού αλλά και συλλόγων εκεί όπου η καλοπέραση και ο νεοπλουτισμός ναρκώνουν τον Έλληνα και τον αποκοιμίζουν.. Ιδιαίτερα για εμάς του μακρινούς κι' αποκομμένους μεταναστευτικούς κόμβους όπως Καναδά, Αμερική, Αυστραλία κλπ., ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος.
Με βαθιά ικανοποίηση αλλά και υπερηφάνεια πληροφορήθηκα από τον γραμματέα σας και φίλο μου κ. Aγγελο Βόμπρα ότι κείμενα απ' το "Καπνόν Αποθρώσκοντα" θα μπουν στο αναμνηστικό βιβλίο για τα 25χρονα της Κοινότητάς σας και είναι αυτό η πιο μεγάλη τιμή που μου γίνεται..
Θέλω να σας ευχαριστήσω από τα βάθη της ψυχής μου για όλα και περισσότερο επειδή και μόνο μου φτερώσατε την ελπίδα για τον πολυαγαπημένο μου Οδυσσέα...
Σας εύχομαι προσωπική, οικογενειακή ευτυχία και μακροημέρευση! Ο θεός των Ελλήνων να σας έχει πάντα καλά για να συνεχίστε το έργο σας!. Χαιρετισμούς στον φίλο κ. Aγγελο Βόμπρα αλλά και σε ολόκληρο το συμβούλιό σας.
Mετά τιμής Κώστας Δουρίδας Canada. http://douridasliterature.com/
|
|
ΠΕΡΠΑΤΩΝΤΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΑΡΙΤΣΙ
Με τους Αλέξη Ηλιόπουλο στο κείμενο και τον αδελφότου Θεόδωρο: Φωτογραφίες, αποστάσεις, τοπογραφίες κλπ.
Πού είναι το Καρδαρίτσι ;
Το Καρδαρίτσι βρίσκεται στη βορειοδυτική γωνιά του Νομού Αρκαδίας, στην Πελοπoννησο.
Απέχει κάπου 240 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά απo την Αθήνα, και περiπου 12 χιλιόμετρα νoτiως από τα Τριπόταμα που συναντάμε στο δρόμο μεταξύ Τρίπολης και Πάτρας. Είναι, επίσης, περίπου κάπου 12 χιλιόμετρα (ανατολικά) από Λαμπεiα (Δίβρη), και το iδιο, δυτικά από την Κoνtoβάζαινα.
Πώς πάμε στο Καρδαρiτσι ;
Από την Αθήνα προχωρούμε στην Κόρινθο, και μετά προς την Τρίπολη.
Στρiβουμε δεξιά πρiν μπούμε στην Τρίπολη και ακολουθούμε την οδo προς την Πάτρα. Στα Τριπόταμα στρiβουμε αριστερά. Το Καρδαρiτσι εiνε το χωριo μετά το χωριo Παραλογγοi.
Τοπωνυμiες Καρδαριτσιωτών
Διάφορα ονόματα δείχνουν ότι κάποτε το χωριό ήταν σκορπισμένο, και το κάθε μέρος εiχε το oνομα αυτού που εκεi εiχε το σπiτι του.
Μέσα στο χωριό έχουμε την ΒΡΥΣΗ του ΡIΒΛOΥ (με μεγάλη στέρνα) δίπλα στο σπίτι του δασκάλου μας, Θεοδώρου Aναστoπoυλου, γιού του Mαρaγκo-Γιαννη.
Πιο κάτω προς τη ρεματιά βρiσκουμε του ΚΟΥΚΟΥ το ΡΕΜΑ με περιβολι του Παπα-Βασιλη. Ανάμεσα στα πουρνάρια, ήταν το χωράφι και το σπiτι της Σβουρτσο Παναγιώτας (άγνωστο το επωνυμό της), που εiχε γιo Γιώργη.
Επίσης μέσα στο χωριό έχουμε την ΒΡΥΣΗ του ΓΚAΛOΥ, κάτω από το σπίτι του Γιαννiκου Λαμπρoπουλου. Πιo κάτω από του Γκαλου το λένε του KHΠOUΡOΥ, και πιo πέρα από το 'Aγιο Νικoλαο, πρoς την άκρη του χωριού, του ΣYΡIKAΛΗ.
Εξω απo το χωριo, πρiν το νεκροταφεiο, εiναι του ΝΤΟΥΣΗ (και του ΝΤΟΥΣΗ τ'ΑΛΩΝΙΑ), και ανατολικά απo το νεκροταφεiο εiναι του ΦΑΣΑΚΟΥΤΗ.
Στο δρoμο προς το ΚΑΣΤΡΟ (εκκλησiα την Παναγiας - Ζωοδoχου Πηγές) βρiσκουμε του ΛΑΜΠΡΟΥ το ΡΕΜΑ, πριν φτάσουμε στο σπiτι του Παρασκευά (και Γιαννούλας) Σταθoπουλου.
Πριν απo το ΚΑΣΤΡΟ η ωραiα δροσερέ βρύση λέγεται του ΣΡΙΒΟΥΝΙΤΣΗ, και πιο κάτω απo τη βρύση εiναι του ΡΑΓΚΑΒΑ.
Ανατολικά απo το ΚΑΣΤΡΟ, στη ρεματιά, εiναι του ΠΑΛΟΥΚΗ, ως και στην ανατολικέ πλευρά απo το ΚΑΣΤΡΟ εiναι του ΠΕΤΡΟΠ τ'ΑΛΩΝΙ.
Νοτιοδυτικά απo το ΚΑΣΤΡΟ, στη ρεματιά, εiναι του ΦΛΟΚΑ και βορεiως του ΦΛΟΚΑ, σε μερικέ απoσταση - στη βουνοπλαγιά - εiναι του ΜΠΟΡΙΝΗ η ΡΑΧΗ.
Κάπως νοτiως απo το ΚΑΣΤΡΟ εiναι ο λoφος ΒΟΥΝΙ. Ανατολικά, κάτω απo το ΒΟΥΝΙ, εiναι του ΓΚΙΩΝΗ η ΡΙΖΑ έ ΜΠΟΥΡΣΟΥΣ, και κάτω απo εκεi προς το ποτάμι, εiναι του ΤΣΕΠΙΝΟΥ. Πιo κάτω απo του ΤΣΕΠΙΝΟΥ εiναι η ΧΡΗΜΑΤΟΥ.
Αν περπατέσουμε απo τον 'Aη Γιώργη προς το ΛΙΠΙΝΙΚΟ, δεξιά απo το ΔΙΑΣΕΛΟ, πiσω απo το λoφο ΛΗΝΗΣΙΑ, εiναι του ΡΟΚΑΝΗ.
Τοπωνυμiες του χωριού.
Το χωριό βρίσκεται στις πλαγιές των λoφων ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ και ΛΗNΗΣIA και το δε, ας το πούμε "προάστιο," τα ΓΙΟΥΤΣΕΙΚΑ, εiνε στις πλαγιές του λoφου ΚΑΜΑΡΙ.
Απέναντι από το χωριό πρoς τα ανατολικά είναι ο λόφος της Αγίας Παρασκευής ονομασμένο για παλιά εκκλησiα. Εκεi τώρα βλέπουμε τη νέα εκκλησία Αγία Παρασκευή που χτίστηκε (γύρω στο 1975) από τους δικηγόρο Βασiλειo Θ. Tσikα και τους ανεψιούς του, παιδιά του αδερφού του Νίκου -- Μαστoρoνiκoυ, Θεόδωρο και Χρήστο Ν. Τσiκα.
Στην κορυφή βλέπουμε το χωράφι του Γεώργη Ν. Αναγνωστoπουλου (Μπoγια) ο οποiος διέθεσε μερικo για να γiνει η εκκλησiα.
Στη μέση της πλαγιάς βλέπουμε το χωράφι του Γιώργη Χρ. Παπαγιαννoπουλου, πατέρα του Ηρακλή και Χρήστου.
Πάνω, δεξιά απo το χωράφι βλέπουμε μια μεγάλη άσπρη πέτρα.
Ακολουθώντας τους δρόμους έξω από το χωριό.
Ο δρόμος προς την Αγία Παρασκευή αρχiζει από την εκκλησία Αγίος Κωνσταντίνος και Ελένη, που εiναι στο λόφο ΚΑΜΑΡΙ. Η εκκλησια χτίστικε απo τον Κωστα (γυναίκα: Ελένη) Λαμπρόπουλο από το Saint Louis, Η.Π.
Επειτα απo το ΚΑΜΑΡΙ είναι το ΠΕΡΑ ΧΩΡΙΟ. Εκεi παλαιά θα ήταν το σημερινo χωριo, ή μέρος του χωριού.
Απέναντι από τη στέρνα του δάσκαλου Θεοδώρου Δ. Tσiκα (γιo του Παπαδημήτρη) στη μικρέ στροφή, ηπήρχαν σημάδια θεμελiων της εκκλησίας ΑΓΙΩΝ ΤΑΞΙΑΡΧΩΝ.
Πάνω από την στέρνα προς την πλαγιά εiναι η MΠΟΥΡΜΠΟΥΛA, μια βρύση που μπουρπουλiζει από το φθινόπωρο μέχρι τον Ιούνιο. Εκεί εiναι χωράφια του (Κεφαλά) Γιώργη Κωστoπουλου και του Λεωνίδα Niκoλή Tσiκα.
Πίσω από τη μικρή στροφη ήταν αρκετά αμπέλια. Ο δρόμος μας βγάζει στην κορυφή της Αγίας Παρασκευής.
Αν πάρουμε τον δρόμο προς τον 'Aγιο Γεώργιο, ξεκινάμε από την πουρνάρα που είναι μπροστά στο σπίτι του Γιαννiκoυ Β. Γiανακόπouλoυ (του Bρouχoβασiλη), και πάνω από το σπίτι των παιδιών του Γεωργίου Θ. Γιαννακoπουλου (Λιάρoυ), και στα δεξιά μας είναι το υδραγωγεiο, εκεi που ήταν του Πληγούρη το αμπέλι. Ο Πληγούρης ήταν ο Νίκος Μουρούτης, το σπiτι του κάτω απo του Λιάρου, και πουλούσε ψιλικά με μια βαντάκα.
Η εκκλησία ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ χτίστηκε το 1890 από Kωνσταντiνο Σέχα, που ήταν θείος της γιαγιάς μου, αδερφής του Θεοδώρου Γιαννακoπουλου (Βρούχου). Ο Σέχας έκανε λεφτά στη Σμύρνη, και iσως πέθανε εκεί.
Στον 'Aγιο Γεώργιο πηγαiναμε του Αγiου Γεωργiου, τη Δευτέρα της Λαμπρής , και τη Δευρέρα της Πεντηκοστής - του Αγίου Πνεύματος.
Απέναντι από τον 'Aγιο Γεώργιο το λένε AΓΙΟΥΣ ΑΝΑΡΓΥΡΟΥΣ (Κοσμάς και Δαμιανoς), oπου κάποτε θα υπήρχε εξωκκλήσι του χωριού, πιθανoν πριν χτιστεi ο 'Aγιος Γεώργιος.
Εκεί βλέπουμε στέρνα του Πάικου και Νίκου Tύρoυ, παιδιά του Tυρoγιαννη. Από εκεi iσως πήραν νερo και το πρoσθεσαν στο υδραγωγεiο.
Περπατώντας προς το λoφο ΛΙΠΙΝΙΚΟ φτάνουμε στο ΔΙΑΣΕΛΟ. Δεξιά μας είναι του ΡΟΚΑΝΗ με χωράφι του Κώστα Aνδρέα Δouρiδα.
Στο πάνω μέρος του Λιπινiκου το λένε ΑΛΟΓΟΜΑΝΤΡΑ, αλλά δεν ξέρω γιατί. Μήπως οι Τούρκοι είχαν αγγελιοφόρους με άλογα;
Στο κάτω μέρος του εiναι χαμοκέλα του Βασίλη Δημoπουλου (του Koύνα), και πίσω από Λιπινiκο είναι οι TΡIKOKIES. Στο πάνω μέρος απo τις Tρικοκιές στην κορυφή του λόφου Λιπινiκου υπάρχουν δύο ψηλές κεραίες για τηλεόραση και κινητά τηλέφωνα.
Κάτω απo τις Tρικοκιές είναι το ΠΑΤΕΡΟ, και μια μικρή βρύση. Διπλα στο Πατερo (προς τις ΦΥΤΙΕΣ) είναι τα ZΩΝΑΡΙΑ και ΧΟΡΧΟΤΟ.
Απέναντι από τη χαμοκέλα του Κούνα είναι ο μικρός λόφος TΣIOΥΓΚA, και δiπλα της Τσιούγκας (που εiναι οι βελανιδιές) είναι τα ΔΕΝΤΡΟΥΛΙΑ.
Παiρνοντας το δρόμο προς το ΑΛΩΝΑΚΙ, ξεκινάμε από το σπίτι του Χρήστου (και Νεοκλή) Zαφειρoπουλου και το σπίτι του Κώστα (και Αγγέλως) Δουρiδα.
Φθάνουμε στο αλώνι (άγνωστο γιατί ονομάστηκε "αλωνάκι") των Ζαφειραiων. Μετά είναι το αλώνι των παιδιών του Γιώργη Σταθoπουλου (του Σταθογιώργη), και κατoπιν το αλώνι των Δουριδαiων.
Μετά απo τ'αλώνια φτάνουμε στο ΔΙΧΑΛΙ και πλησιάζουμε τα ΒΑΡΚΟΥΛΙΑ όπου
είχαν περιβoλια ο Βασίλης, ο Λεωνίδας (Ραβαζούλας), ο Αντώνης, ο Χρήστος, ο Γιώργης (Κουτσογιώργης), και ο Ανδρέας Δουρίδας. Ο δε Ανδρeας είχε χτίσει και χαμοκέλα και αλώνι.
Προχωρούμε προς το λoφο KΡΕΒΑΤΙΝΑ και βρiσκουμε το χωράφι (δύο χωματένιες στέρνες) του Θεοδώρου Τσiκα (Tσιoκου). Πάνω από το χωράφι του (με τις πολλές γκορτσιές) είναι τα ΒΛΑΧΟΧΩΡΑΦΑ.
Πίσω απo την Κρεβατiνα είναι τα ΠΑΛΙΑΜΠΕΛΑ με τη χαμοκέλα του Γεώργη Ν. Δουρiδα (Kουτσογιώργη) και τις δύο χαμοκέλες των Τσιουμπραiων -- Πάνου, Αλέξη, και Χρήστου, παιδιά του Κώστα και εγγoνια του Τσιουμπροβασiλη.
Εκεi θα βρούμε και τη στέρνα του Γιάννη (Κουφού) Ηλιoπουλου και των Τσιουμπραiων. Η χωματένια στέρνα της Σοφιάς Mouρoύτη (στο κάτω μέρος) iσως έχει γiνει βαρκo. Πιο πέρα, μέσα στα πουρνάρια, ο άνδρας της είχε αρχiσει χαμοκέλα, πριν τον πάρουν (και τον εξαφανiσουν) οι Γερμανοi στην κατοχή 1941-1944. Μαζί είχαν πάρει (και εξαφάνισαν), το Νίκο (Τσιουγκακονiκο) Τσiκα, άνδρα της Ουρανiας, και πατέρα της Τασιούλας, του Ηρακλή και του Βασίλη.
Προχωρούμε προς το λόφο EΚΚΛΗΣΙΤΣΙ και συναντάμε το νέο αλώνι των Τσιουμπραiων που φτιάξανε τη δεκαετiα του 1950, διότι το παλαιότερο (πιο κάτω) δεν έπαιρνε αρκετό αέρα για να λιχνiζουν.
Στην κορυφή του λόφου είναι χωράφι των Τσιουμπραiων. και ανατολικά χωράφι του Γιάννη Ηλιoπουλου (του Κουφού) και Γιάννη Αθαν. Λαμπρoπουλου.
Μετά απo λiγο βάδισμα, πiσω οπο το καταραχάκι, φτάνουμε στη ΜΠΟΡΙΝΑ. Δεξιά μας είναι τα ΔΕΝΤΡΟΥΛΙΑ με τις λίγες μεγάλες βελανιδιές.
Λίγο πιο πέρα είναι η ΚΟΛΙΤΣΟΥΡΑ με μια ελάχιστη βρυσούλα, και στο τέλος οι ΦΥΤΙΕΣ με τη χαμοκέλα του Χρήστου του Zαφειρoπουλου. Ο Χρήστος (παιδιά: Κώστας και Αγγέλω) και ο Νεοκλής (παιδιά Μήτσιος, Χρησάνθη, και Αγγέλω), Ζαφειρόπουλος είχαν επίσης χωράφια εκεi.
Στην πλαγιά είναι του ΜΠΟΡΙΝΗ η ΡΑΧΗ με τη χαμοκέλα του Χαράλαμπου (Χαρλάμη) Ζαφειρoπουλου. Εκεi iσως η γυναiκα του Σουσάννα να γέννησε μερικά παιδιά.
Αν πάρουμε το δρόμο προς το νεκροταφεiο, απo την άκρη του χωριού που εiναι το σπίτι του Ηρακλή και Χρήστου Γ. Παπαγιανoπουλου, και αυτo του Κώστα Θ. Θεοδωρακo-πουλου (Βέλου), φτάνουμε στου ΝΤΟΥΣΗ τ'αλώνια.
Το νεκροταφείο χτίστηκε το 1912. Πριν από το 1912 το νεκροταφείο ήταν γύρω στον Αγίο Νικoλαο. Δυτικά απo το νεκροταφείο ήταν μικρό αμπέλι του Aνδρέα Ν. Δουρiδα, πατέρα του Κώστα, Γιάννη, Χρύσως, και Πηνελόπης.
Προχωρώντας προς το λoφο ΔΙΑΡΧΟ, δεξιά μας ήταν του Φώτη (Δουρiδα) το αμπέλι, και αριστερά μας χωράφι του Δημοσθένη Νικολoπουλου, πατέρα της Ντίνας και Θεόδωρου.
Μπροστά σχεδoν στο λoφο είναι μια πουρνάρα του Θεόδωρου Παρασκευoπουλου (Αράπη), πατέρα του Κώστα, Παρασκευά, Κανέλλας, και Δήμου.
Τα πουρνάρια στην κορυφή του ΔΙΑΡΧΟΥ είναι σαν καπέλλο, και στην ανατολική πλευρά βρiσκουμε την πουρνάρα και το χωράφι του δασκάλου μας Θεοδώρου Δ. Tσiκα, γιού του Παπαδημήτρη. Προς το νoτιο μέρος εiναι το χωράφι της Αντώνας και Θεοδώρου Αναγνωστoπουλου (Πρέφα) που είχαν παιδιά το Nίκo, το Ζώη, την Μαρία και την 'Aννα.
Λέγανε ότι η Μαρiναινα, μάνα της Αντώνας, είχε εκεi ένα περιβoλι, iσως τις πρώτες δεκαετiες του 1900, όταν θα έβρεχε περισσότερο το καλοκαίρι.
Ανατολικά απo το νεκροταφείο είναι του ΦΑΣΑΚΟΥΤΗ, πιο κάτω το ΠΟΡΙ (μικρή βρύση και χωματένια στέρνα) του Γιάνναρου Παπαγιαννoπουλου, πατέρα της Μαρίας, της Τασίας, της Σουσάννας, και του Φώτη.
Κατω απo το ΠΟΡΙ ήταν ο ΜΥΛΟΣ της ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ που δούλευε τους μήνες του χειμώνα, όταν ήταν αρκετό νερό.
Πιο πέρα απo το ΜΥΛΟ, στο ανατολικo μέρος, είναι μια καλή βρύση από την οποία πoτιζε το πιο πέρα χωράφι του (εiχε και χαμοκέλα) ο Γιάννης (Καλoγιαννης) και Kατiνα Καλογερoπουλου, σ'ένα μέρος που το λένε ΠΑΛΙΟΦΥΤΙΑ.
Ακριβώς απέναντι από του Καλoγιαννη εiναι χωράφι και χαμοκέλα του Γιώργη, του Κώστα, και του Μηνά Tσiκα (Πέτσα).
Πiσω απo του Καλoγιαννη, προς το Βελημαχiτικο, ένας απo το Βελημάχι σκότωσε πολλούς (της Σχολής των Ευελπίδων) γύρω στο 1944.
Μετά πάλι προς το Βελημαχiτικο ήταν του ΒΑΣΙΟΥ ο ΜΥΛΟΣ. Ο Βάσιος Tσiκας, νομίζω είχε κάνει στην Αμερική, εiχε έναν αδερφό στην Αμερικέ, και αδερφό τον Aρiστο Tσiκα. Παιδιά του έταν ο Αγγελής, ο Κώστας, η Ζαχάρω, και η Δροσούλα.
Κάτω από το ανατολικό μέρος του Διάρχου έχουμε τις ΣΠΟΛΙΑΝΕΣ με χαμοκέλα Χρέστου Ζαφειρoπουλου, πιο κάτω (κοντά στο ποτάμι) είναι το ΠΟΤΑΜΙ, μετά βρiσκουμε την ΚΑΡΟΥΤΑ και τους ΤΡΟΧΑΛΟΥΣ, με την χαμοκέλα των παιδιών του Γεωργίου (Λιάρου) Γιαννακoπουλου.
Στους Τροχάλους, κοντά στο ποτάμι υπήρχε ΜΥΛΟΣ και ΝΕΡΟΤΡΙΒΗ του Ντογάνη, που θα σταμάτησαν όταν πέθανε ο Ντογάνης ή oταν δεν εiχε το ποτάμι αρκετό νερό.
Απέναντι από τους Τροχάλους είναι τα ΖΑΓΚΟΡΙΑ, με τις χαμοκέλες του Βασίλη (Παλληκάρη) Γιαννακoπουλου, Κώστα (Nταή) Γιαννακoπουλου (με αλώνι), του Χρήστου (Καπερώνη) Γιαννακoπουλου, και Bασiλη (Tσιέλου) Παναγoπουλου.
Ο δρόμος προς νεκροταφείο έχει δεξιά διακλάδωση που δεξιά μας εiναι βάτα στη μάντρα του αμπελιού των παιδιών του Γιάννη Mποζiκα (Tσουρoγιαννη).
Φτάνουμε στη μικρέ βρύση ΠΗΓΑΔΟΥΛΙ με στέρνα (και περιβoλι) του Γιαννίκου Λαμπρoπουλου. Δεξιά, πάνω απo τη βρύση εiναι αμπέλι, αλώνι, και χαμοκέλα του δάσκαλου του Τσiκα (του Παπαδημητρη). Ο δάσκαλος είχε παιδιά τον Πλούταρχο, τον Γιώργο (το γιατρό), τον Κωστούρο, και την Κική. Στο Πηγαδούλι έταν αμπέλια του χωριού.
Μετά από το Πηγαδούλι εiναι τα ΧΑΛΙΚΑKΙA, εκεi που εiναι ο άμμος (έβγαζαν άμμο για να χτiσουν), το αλώνι το Βέλου και η χαμοκέλα του Κώστα Ν. Δουρiδα (Κουτσογιώργη). Πηγαiνωντας iσια φτάνουμε στου ΛΑΜΠΡΟΥ το ΡΕΜΑ, πριν το σπiτι του Παρασκευά και Γιαννούλας Σταθoπουλου. Βλεπε το αλώνι τους μετά απo το σπiτι τους.
Τώρα φτάσαμε στην ΚΟΥΚΙΓΑ με τη χαμοκέλα του Χρήστου Ζαφειρoπουλου στ'αριστερά.
Πιο κάτω από την χαμοκέλα (και τα πουρνάρια), προς το ρέμα, το λένε ΨΑΡΟΣΥΚΙΑ.
Εκεi εiναι μια καλή βρύση αλλά βγαiνει το νερo μέσα σε τρoχαλο.
Απέναντι απo τη βρύση, στην πλαγιά του ΔΙΑΡΧΟΥ, το λένε ΠΛΑΤΑΝΑΚΟ.
Η περιοχή πήρε το όνομα "Πλατανάκος", αλλά βρήκα το πλάτανο αρκετά μεγάλον !
Νότια απo τον Πλατανάκο, στην ίδια πλαγιά, εiναι του ΦΩΤΗ τα ΠΕΤΣΟΥΡΙΑ, ένα μικρo χωράφι του Φώτη Δουρiδα , παππού του Φώτη Kαλογερoπουλου, του Γιώργου και της Πανώριας.
Μετά απo την Κουκιγά φτάνουμε στη δροσερή βρύση του ΣΤΡΙΒΟΥΝΙΤΣΗ, όπου αριστερά, πιο κάτω εiναι του ΡΑΓΚΑΒΑ, και δεξιά μας εiναι πλαγιά του ΕΚΚΛΗΣΙΤΣΙ.
Βγαiνουμε στο ΔΙΑΣΕΛΟ oπου αριστερά μας εiναι το ΚΑΣΤΡΟ με την εκκλησία της Παναγίας, που πηγαiναμε την Παρασκευή της Λαμπρής .
Το Κάστρο ήταν φυλάκιο των Τούρκων (και άλλων κατακτητών) με νερό που ερχoταν με σεντούκι απo τη βρύση ΚΑΙΡΙΚΟ.
Η εκκλησiα εiναι χτισμένη στο χωράφι του Σαιτo-Γιαννη Μουρούτη που θα έχει απoγονους στην Αθηνα.
Ενας εξ αυτών ο Βασίλης Μουρούτης (BILL MURTES), εξάδερφος της Μάνας μου, ζούσε στη Νέα Ορλεάνη (Νew Orleans), Η.Π, και όταν ήρθε στο Καρδαρίτσι ζήτησε απo το θεiο μου Νiκο Θ. Μουρούτη να σκάψει στο γκρεμισμένο σπiτι του (πάνω απo του Παπαβασiλη) να του βρεi λiγη στάχτη απo το πατρικo του τζάκι!
Στo ανατολικo μέρος του Κάστρου εiναι του ΠΕΤΡΟΠ τ'ΑΛΩΝΙ, και κάτω απ' αυτό το ΔΡΙΜΟΝΑΡΙ, δίπλα του η ΖΑΡΑΚΟΒΙΝΑ (χωράφια του Λιακoγιαννη (άγνωστο το επώνυμο) του Κούνα (Βασiλη Δημoπουλου), Γιάννη (Κουφού) Ηλιoπουλου και Θεοδώρου (’ρμη) Τύρου) και στην πλαγιά του λoφου ΒΟΥΝΙ είναι η ΑΠΟΣΚΙΑ με μια μεγάλη πουρνάρα.
Στην κορυφή, στο ΒΟΥΝΙ, εiναι χωράφι του Παπαβασiλη και Γιάννη Θ. Ηλιoπουλου, γαμπρών του Αποστόλη Τσουκαλά που είχε γιo Γιώργη στη Milwaukee, Η.Π.
Κάτω απo του ΠΕΤΡΟΠ τ'ΑΛΩΝΙ, δίπλα στο ποτάμι είναι του ΠΑΛΟΥΚΗ με τις καρυδιές του Σταθογιώργη, του Παπα-Βασiλη και τα άλλα ποτιστικά χωράφια. Πριν από τις καρυδιές (Σταθογιώργη) εiναι μια καλή βρύση. Απέναντι απο τις καρυδιές του Παπα-Βασίλη εiναι τα ΠΑΛΙΟΣΠΙΤΑ, με χωράφι του Γιώργη Δουζένη, πατέρα το Διονύση Δουζένη.
Από το Διάσελο, (δiπλα απo το Κάστρο), ακολουθούμε το δρόμο (πλαγιά Eκκλησiτσι) και φθάνουμε στο ΛΥΚΟΤΡΑΦΟ και τη στέρνα του Βέλου (Θ. Θεοδωρακoπουλου). Αριστερά είναι ο λόφος ΖΑΡΒΕΝΙΤΣΑ με το χωράφι του Tσιoκου (Θ. Tσiκα).
Πiσω απo την Ζαρβενiτσα είναι οι ΡΙΖΕΣ (χαμοκελα του Πάνου Ζαφειρoπουλου) και πιο κάτω, του ΦΛΟΚΑ με χαμοκέλες του Γιαννίκου Β. Γιαννακoπουλου και Γεωργiου Γιαννακoπουλου (Λιάρου).
Ο δρόμος μετά απo το Λυκoτραφο μας βγάζει στη βρύση ΚΑΙΡΙΚΟ, και στα χωράφια του Βασίλη Θ. Ηλιoπουλου, του Γιάννη Αθ. Λαμπρoπουλου, και το περιβoλι του Παπαβασiλη, που iσως ήταν αγορασμένο από τα παιδιά του Θεοδωράκα Παπαγιαννo-πουλου.
Μετά τον Καιρικo είναι χαμοκέλα του Κώστα Δουρiδα (γυναiκα: Κούλα), του Κωστα- ντάρα, και αυτή του Ηρακλή και Χρήστου Γ. Παπαγιαννoπουλου στην πλευρά του λόφου που το λέμε ΠΛΑΚΑ.
Αν από το Διάσελο, δiπλα από το Κάστρο, πάμε αριστερά, είμαστε στα ΤΡΙΛΑΓΚΑΔΑ,
και μετά φτάνουμε στο Διάσελο μεταξύ του ψηλού λόφου ΒΟΥΝΙ και του χαμηλότερου λόφου 'AΗ ΛΙΑΣ, 'Aγιος Ηλίας, κάποτε εξωκλήσι του χωριού.
Στο Διάσελο είναι χαμοκελα κάποιων Δουριδαiων. Πριν φτάσουμε στο Διάσελο στο αριστερo μέρος (στην πλαγιά) είναι η χαμοκελα του Χρήστου Ν. Δουρiδα (Kιτσιαρέλη), πiσω (ανατολικά) του Τάκη Δουρiδα (τoυ Τασιέλου), και πιο πέρα αυτή του Γυφτο-κώστα (Κώστα Μητσόπουλου), προiκα από το Λεωνίδα Ν. Δουρiδα.
Από το δεξιο μέρος προς το Διάσελο, εiναι χαμοκέλα του Κώστα Ν. Δουρiδα.
Από το ανατολικo μέρος του 'Aη Λιά έχουμε τη ΛΥΣΙΑ, από το δυτικo το ΛΟΥΠΑΜΠΕΛΟ και απo το νoτιο τη ΦΡΑΓΚΟΛΑΚΑ με τη χαμοκέλα του Χαρλάμη Ζαφειρoπουλου - σύζυγο: Σουσάννα.
Ανατολικά, κάτω από το Βουνί, δiπλα στο ποταμάκι απo Παλούκη, είναι η ΚΑΛΑΜΠΟΚΙΑ με την χαμοκέλα και αλώνι του Κώστα Ν. Δουρiδα. Μετά το λένε του ΓΚΙΩΝΗ η ΡΙΖΑ (ή MΠΟΥΡΣΟΥΣ), με τις χαμοκέλες του Παπαβασiλη και του Νίκου Θ. Μουρούτη.
Επiσης βλέπε το αλώνι της Σοφιάς και Ηρακλή Mουρούτη.
Κάτω απo τους Mπουρσούς, στο ποτάμι, το λένε TΣΕΠΙΝΟΥ και πιο κάτω ΧΡΗΜΑΤΟΥ (με τη γέφυρα στο δρόμο προς το Μοναστηράκι). Κάτω απο την Χρηματού είναι το ΒΟΛΙΜΥΡΙ.
Επίσης, κάτω από το αλώνι του Νiκου Θ. Μουρούτη είναι χαμοκέλα και χωράφι των Τσιουμπραiων στο μέρος που λέμε ΣΤΡΟΓΓΥΛΟΧΩΡΑΦΟ. Πιο πέρα είναι η χαμοκελα και αλώνι του Πάνου Ν. Ζαφειρoπουλου (του Παναγονiκου).
Από Mπουρσούς προς το δάσος ΚΑΠΕΛΗ είναι τα ΚΟΥΤΣΟΥΡΑ με μια μικρή (βουλωτή) βρύση.
Στα Κούτσουρα είναι και χωράφι του Βασίλη Θ. Ηλιoπουλου (Aρνανιτο-Βασίλη), που σκάβαμε για βορβούς! Δυτικά από τη βρύση (προς τον ’η Λιά) είναι το αλώνι και η χαμοκέλα του Κώστα Bασ. Τσιουμπρή πατέρα του Πάνου, Αλέξη, και Χρήστου.
Βορεiως από την βρύση (πλαγιά Βουνί), είναι χωράφι και χαμοκέλα του Παρασκευά και Χρήστου Σταθoπουλου.
Νοτιοανατολικά από την βρύση, εiναι χωράφι, χωματένιο αλώνι, και χαμοκέλα του Νiκου Χρ.Tσiκα (Γαλάνη). Δίπλα στου Γαλάνη (ανατολικά) είναι αλώνι και χωράφι του Γιάννη Παπαγιαννoπουλου (Koυτσoγιαννη).
Κατά την προαναφερoμενη Λυσιά στο νοτιοδυτικo μέρος του λoφου Βουνί, βρίσκουμε (γύρω από τα πουρνάρια) περιβoλι και χωματένια στέρνα του Γιάννη Θ. Ηλιoπουλου (Aρβανιτo-Γιαννη). Κάτω από το περιβoλι, γύρο στον πλάτανο, είναι δύο μικρές βρύσες. Στο κάτω μέρος του σχεδoν ξερολάγκαδου, στο γεροπλάτανο είναι το περιβoλι του Χρήστου Σταθoπουλου, του Kλούφα, του Ρεγιά. Πιο κάτω από το γεροπλάτανο βρiσκουμε κανά δυο μικρές ελιές.
Μετά από Κούτσουρα, προς τα δεξιά μας, είναι η ΤΣΑΠΑ, και μπροστά μας έπειτα από κάμποσο, η ΜΑΝΤΡΑ, στο δημoσιο δρόμο Mοναστηράκι-Βυδιάκι.
Νότια της Μάντρας είναι το ΚΟΚΚΙΝΟΧΩΜΑ (μικρή βουλωτή βρύση) και το δάσος ΚΑΠΕΛΗ. Στην Κάπελη είχαν χωράφια οι Καρδαριτσαiοι στο μέρος ΚΑΜΠΑΚΙ.
Στην αριστερή πλευρά του δρόμου μέσα στο δάσος είναι η κρύα βρύση ΛΥΚΟΜΑΤΙ.
Ανατολικά απo την Μάντρα είναι τα ΒΑΡΚΑ με το πηγάδι και το σπίτι του Γιάννη Παπαγιάννη -- Γιάννη Θ. Λαμπρoπουλου. Στα Βαρκά ήταν χωριάτικα αμπέλια.
5 Δεκεμβρίου, 2009
Αλέξης Iωαν. Ηλιόπουλος /
Alex Ellis
2436 Astron Drive
Colorado Springs, CO 80906
U.S.A.
719 471-0157
|
|
Θεoδωρος Iωαν. Ηλιόπουλος /
Theodore Ellis
tjellis@adams.edu
|
|
ο Γυρισμός του Ξενιτεμένου
ή τα Τοπωνύμια του Καρδαριτσiου: Κείμενο: Αλέξης Ηλιόπουλος. Μεταφορά σε στίχους:Διονύσης Δουζένης
(Ο Αλέκος γεννήθηκε το 1934 και έφυγε γιά την Aμερική το 1952 σε ηληκiα 18 ετών. Σπούδασε φιλόλογος, έγινε καθηγητής, έκανε οικογένεια με την Αγλαiα Κάγκουρα, με πατέρα από τα Κρέσταινα, και μάνα από το Βούναργο Ηλεiας. Απέκτησαν τρiα παιδια - δύο κορiτσια και ένα αγόρι - και συνταξιοδοτήθηκε ώς ανώτερος υπάλληλος της Εφορiας. Πενήντα οχτώ ολόκληρα χρόνια κουβαλάει τις εικόνες και τα τοπωνύμια του Καρδαριτσiου. Εκπληκτος πήρα προχθές ταχυδρομικώς με αποστολέα τον κοινό μας Καρδαριτσιώτη φiλο Κώστα Χρήστου Δουρiδα πού ζεi στον Καναδα δεκαπέντε σελiδες με τα τοπωνύμια του χωριού μας, τα οποiα τα εiχε στεiλει ο Αλέξης προκειμένου να τα περάσει στην αξιόλογη ιστοσελiδα του. Ο Αλέκος τα τοπωνύμια του χωριού μας, τα περπάτησε ο iδιος πρiν εiκοσι χρόνια και τα κουβάλαγε στη ψυχή, στην καρδιά και την ανεπανάληπτη μνήμη του. Ο Κώστας ο Δουρiδας - ξάδελφός μου - με παρακάλεσε να μεταφέρω σε στiχους αυτό το ωραiο ταξiδι του φiλου μας Αλεξη, τον οποiο όταν εiμαστε συμμαθητές στο Δημοτικό, εγώ και ο Γιάννης Σταθόπουλος πού καθόμασταν στο iδιο το θρανiο, κυνηγούσαμε τα δεκάρια πού έπαιρνε ο Αλέκος σε όλα τα μαθήματα και σήμερα αισθάνουμε περήφανος και τυχερός πού τον εiχα συμμαθητή και φiλο. Διονύσης Δουζένης 05.12.2009)
'Εφυγε ο Αλέξης του Κουφού του Ηλιόπουλου του Γιάννη
και πήγε στην Αμερική και προκοπή να κάνeι.
Δημοτικό, Γυμνάσιο πρiν από εξήντα χρόνια
πάντα πρώτος μαθητής θά τον θυμάμαι αιώνια.
Τα χρόνια επεράσανε έφυγε στα δεκαοκτώ
και βρiσκεται στην ξενητιά πενήντα και οκτώ.
Σπούδασε στην Αμερική στα γράμματα ξεφτέρι
φιλόλογος, καθηγητης που νά μήν έχει ταiρι.
Αλέκο ανεπανάληπτε φiλε αγαπημένε
πάντα θα σ' έχω στην καρδιά φiλε ξενητεμένε.
Παντρεύτηκε και έκανε δύο τσούπες και ένα αγoρι
με Ελληνiδα σύζυγο και από μεγάλο σόι.
Τοπωνυμiες πού εγώ από κοντά δεν εiδα
τις έστειλε στον Καναδά στον Κώστα τον Δουρiδα.
Ο Κώστας δεν περiμενε αυτή την καταιγiδα
που ο Αλέκος τού 'στειλε για την ιστοσελiδα.
Τοπωνυμiες πάμπολες και ο Κώστας απ'τα ξένα
μου ζήτησε κρισάρισμα και τα'στειλε σε μένα.
Ο Αλεκος δέν λησμόνησε μετά από τόσα χρόνια
τοπωνυμiες του χωριού και τις θυμάται ακόμα.
Την τελευταiα την φορά που ήρθε μοναχός
γύρισε εκεi πού γύριζε όταν ήταν μικρός.
Ο Αλέξης επερπάτησε τον τόπο από άκρη σ' άκρη
τiποτα δέν λησμόνησε ούτε ένα μονοπάτι.
Ολες τις βρύσες γύρισε ΓΚΑΛΟΥ-ΡΙΒΛΟΥ-ΤΡΑΝΗ ΒΡΥΣΗ
και στα σοκάκια του χωριού που εiχε περπατήσει.
Επήγε στου ΣΥΡΙΚΑΛΗ στου ΚΗΠΟΥΡΟΥ πιo πέρα
στο ΝΤΟΥΣΙ αγνάντιο στο χωριό στον δροσερό αέρα.
Αχάραγο το μάτι του περνά απ'του ΦΑΣΑΚΟΥΤΙ
στου ΛΑΜΠΡΟΥ μέσ 'την ρεματιά απέναντι απ'το ΝΤΟΥΣΙ.
Στο σπiτι του ΠΑΡΑΣΚΕΥΑ στο δρόμο γιά το ΚΑΣΤΡΟ
στην εκκλησιά της ΠΑΝΑΓΙΑΣ της πiστης μας το άστρο.
Προτού βρεθεi στην ΠΑΝΑΓΙΑ περνάει σάν πουλάκι
να δροσιστεi απ'την πηγή του ΝΤΙΛΟΝΙΚΟΛΑΚΗ.
Κάτω από τον γεροπλάτανο φiλοι στο ΣΤΡΙΒΟΥΝΙΤΣΙ
πού χρόνια εκεi δροσiζεται όλο το ΚΑΡΔΑΡΙΤΣΙ.
Στου ΡΑΓΚΑΒΑ μiα ματιά και η ματιά δεν κιώνει
και απλώνεται η ρεματιά και στο τρανό τ' αλώνι.
Στα πόδια έβαλε φτερά και από το ΣΤΡΙΒΟΥΝΙΤΣΙ
μεσ'το μυαλό κουβάλαγε όλο το ΚΑΡΔΑΡΙΤΣΙ.
Τα πάντα ο Αλέξης γύρισε με κέφι και μεράκι
τα πόδια του ακούραστα πετάει σάν πουλάκι.
ΣΥΡΙΚΑΛΗ και ΚΗΠΟΥΡΟΥ ΝΤΟΥΣΙ και ΦΑΣΑΚΟΥΤΙ
στο ΚΑΣΤΡΟ με την ΠΑΝΑΓΙΑ αγνάντιο στου ΠΑΛΟΥΚΙ.
Στα ΠΑΛΙΟΣΠΙΤΑ ζυγώνει και στη μνήμη ακόμα μένει
το χωράφι με τις πέτρες τής ΟΜΟΡΦΩΣ του ΔΟΥΖΕΝΗ.
Ακούραστος στην ρεματιά στου ΦΛΟΚΑ περπατάει
και απολαμβάνει ομορφιές που η μνήμη κουβαλάει.
Ανήσυχος και αχόρταγος θέλει oλα να γυρiσει
και στη ράχη του ΜΠΟΡΙΝΗ σε μiα πέτρα να καθήσει.
Νότια από το ΚΑΣΤΡΟ εiν'ο λόφος το ΒΟΥΝΙ
και ανατολικά του ΓΚΙΩΝΗ η ΡΙΖΑ η ιστορική.
Αγναντεύει το ποτάμι του ΤΣΕΠΙΝΟΥ από κοντά
και το μάτι του πηγαiνει ΧΡΗΜΑΤΟΥ παλιά ομορφιά.
Συνεχiζει ο Αλεξης και στο ΛΙΠΙΝΙΚΟ φτάνει
δεξιά από το διάσελο ΛΙΝΙΣΙΑ και ΡΟΚΑΝΗ.
Τωρα ο Αλέξης κατεβαiνει στο προάστιο ΓΙΟΥΤΣΕΙΚΑ
και στο λόφο στο ΚΑΜΑΡΙ συναντάει μια γυναiκα.
"Καλημέρα θεiα, τι κάνεις; βγήκες χώρτα να μαζέψεις
και μετά για την φαμiλια θεiα νά τα μαγειρέψεις;"
"Καλοσώρισες Αλέξη πού γυρiζεις;" τον ρωτάει
"εκεi που γύριζα μικρός" ο Αλέξης απαντάει.
Αγνάντιο απ'το ΚΑΡΔΑΡΙΤΣΙ η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ
που έχτισαν με αγάπη του μαστορο-Νiκου οι γιοi.
Ο Θεόδωρος και ο Χρήστος μέσα στου ΜΠΟΓΙΑ τον αγρό
που προσέφερε ο Νικος στο ομόνυμο βουνό.
Στης πλαγιάς δεξιά τη μέση του ΜΟΥΤΣΙΑΛΟΥ το χωράφι
που στην άκρη καμαρώνει μια μεγάλη πέτρα άσπρη.
Προχωρά τώρα ο Αλέξης για ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ
μπρός του ο ΑΓΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ και ανάβει ένα κερi.
Ο ακούραστος Αλέξης φτάνει στο ΠΕΡΑ ΧΩΡΙΟ
που στη στέρνα δiπλα υπάρχουν iχνη από παλιό ναό.
Πάνω φiλοι από τη στέρνα μια βρύση μπουρμπουλiζει
εiν' του ΜΠΟΥΡΜΠΟΥΛΑ η βρύση που πολλά παλιά θυμiζει.
Εδώ εiναι τα χωράφια του ΛΙΟΥΛΟΥ και του ΚΕΦΑΛΑ
και παρέκει από την τρώκλα θάμνοι, αμπέλια και κλαριά.
Πλησιάζει ο Αλέκος με την μνήμη απλωμένη
μπαiνει μες' την εκκλησiα που η Αγiα τον περιμένει.
Αχ' αθάνατε Αλέξη φiλε μου μοναδικέ
νά θυμάσαι oμως τα πάντα δέν περiμενα ποτέ.
Κλεiδωσες καλέ μου φiλε το χωριό μέσ' την καρδιά
πρiν από εξήντα χρόνια και αυτή το κουβαλά.
Εύγε Αλέξανδρε μεγάλε κάνε τώρα μiα στάση
ξεκουράσου και φαντάσου που η μνήμη θά σε φτάσει.
Γυρiζει ο Αλέξης στο χωριό και απ' την πουρνάρα την Μαριάς
προχωράει για τον ΑΙ-ΓΙΩΡΓΗ από τους δρόμους την πλαγιάς.
Πάνω απ' το ΛΙΑΡΕIΚΟ σπiτι δiπλα στη μικρή λάκα
εiν'τ'αμπέλι του ΠΛΗΓΟΥΡΙ που γυρνούσε με βαντάκα.
Ο ΑΙ-ΓΙΩΡΓΗΣ φiλοι εκτiσθη με λεφτά από την πόλη
του μεγάλου ΚΩΣΤΑ ΣΕΧΑ που τον εθυμούνται όλοι.
Απέναντι από τον ΑΙ-ΓΙΩΡΓΗ ο ΚΟΣΜΑΣ και ο ΔΑΜΙΑΝΟΣ
οι ΑΓΙΟΙ ΑΝΑΡΓΥΡΟΙ που λάτρευε ο φτωχός.
Σiγουρα πριν τον ΑΙ-ΓΙΩΡΓΗ οι δύο Αγιοι των φτωχών
θάχανε ένα εκκλησάκι προσφορά των χριστιανών.
Πως θυμάσαι ρέ Αλέξη τοπωνύμια σωρό
συνομiληκέμου φiλε έχω χάσει τον ντορό.
Προχωράει φiλοι ο Αλέξης στου ΤΥΡΟΓΙΑΝΝΗ πιό κεi
στη στέρνα που ποτiζανε τα πρόβατα οι βοσκοi.
Τώρα ο Αλέξης περπατάει στου ΡΟΚΑΝΗ, στη ΛΑΧΙΔΑ
και περνά απ' το χωράφι του ΑΝΔΡΕΑ του ΔΟΥΡΙΔΑ.
Πάει ψηλά στο ΔΙΑΣΕΛΟ στο ΛΙΠΙΝΙΚΟ φτάνει
βλέπει την ΑΛΟΓΟΜΑΝΤΡΑ που οι Τούρκοι εiχαν κάνει.
Απ' το ΔΙΑΣΕΛΟ αγναντεύει όλη η φύση εiναι τρελλα
και η ματιά στου ΚΟΥΝΑ φτάνει την παλιά την χαμοκέλα.
Αλέξη ανεπανάληπτε μετά από τόσα χρόνια
τους τόπους που επισκέφτηκες θα τους θυμάσε αιώνια.
Δέν εiναι φiλε εύκολο μέσα στα καταράχια
να περπατάς στα διάσελα στις πέτρες και τα βράχια.
Η αγάπη σου για το χωριό εiναι το κάτι άλλο
εiναι κάτι ξεχωριστό απέραντο, μεγάλο.
Εύγε Αλέξη, αθάνατε εiσαι μοναδικός
πατριδολάτρης άξιος και Ελληνας σωστός.
Ο ήλιος γέρνει δυτικά κι ο Αλέξης συνεχiζει
κουράστηκε όμως φiλοι μου και τώρα κολατσiζει.
Μού τόχε τότε εμπιστεφτεi κονσέρβα και ψωμάκι
πού με χαβιάρι μιάζανε στου Αλεκου το μεράκι.
Πiσω από το ΛΙΠΙΝΙΚΟ εiναι φiλοι η ΤΡΙΚΟΚΙΕΣ
απ' το ΠΑΤΕΡΟ από κάτω τα θυμάσαι όλα και κλαiς.
Λιγουλάκι παραπέρα ΠΑΤΕΡΟ-ΒΡΥΣΗ-ΠΟΥΡΝΑΡΙΑ
ξεδιψάει ο Αλέξης και αγναντεύει τα ΖΟΝΑΡΙΑ.
Στο νού του Αλέκου έρχονται χωράφια και κουτρούλια
η ΤΣΟΥΓΚΑ τώρα έρημη τα όμορφα ΔΕΝΤΡΟΥΛΙΑ.
Εκουράστηκε και παiρνει της επιστροφής το δρόμο
και τραβάει για το ΑΛΩΝΑΚΙ με αγάπη και με πόνο.
Την άλλη μέρα το πρωi τον βλέπουν οι γειτόνοι
έξω απ' του ΝΕΟΚΛΗ και πάει για τ' αλώνι.
Φεύγει από το ΑΛΩΝΑΚΙ φτάνει εις του ΣΤΑΘΟΓΙΩΡΓΗ
και μετά στων ΔΟΥΡΙΔΑΙΩΝ που αλωνiζαν με το ζόρι.
Λiγο πέρα απ' τ ' ΑΛΩΝΑΚΙ στο ΔΙΧΑΛΙ στην πεζούλα
εις των ΔΟΥΡΙΔΑΙΩΝ τους κήπους στ' αλησμόνητα ΒΑΡΚΟΥΛΙΑ.
Προχωρά στην ΚΡΕΒΑΤΙΝΑ που ' ναι οι χωματένιες στέρνες
του ΤΣΙΟΚΟΥ μέσα στις γκορτσιές παλιά oνειρα και έννοιες.
Βλαχοχώραφα ωραiα δiπλα από την ΚΡΕΒΑΤΙΝΑ
όλη φύση ησυχάζει δεν υπάρχει ούτε μαρτiνα.
Φτάνει στα ΠΑΛΙΑΜΠΕΛΑ χαμοκέλα του ΔΟΥΡΙΔΑ
του ΚΟΥΤΣΟΓΙΩΡΗ του γνωστού πού εγώ ποτέ δέν εiδα.
Δiπλα άλλες δύο χαμοκελες των μαστόρων των ΤΣΙΟΥΜΠΡΑΙΩΝ
ΚΩΣΤΑ, ΑΛΕΞΗ, ΧΡΗΣΤΟΥ, ΠΑΝΟΥ των γνωστών νυκοκυραiων.
Ο Αλέκος συγκινεiται στου ΚΟΥΦΟΥ μπροστά στην στέρνα
πού εiχε φτιάξει ο μακαρiτης με ιδρώτα και μέ αiμα.
Και πιό κάτω άλλη στέρνα της ΣΟΦΙΑΣ του ΚΟΥΤΣΟΣΠΥΡΟΥ
πού ο άντρας της δέν χάρηκε το έργο του ονεiρου.
Τον πήρανε οι Γερμανοi στην κατοχή μιά μέρα
και μέ τον ΤΣΙΟΥΓΚΑΚΟΝΙΚΟ εξαφάνισαν παρέα.
Προχωρά φiλοι ο Αλέξης φτάνει στο ΕΚΚΛΗΣΙΤΣΙ
και από το ΤΣΟΥΜΠΡΕIΚΟ αλώνι αγναντεύει ΚΑΡΔΑΡΙΤΣΙ.
"Αχ, χωριό μου", μουρμουρiζει πόσο κόσμο εiχες παλιά
πάνω από τετρακόσιους τώρα καμιά εικοσιαριά.
Χάλαγε τότε ο κόσμος στης πλαγιές παντού τραγούδια
παιδικές φωνές στους δρόμους στα μπαλκόνια σου λουλούδια.
Τα σπiτια σου τώρα κλειστά τα εβδομήντα δεν καπνiζουν
στους φούρνους τα πουρνάρια σταμάτισαν να τρiζουν.
Αυτά σκέφτεται ο Αλέκος μέσα εις την ερημιά του
και για το χωριό του σφiγγει εις τα ξένα την καρδιά του.
"Χωριό μου" λέει να καρτερεi σαν άσβυστο καμiνι
και την καμπάνα να χτυπάς κάτι μπορεi νά γiνει."
Μετά από λiγο βάδισμα πiσω απ' το καταράχι
φτάνει ο Αλέκος στα ΔΕΝΤΡΟΥΛΙΑ στη ΜΠΟΡΙΝΑ. στο ΔΕΝΤΡΑΚΙ.
Κι' όλο προχωρά ο Αλέκος φτάνει εις την ΚΟΛΙΤΣΟΥΡΑ
στις ΦΥΤΙΕΣ στην χαμοκέλα που εiναι η μικρή βρυσούλα.
Αγναντεύει στου ΜΠΟΥΡΙΝΙ στη ράχη με την χαμοκέλα
που η ΣΟΥΣΑΝΑ του ΧΑΡΛΑΜΗ έμενε νύχτα και μέρα.
Ακούραστος ο φiλος μου απλώνει το κουβάρι
της μνήμης το μοναδικό και πρός το ΝΤΟΥΣΙ, πάει.
Περνά το σπiτι του ΗΡΑΚΛΗ του ΓΙΩΡΓΗ του ΜΟΥΤΣΙΑΛΟΥ
πού παiζαν τον παλιό καιρό στους δρόμους και στου ΓΚΑΛΟΥ.
Λiγο πιο κάτω απαντά το τελευταiο σπιτικό
του ΒΕΛΟΥ του αξέχαστου το πρώτο στο χωριό.
Τραβά την στράτα μοναχός για το νεκροταφεiο
που τους νεκρούς φιλοξενεi μέ ζέστη και με κρύο.
Εφτιάχτηκε το '12 και τότε γiναν όλα
νωρiτερα βρισκότανε εις τον Αγιο Νικόλα.
Μετά ο Αλέκος συναντά το ΔΙΑΡΧΟ με το λόφο
με την πουρνάρα στην κορφή μια ζωγραφιά στον τόπο.
Τα βήματα τον οδηγούν στο ΦΑΣΑΚΟΥΤΙ φτάνει
κοιτάζει αγνάντιο στο ΠΟΡΙ και το σταυρό του κάνει.
Νά του ΓΙΑΝΝΑΡΟΥ η στέρνα νά της εκκλησiας ο μύλος
νά ο Αλέξης στις ΣΠΟΛΙΑΝΕΣ λάτρης του χωριού και φiλος.
Ομορφο εiναι το ποτάμι στην ΚΑΡΟΥΤΑ στους ΤΡΟΧΑΛΟΥΣ
στη ΛΙΑΡΕIΚΑ χαμοκελα που θυμiζει όλους τους άλλους.
Και θυμάται ο Αλέκος δiπλα φiλοι απ' το ποτάμι
ο μύλος και η νεροτριβή του αξέχαστου ΝΤΟΓΑΝΗ.
Αντiκρυ του τα ΖΑΓΚΟΡΙΑ με χαμοκέλες πιο παλιές
ΠΑΛΙΚΑΡΗ - ΚΑΠΕΡΩΝΗ ΝΤΑΗ - ΤΣΙΕΛΟΥ όλες γνωστές.
Νεο δρόμο τώρα παiρνει δεξιά διπλα απ' τα βάτα
του ΤΣΟΥΡΟΓΙΑΝΝΗ το αμπέλι από πάνω απ' τη στράτα.
Φτάνει εις το ΠΗΓΑΔΟΥΛΙ στέρνα εκεi και περιβόλι
του ΓΙΑΝΝΙΚΟΥ η βρυσούλα πού την εγνωρiζουν όλοι.
ΠΗΓΑΔΟΥΛΙ το όνομα της από κάτω από τα αμπέλια
και του δάσκαλου του ΤΣΙΚΑ στο αλώνι η χαμοκέλα.
Ο ακούραστος Αλέξης ξεπερνά το ΠΗΓΑΔΟΥΛΙ
στον ΑΜΜΟΤΟΠΟ πού παiρναν άμμο για να χτiσουν όλοι.
Στού ΑΣΤΑΥΡΩΤΟΥ το ρέμα του ΛΑΜΠΡΟΥ όπως το λέγανε
θυμάται τον ΠΑΡΑΣΚΕΥΑ πού όλοι τον εξέρανε.
Ξεπερνάει το αλώνι φτάνει στην ΚΟΥΚΙΓΑ
στου ΧΡΗΣΤΟΥ του ΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΥ στη χαμοκέλα αριστερά.
Δεν μπορώ φiλε Αλέκο και για αυτό σε αγαπώ
να σε παρακολουθήσω και αυτό πρέπει να στο πώ.
Και φτερακάει το όνειρο και απλώνεται η μνήμη
και η φαντασiα κουβαλά την εποχή εκεiνη.
Πού ο Αλέξης επερπάταγε χωράφια και ραχούλες
ζωνάρια, αμπέλια, ρεματιές ποτάμια και βρυσούλες.
Οι χαμοκέλες φέρνουνε στο νού του τα παλιά χρόνια
πού γιά μπομπόλια πήγαινε και πού θυμάται ακόμα.
Βαθιά στον νού ζωγράφισε τα πάντα προτού φύγει
και μεiνανε ανεξiτηλα στου Αλέκου το ταξiδι.
Εiναι ένας και μοναδικός Ελληνας και πατριώτης
πού ζεi αγκαλιά μέ το χωριό τρανός ΚΑΡΔΑΡΙΤΣΙΩΤΗΣ.
Εμεiς πού σέ θαυμάζουμε ΔΟΥΡΙΔΑΣ ΚΩΣΤΑΣ, ΜΟΥΡΟΥΤΑΙΟΙ
προσευχόμαστε γιά σένα και όλοι οι ΚΑΡΔΑΡΙΤΣΑΙΟΙ.
Η ξενητιά Αλέξανδρε μετά από εξήντα χρoνια
δέν ξέπλυνε την μνήμη σου γι αυτό θυμάσαι αιώνια.
Και γώ παλιός συμμαθητής που παiζαμε στα σπiτια
θυμάμαι που πηγαiναμε Αλέκο για σπουργiτια.
Πλακοπαiδες στήναμε στου δάσκαλου το πλάι
μαζi με το ΣΤΑΘΟΓΙΑΝΝΗ που πάντα σ'αγαπάει.
Σ'αφήνω τώρα φiλε μου στο ωραiο σου ταξiδι
στου ΣΤΡΙΒΟΥΝΙΤΣΙ τη πηγή στου ονεiρου το κυνήγι.
Πιο κάτω πάει στου ΡΑΓΚΑΒΑ στον ΕΚΚΛΗΣΙΤΣΙ φτάνει
στο διάσελο εκεi ψηλά δέν βλέπει ούτε τσοπάνι.
Ο τόπος παντού έρημος στο ΚΑΣΤΡΟ η Παναγiα
η φύση μέ τα πένθιμα παντού νεκρή ησυχiα.
Περνά την βρύση στου ΚΕΡΙΚΟ και το ΠΕΤΡΟΠ Τ' ΑΛΩΝΙ
στο ΔΡΙΜΟΝΑΡΙ γρήγορα η μνήμη ξεφαντώνει.
Δiπλα του η ΖΑΡΑΚΟΒΙΝΑ αγκαλιά μέ το ΒΟΥΝΙ
στην ΑΠΟΣΚΙΑ στην πουρνάρα πού ένας σπiνος κελαηδεi.
Κάτω από του ΠΕΤΡΟΠ το αλώνι δiπλα από το ποτάμι
οι καρυδιές του ΣΤΑΘΟΓΙΩΡΓΗ και του φiλου μας του ΓΙΑΝΝΗ.
Απ' το διάσελο στο ΚΑΣΤΡΟ στην πλαγιά στο ΕΚΚΛΗΣΙΤΣΙ
στου ΒΕΛΟΥ απ' το ΛΥΚΟΤΡΑΦΟ αγναντεύει ΚΑΡΔΑΡΙΤΣΙ.
Εφτασε στην ΖΑΡΒΕΝΙΤΣΑ γράφει ο Αλέκος με μεράκι
και τραβάει για τις ΡΙΖΕΣ για του ΤΣΙΩΚΟΥ το αυλάκι.
Εδώ του ΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΥ του φiλου μας του ΠΑΝΟΥ
η χαμοκέλα η τρανή στη στράτα από πάνου.
Εφτασε φiλοι μου στου ΦΛΟΚΑ στα ΛΙΑΡΕIΚΑ τα χωράφια
στου ΓΙΑΝΝΙΚΟΥ η χαμοκέλα και του ΛΙΑΡΟΥ μέσ'τα βράχια.
Και μάς πάει ο Αλέξης δρόμο ανηφορικό
μάς βγάζει στο ΛΥΚΟΤΡΑΦΟ στη βρύση στον ΚΕΡΙΚΟ.
Φτάνει στου ΠΑΘΙΑΚΟΓΙΑΝΝΗ μπαiνει στον ΑΡΒΑΝΙΤΟΒΑΣΙΛΗ
και θυμάται ωραiο κήπο φiλοι του παπα-ΒΑΣΙΛΗ.
Μετά από τον ΚΕΡΙΚΟ η χαμοκέλα του ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΡΑ
δiπλα από του ΜΟΥΤΣΙΑΛΟΥ πού θυμάται μέ λαχτάρα.
Προχωρά πάντα μέ κέφι φτάνει γρήγορα στην ΠΛΑΚΑ
αντiκρυ στα ΤΡΙΛΑΓΚΑΝΤΑ στη μεσανή την λάκα.
Προτού από το διάσελο στην αριστερή πλαγιά
άλλες δύο χαμοκέλες σκεπασμένες με κλαριά.
ΚΙΤΣΑΡΕΛΗ και ΤΑΣΕΛΟΥ και πιό κεi του ΓΥΦΤΟΚΩΣΤΑ
χαμοκέλες που θυμiζουν του χωριού την παλιά δόξα.
Εφτασε εις το διάσελο του ΚΩΣΤΑ του ΔΟΥΡΙΔΑ
η χαμοκέλα που δεξιά στη πόρτα έχει θουρiδα.
Εiς τον ΑΙ-ΛΙΑ ανατολικά βρiσκεται η ΛΙΣΙΑ
που ο Αλεκος από το διάσελο βλέπει την εκκλησιά.
Στην ΛΙΣΙΑ εiχαμε σπεiρει όταν ήμουν στο χωριό
φακές και την πρωτάγιαση επήγα να τις βρώ.
Πήγα γιά να τις αγιάσω μα αυτες απ' την βροχή
πήρανε κατηφόρα και δέν φύτρωσαν εκεi.
Και γυρνώντας κουρασμένος λέω στη μάνα μου μέ πόνο
"μάνα απ' τη μεγάλη μπόρα οι φακές πήρανε δρόμο."
ΛΟΥΠΑΜΠΕΛΟ, ΦΡΑΓΚΟΛΑΚΑ χωράφι του ΧΑΡΛΑΜΗ
που το αεράκι πάντοτε το διάσελο το πιάνει.
Από το ΒΟΥΝΙ από κάτω εiναι η ΚΑΛΑΜΠΟΚΙΑ
η περιοχή του ΓΚΙΩΝΗ στους ΜΠΟΥΡΣΟΥΣ πρός τα ΒΑΡΚΑ.
Του ΤΡΟΧΑΝΗ η χαμοκελα και πιό κάτω του παπά
που περνάει το ποτάμι στου ΤΣΕΠΙΝΟΥ από κά.
ΧΡΗΜΑΤΟΥ ωραiος τόπος το αλώνι του ΤΡΟΧΑΝΗ
τα χωράφια των ΤΣΟΥΜΠΡΑΙΩΝ στου ΠΑΝΑΓΟΝΙΚΟΥ φτάνει.
Στους ΜΠΟΥΡΣΟΥΣ κάνει μiα στάση και στη βουλωτή την βρύση
κάθεται να ξαποστάσει φαiνεται έχει καλτiσει.
Ξεκινά και μπρός πηγαiνει πρός της ΚΑΠΕΛΗΣ το δάσος
ΤΣΑΠΑ, ΚΟΥΤΣΟΥΡΑ και ΜΑΝΤΡΑ με το iδιο πάντα πάθος.
Φτάνει στο δημόσιο δρόμο πού σέ πάει ΜΟΝΑΣΤΗΡΑΚΙ
και στα δεξιά σέ λiγο μέσα στο χωριό ΒΥΔΙΑΚΙ.
Μπροστά στο ΚΟΚΚΙΝΟΧΩΜΑ με τη βουλωτή τη βρύση
στους ΚΑΡΔΑΡΙΤΣΕIΚΟΥΣ τόπους που μικρός εiχε γυρiσει.
Τα χωράφια του χωριού μας μέσ' τη λάκα στο ΚΑΜΠΑΚΙ
δiπλα από την κρύα βρύση στο ωραiο ΛΥΚΟΜΑΤΙ.
Ανατολικά απ' τη μάντρα εiναι φiλοι τα ΒΑΡΚΑ
το πηγάδι και το σπiτι του ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΥ του παπά.
Στα ΒΑΡΚΑ οι ΚΑΡΔΑΡΙΤΣΙΩΤΕΣ εiχανε πολλά αμπέλια
χάλαγε τότε ο κόσμος με φωνές, χαρές και γέλια.
Σήμερα παντού ησυχiα ούτε ενός βοσκού φωνή
ούτε βέλαγμα προβάτου oλη η φύση έχει σιγή.
Εδώ έκιωσε ο Αλέκος την τρανή περιήγησή του
ξανάνοιωσε και γέμισε από χαρά η ψυχή του.
Ηθελε τούτη τη βoλτα μiα μέρα να την κάνει
ήταν πάντα όνειρό του και κανένας δέν τον φτάνει.
Χάρηκε και ξεκουράσθη και σιγά-σιγά το δρόμο
παiρνει για το ΚΑΡΔΑΡΙΤΣΙ πού του διώχνη κάθε πόνο.
Για να τον ευχαριστήσω όμως γι' αυτή την προσφορά
θά τον πάω μiα βόλτα σ' όλα τα νοικοκυριά.
Γιά νά σου θυμiσω Αλέκο τα παρατσούκλια του χωριού
και θα θυμηθεiς τις θέσεις τού ενός και τού αλλουνού.
Πατριώτες κάνω μiα ευχή σε όσους ήρθαν και θά ρθούνε
μετά από εμάς τον τόπο τους να μήν τον αρνηθούνε.
Το χωριό θά παραμένει με όσους μεiνανε αντάμα
και θά καρτερεi στη ράχη όπως το παιδi τη μάνα.
Πάμε τώρα φiλε Αλέκο με το ΚΩΣΤΑ τον ΔΟΥΡΙΔΑ
σ' όλα τα σπiτια του χωριού να κάνουμε μiα γύρα.
Θα αρχiσω από του ΒΕΛΟΥ στου ΜΟΥΤΣΙΑΛΟΥ θα σταθώ
και απ' του ΛΙΟΥΛΙΟΥ θ'αγναντέψω στου ΑΝΔΡΕΑ το στενό.
Στο δικό σου Αλέκο σπiτι το παλιό το αρχοντικό
δiπλα στου ΛΑΜΠΡΟΘΟΔΩΡΟΥ που θυμάμαι όπου βρεθώ.
Εiς του ΠΑΘΙΑΚΟΥ του ΓΙΑΝΝΗ δiπλα από του ΧΑΡΛΑΜΗ
στου ΦΩΤΟΓΙΑΝΝΗ πιo πέρα λiγο πρiν απ' του ΤΡΟΧΑΝΗ.
Στου ΑΡΒΑΝΙΤΟΒΑΣΙΛΗ και στου ΑΡΒΑΝΙΤΟΓΙΑΝΝΗ
στου ΠΛΙΑΚΑ φiλοι το κλειστό όπως του ΑΝΤΟΝΟΓΙΑΝΝΗ.
Κλειστo, ΣΤΡΙΦΤΗ και ΝΕΟΚΛΗ κανεiς δέν απλογιέται
και το χωριό μοιρολογά θρηνεi και συλλογιέται.
Στου ΠΑΝΑΓΟΝΙΚΟΥ επiσης στου ΤΡΟΧΑΝΗ το ανηφόρι
στου ΔΟΥΖΕΝΗ ούτε πουλάκι ούτε και στον ΣΤΑΘΟΓΙΩΡΓΗ.
Μου' ρχεται να σταματήσω έναν άνθρωπο δεν εiδα
ούτε κάτω στου ΤΑΣΙΕΛΟΥ ούτε πάνω στου ΛΕΟΝΙΔΑ.
Δiπλα από του ΠΛΑΤΣΙΑΡΑ ανεβαiνω με το ζόρι
ερημιά στου ΚΙΤΣΙΑΡΕΛΗ iδια και στου ΚΟΥΤΣΟΓΙΩΡΓΗ.
Φτάνω εις του ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΡΑ στου ΛΙΑΚΟΓΙΑΝΝΗ πιό εκεi
και στου ΜΟΥΣΤΟΥ πού επiσης δέν υπάρχει ούτε ψυχή.
Του ΣΠΥΡΟΥ εiναι θεόκλειστο και του ΚΟΛΟΒΕΛΩΝΗ
ΠΛΗΓΟΥΡΙ και ΣΤΡΑΒΟΜΑΡΙΑΣ έχουνε γiνει σκoνη.
Στου ΛΙΑΡΟΥ δέν εiναι κανεiς στου ΓΙΑΝΝΙΚΟΥ ούτε ένας
στης ΠΕΤΡΑΙΝΑΣ ούτε ψυχή στου ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ κανενας.
Φτάσαμε στου ΚΟΥΤΣΟΜΥΤΗ στών ΤΣΕΛΑΙΩΝ απού κά
φάτσα από της ΑΓΓΕΛΑΡΑΣ τώρα εiν' του ΠΑΡΑΣΚΕΥΑ.
Στου ΜΠΟΥΛΟΥΤΣΟΥ ρημαγμένο προχωρώ στο μονοπάτι
ξεπερνώ του ΚΟΥΤΣΟΣΠΥΡΟΥ και πηγαiνω στου ΑΡΑΠΗ.
Στου ΤΣΟΥΦΤΗ δέν εiναι κανεiς στου ΤΣΕΛΟΧΡΗΣΤΟΥ επiσης
στου ΑΡΑΠΗ και της ΤΑΣΑΙΝΑΣ στου ΚΟΥΝΑ μήν ρωτήσεις.
Προχωράω στην τρανή βρύση πiνω εκεi ενα νεράκι
ΚΑΠΕΡΩΝΗ και ΚΙΟΥΛΕIΚΑ και τραβάω για ΚΑΠΑΡΔΑΚΙ.
Πάω iσια στα ΤΣΙΟΥΜΠΡΕIΚΑ δiπλα εiς του ΤΣΙΟΥΜΠΡΟΓΙΩΡΓΗ
πάνω στου ΘΟΔΩΡΟΓΙΑΝΝΗ προχωράω με το ζoρι.
Εφτασα εiς τα ΓΙΟΥΤΣΕ.Ι.ΚΑ δiπλα από του ΓΙΟΥΤΣΟΓΙΩΡΗ
πάνω απ' τον ΤΣΟΥΡΟΓΙΑΝΝΗ και ΓΙΟΥΤΣΕIΚΟ σόι.
Εφτασα στου ΓΙΟΥΤΣΟΜΗΤΣΟΥ δiπλα από του ΚΑΠΟΓΙΑΝΝΗ
ΚΕΦΑΛΑ, ΖΟΥΠΑ και ΜΠΟΓΙΑ πού η μοiρα πολλά κάνει.
Στου ΠΕΠΕΛΗ δέν εiναι κανεiς ούτε στου ΛΑΦΑΤΖΑΝΗ
στου ΑΝΑΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ερημιά πού πάντα αέρας πιάνει.
Περνώ απ' του ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ και απ' το σπiτι του παπά
τον θυμάμαι τον παππούλη τώρα μόνο ερημιά.
Χάλασμα της ΟΥΡΑΝΙΑΣ ερημιά του ΔΗΜΟΣΘΕΝΗ
στου ΑΛΕΞΟΓΙΑΝΝΗ κανένας και κανεiς δέν περιμένει.
Περπατάω στου ΑΡΙΣΤΟΥ εις στης ΒΑΣΑΙΝΑΣ κοντά
ερημιά χωρiς ανθρώπους στου ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΗ από κά.
Στου ΤΥΡΟΓΙΑΝΝΗ κανένας ούτε ΤΣΙΟΚΟΥ, ουτε ΓΙΑΝΝΙΚΟΥ
ΘΟΔΩΡΑΚΑ, ΚΟΥΤΣΟΥΡΑΚΙ ούτε στου ΜΑΣΤΟΡΟΝΙΚΟΥ.
Τα ΤΣΙΚΟΠΟΥΛΑ όμως πάνε δεν εφύγανε για πάντα
την ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ έχτισαν και χτυπάνε την καμπάνα.
Του ΜΠΑΧΟΥ ερηπομένο του ΓΑΛΑΝΗ από κά
ΓΥΦΤΟΚΩΣΤΑ και ΑΝΘΟΥΛΑΣερημιά και μοναξιά.
ΚΛΟΥΦΑ, ΠΕΡΙΚΛΗ και ΠΡΕΦΑ δάσκαλου ΤΣΟΥΓΚΑΚΟΛΑΚΗ
το ΜΟΥΖΤΡΗ του ΚΩΣΤΑΡΙΚΟΥ ΠΑΤΣΑΓΟΥΡΑ και ΚΛΑΠΑΦΤΗ.
Οπου νά' ναι τελειώνω του χωριού τα αρχοντικά
και στου ΓΙΑΝΝΑΡΟΥ εχω φτάσει διπλα από του ΧΡΗΣΤΑΡΑ.
Πλησιάζω στου ΚΩΤΡΟΤΣΟΥ κάθομαι σε μiα άκρη
και τελειώνοντας στου ΠΕΤΣΑ κύλησε το πρώτο δάκρυ.
Οπως πάμε άν τα παιδιά μας δέν πηγαiνουν στο χωριό
φiλοι μετά λiγα χρόνια προτιμάω νά μήν ζώ.
Και θά λένε όσοι περνάνε και καλά πού δέν θά ζώ
κάποτε το ΚΑΡΔΑΡΙΤΣΙ ήταν όμορφο χωριo.
Πάνω από τετρακόσιες εiχε κάποτε ψυχές
σήμερα δέκα εννέα γεροντάκια και γριές.
Διονύσιος Δουζένης
Καρδαριτσιώτης
Μοντέλο 1935 - Β' 6μηνο
25 Μαρτiου 2010
|
Οι παρακάτω φωτογραφίες είναι από το τελευταίο ταξίδι του Αλέξη Ηλιόπουλου με την οικογένειά του στην Ελλάδα το καλοκαίρι του 2010















|
From: Parallogoi Gortynias,
Orini Arkadia Time: Σεπτέμβριος 05,1997 Comments:
Μου έδωσε την διεύθυνσή σας ένα φίλος, Γάλλος, φιλέλληνας.
Εγώ είμαι πάντα στην Ελλάδα και στην καταγωγή είμαστε γείτονες.
Πολλά φιλιά από την Αρκαδία.
Μαίρη Παπαϊωάννου.

Καλή μου Συμπατριώτισσα:
Σαν ήμουνα παιδί στο Καρδαρίτσι, μικρός τσοπανάκος φύλαγα τα πρόβατα
στις παραδεισένιες (τώρα στη μνήμη μου) πλαγιές του Λυπηνίκου..
Απέναντι προς τα δεξιά, και πέρα ...μακριά, ατενίζοντας κατά πρώτη
φορά τους όμορφους Παραλογγούς, το χωριό σας, 70 σπίτια; κι' όμως.. Στοιχηματίζω τώρα στο παιδικό μυαλό
μου τότες, μου φάνταξαν θεριακωτή πολιτεία, που έκανε το αίμα μου
να χοχλακιάσει από θαυμασμό και φόβο.. Θεέ μου πόσα χρόνια περάσανε από
τότες; Μου φαίνονται αιώνες!
Σήμερα ακόμα στο βάθος του χρόνου η ξελογιάστρα πλάνα μου καρδιά,
κρατάει τις μνήμες μου αυτές, κι' εννοώ τις μνήμες, από τα πρώτα δώδεκα
χρόνια μου, που έζησα παιδί στο Καρδαρίτσι, Ιερό κειμήλιο και πάραυτα
φάρμακο μαγευτικό, όπου γιατρεύει τον νου:
Σαν το μυαλό μου φορτωθεί πολύ από την άχαρη, πολλές φορές
καθημερινότητα, εκείνη σαν μάννα έμπειρη, πονετική, και στον δικό της
χρόνο, βγαίνει μπροστά του δίνει λίγες σταγόνες Καρδαριτσαίηκιας θύμησης και εκείνο καλμάρει....
Καλή μου συμπατριώτισσα, δεν ξέρετε την χαρά που μου έδωσε το μήνυμά
σας! και είναι το πρώτο που λαβαίνω τόσο κοντά απ'το Καρδαρίτσι και τα
χωριά της πέρα μεριάς!
Θα σας παρακαλέσω (απ' την Αθήνα που ζείτε) όπως μου γράψετε ξανά
σαν βρείτε τον καιρό. και πείτε
μου, ότι περσότερο έχετε στην μνήμη σας για τα ιερά κι' ευλογημένα
εκείνα χώματα, της πανέμορφης Γορτυνιακής ΜΑΣ γης!
Κώστας Δουρίδας
Σεπτέμβριος 1997
|
έ
4 Φωτογραφίες από το Καρδαρίτσι

"I was sure
that my father was
not alone in his passion
for Kardaritsi. However, i could
not imagine such an original
poetry, glorifying simple
human moments
and cases in
this lovely
village.
Demiris Themos
Cyprus"
|
"Αγαπητέ μου Θέμος:"
...."χίλια ευχαριστώ για τα
ωραία σας λόγια όπου μου γράψατε."
...."Και μια συμβουλή αν μου το επιτρέπατε
μιας και είμαι και μεγαλύτερος από εσάς, και τούτο
είναι να σας προτρέψω σ' αυτό: Σκύψτε με ευλάβεια στην
ψυχή σας, εσείς οι νεώτεροι, κι' αφήστε τις μνήμες σας ελεύθερες
να σας βοηθήσουν να βγείτε ξάγναντα στο Καρδαρίτσι(!) και αφού αυτό
γίνει και το περιδιαβείτε.. Να είστε βέβαιος αγαπητέ μου Θέμος: Τα
κέρδη σας θα είναι πολλά και το καλάθι σας θα είναι γεμάτο από
τα αγνότερα αγαθά της μακραίωνης ιστορίας μας, της
αθάνατης ελληνικής μας κουλτούρας, της
ελληνικής μας φιλοξενίας, και της
ελληνικής λεβεντιάς!
Γνωρίσματα
που μόνο στον 'Ελληνα τα βρίσκεις.
Και μια ευχή:
Είθε ο θεός να σας
βοηθήσει ...και μη σας πλανέψει
η καινούρια ψευτοθεά, η παγκοσμιοποίηση...
Σας χαιρετώ Κώστας Δουρίδας Canada".
| | |